Кіріспе

Аморгос (Αμοργός, Amorgós;) — Эгей теңізіндегі Циклад аралдары тобының ең шығыс аралы және Грекиядағы Додеканес аралдары тобына ең жақын орналасқан арал. 16 көршілес кішкентай аралдармен бірге, олардың ең үлкені (жер ауданы бойынша) — Никоурия аралы, Аморгос муниципалитетін құрайды. Муниципалитеттің жер ауданы және 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 1,961 адамды құрайды.

География

Ежелгі Иония қалалары – Милет, Галикарнасс және Ефес сияқты қалаларға жақын орналасқандықтан, Аморгос аралдары Иониялықтардың Циклад аралдарына және Грекия материгіне өту жолындағы алғашқы аймақтардың біріне айналды.

Тарих

Тарих бойы Аморгос Иперия, немесе Платагия, Пагали, Психия және Каркизия деп те белгілі болған. 1883/84 жылдары британдық саяхатшылар Теодор мен Мейбл Бент аралға сапар шекті.

Ерте циклды кезең

Қазба жұмыстары мен табылған заттар, әсіресе жерлеу қабірлері, Аморгостың тарихи алдындағы жылдары, әсіресе Циклад өркениетінің бірінші кезеңінде (б.з.д. 3200–2000 жж.) қарқынды дамуын көрсетеді. Осы кезеңде онға жуық жеке қоныс белгілі. Аморгос – көптеген атақты Циклад мүсіндерінің туған жері. «Докатизмата» стиліндегі мүсіндер алғаш рет осы жерде табылған. Циклад мүсіндері Агия Параскеви, Агиос Павлос, Докатизмата, Капрос, Капсала, Никоурия және Ставрос зираттарынан табылды. Шамамен б.з.д. 2700 жылға жатқызылатын «Капсала Циклад мүсіндері» Аморгостағы табылған жерінің атымен аталады. Бұл – «канондық типтердің» ең ертесі – екі қолын кеудесіне қойып жатқан әйел мүсіні. Олардың дене пропорциялары жұқа және созылған. Осы кезде қолдар сияқты анатомиялық ерекшеліктер үш өлшемді бейнеленген. Кейінгі типтерде мүсіншілер бұл ерекшелікті кесілген сызықтармен көрсетуге бейімделген. «Докатизмата Циклад мүсіндері» б.з.д. 2400–2100 жылдарға жататын біршама кейінгі кезеңге тән. Spedos типті мүсіндермен салыстырғанда – ең көп таралған және танымал мүсіндер түрі, олар мұқият бейнеленген және сәл дөңгелек пішінде болады – «Докатизмата» типті мүсіндер жұқа және кейде тік бұрышты силуэтке ие.

Классикалық кезең

Аспалдың бір бөлігі Аспис деп аталады, онда ежелгі Афродита құдайына арналған ғибадатхана тұрған. Шамамен б.з.д. 630 жылы ақын Семонид Аморгоста Самос колониясын құруға жетекшілік етті. Псевдо-Скилакстың «Периплісінде» ол Триполис деп еске алынады. Ол Делос Лигасының мүшесі болды. Сонымен қатар, Екінші Афиналық Лигаға қатысты. Стефан Византия атаған үш қала – Аркесини, Миноа және Аиджали немесе Мелания, жазу деректеріне сәйкес, ең дұрыс атаулар. Бұл үш қала аралдың батыс жағалауында орналасқан, себебі осы жерде теңіз жағалауындағы қалалар мен бекіністерге қолайлы жағдай жасауға болатын шығанақтар мен табиғи порстар бар. Аиджали аралдың солтүстік-шығыс жағында, қазіргі Толария және Струмвос елді мекендеріне жақын орналасқан. Миноа қазіргі Катапола ауылының жанында, ал Аркесини қазіргі Кастри маңында орналасқан. Б.з.д. 322 жылы Афина мен Македония Аморгос түбінде теңіз шайқасын өткізді. Гераклид Лембус аралдың көп мөлшерде шарап, зәйтүн майы және жеміс-жидек өндіретінін жазған. Уақыт өте келе аралдың аты Амольгон және Амургон болып өзгерген.

Византия, Осман және қазіргі заман

V ғасырда Константинопольде өткен синодқа қатысқан епископ Теодор париандықтар, сифниялықтар және амульгиялықтардың епископы ретінде қол қойды. 1566-1829 жылдар аралығында Осман билігінде Ямурги деп аталды. 1956 жылдың 9 шілдесінде үлкен жер сілкінісі болды, ол жергілікті цунамиды тудырды. Дүмпуілдің моменттік шамасы 7.7 болды және ең жоғары Меркалли интенсивтілігі IX (Күшті) деңгейін құрады. 53 адам қаза тауып, 100 адам жарақат алды.

Кино және халықтық мәдениет

Арал Лук Бессонның "The Big Blue" (1988) және Францияның "Грекияға екі билет" (2023) фильмдерінде көрсетілген, онда Агия Анна және Панагия Хозовиотисса монастыры көрінеді. Арал сонымен қатар Джоргос Корделастың "Ариадни" (2002) фильмінде де пайда болды. Аморгос атының Among Us видео ойынына ұқсас болғандықтан онлайн платформаларда жиі айтылады.