Кіріспе
Герберт Джордж Блюмер (7 наурыз 1900 – 13 сәуір 1987) – американдық әлеуметтанушы, символдық интеракционизм және әлеуметтік зерттеулер әдістемесімен айналысқан. Адамдардың ұжымдық және жеке іс-қимыл арқылы әлеуметтік шындықты құрайтынына сенген ол Джордж Герберт Мидтің әлеуметтік психологиясын жақыннан зерттеп, қолдады, оны символдық интеракционизм деп атады. Блюмер осы идеяны бірнеше мақаласында кеңейтіп, дамытты, олардың көпшілігі "Символдық интеракционизм" кітабында жинақталған.
Herbert George Blumer (March 7, 1900 – April 13, 1987) was an American sociologist whose main scholarly interests were symbolic interactionism and methods of social research. Believing that individuals create social reality through collective and individual action, he was an avid interpreter and proponent of George Herbert Mead's social psychology, which he labeled symbolic interactionism. Blumer elaborated and developed this line of thought in a series of articles, many of which were brought together in the book Symbolic Interactionism.
Блюмердің Томас пен Знянецкиді сынға алуы
1939 жылы Блюмер "Қоғамдық ғылымдардағы зерттеулерге сын: Томас пен Знянецкидің «Еуропа мен Америкадағы поляк шаруасы» еңбегіне шолу" атты еңбегін жариялады, сол кезде танымал болған әлеуметтік теорияны сынады. Блюмер былай деді:
«Бұл схема бойынша, бұрыннан бар көзқарасқа әсер ететін құндылық жаңа көзқарас тудырады, немесе бұрыннан бар құндылыққа әсер ететін көзқарас жаңа құндылық тудырады. Анық емес және бір-бірінен ажыратылмаған терминдердің арқасында, болжамды себеп-салдарлық байланыс күмәнді болады. Қорытындылай келе, Блюмер қоғамда көзқарас пен құндылық арасында нақты айырмашылық жоқ екенін, тіпті әлеуметтік теоретиктердің өзінде оларды ажырату қиын екенін мойындады.»
This scheme declares that a value playing upon a pre existing attitude gives rise to a new attitude, or an attitude playing upon a pre existing value gives rise to a new value. With terms that are uncertain and not clearly disjunctive, the presumed causal relation becomes suspect. In conclusion, Blumer recognized that in society there was no clear distinction between attitude and value, and that even social theorists have difficulty distinguishing between the two.
Ұжымдық мінез-құлық
Роберт Парктың еңбегіне сүйене отырып, Блюмер 1939 жылғы мақаласында әлеуметтанудың жаңа саласын – ұжымдық мінез-құлықты атап көрсетті. Қазіргі таңда дамыған зерттеу саласы институционалдық құрылымға немесе ұйымға енбеген ұжымдық әрекеттер мен мінез-құлықты зерттеуге арналған. Блюмерді ерекше қызықтырған нәрсе – стандартты топтық мінез-құлықты күтпеген жағдайлар бұзғанда пайда болатын спонтанды ұжымдық үйлесім. Ол мұндай құбылыстардан кейін болатын оқиғалардың тізбегін қоғамның үздіксіз өзгеруінің маңызды факторы деп қарастырды.
Джордж Герберт Мидпен қарым-қатынасы
Блюмер Джордж Герберт Мидпен байланысы үшін жақсы танымал. Блюмер Мидтің өзі және қоғам арасындағы қарым-қатынас туралы әлеуметтік-психологиялық еңбегінің ізбасары болды, ал Мид Блюмердің Символикалық интеракционизмді дамытуына зор ықпал етті. Мид әлеуметтік психология саласын Блюмердің социологиясына көшірді. Блюмер Мидтен үйренген маңызды жайт – әлеуметтік әрекеттердің мәнін түсіну үшін біз басқа адамдардың орнына қойылып, олардың қандай әлеуметтік символдарды маңызды деп есептейтінін толыққанды түсінуіміз керек. Дегенмен, Блюмер Мидтің жұмысынан да ерекшеленді. Блюмер социологияға көбірек микро деңгейдегі көзқарас ұсынды және жеке тұлғалардың субъективті санасы мен символдық мағыналарына назар аударды. Джордж Мид сияқты, социолог Чарльз Элвуд та Герберт Блюмердің және символдық интеракционизмнің дамуына әсер етті. Блюмердің еңбегінде де, символдық интеракционизмде де Элвудтың идеяларын кездестіретін төрт маңызды сала бар: интеракционизм, әдістеме, эмоциялар және топтық мінез-құлық. Элвудтың әлеуметтік психологиясындағы «интерстимуляция және жауап», «араласу» және «коадаптация» тұжырымдары, Блюмердің символдық интеракционизміндегі «өзін-өзі көрсету» және «түсіндірулермен» үйлеседі. Элвуд пен Блюмер әдістемелік тұрғыдан алты жағынан ұқсас: адамның мінез-құлқын контекстте зерттеу, физикалық ғылымдар әдісіне наразылық білдіру, зерттеліп отырған адамдарды түсіну, социологияны адамзатқа көмектесу үшін пайдалану, индуктивті ойлауды қолдану және гипотезалардан сақтану. Олардың эмоция туралы көзқарастарына қарағанда, Элвуд пен Блюмердің екеуі де эмоция мен өзара әрекеттесу арасындағы байланыс туралы пікір білдірді. Элвудтың айтуынша, «біздің барлық әлеуметтік өміріміз бен әлеуметтік мінез-құлқымыз тек сезімге ғана емес, сонымен қатар сезіммен басқарылады және бағытталады». Блюмер де «әрбір әлеуметтік қарым-қатынас сезіммен байланысты» деді. Элвуд пен Блюмердің екеуі де әлеуметтік номиналистер болды және шындықтың жеке тұлғалардың қасиеттері мен олардың өзара байланыстарына дейін тоғытылатынын айтты.
Блюмердің ғылыми сын-текесі
Көптеген адамдар Блюмердің теориясы Мидтің қарапайымдатылған және бұрмаланған нұсқасы екенін айтады. Көптеген қазіргі заманғы көзқарастар "Блюмерлік интеракционизмді" "ескірген" деп санайды, себебі ол гендерлік тұрғыдан толық емес (феминистердің пікірінше) және тым консервативті. Блюмердің "Фильмдер және мінез-құлық" (1933) атты зерттемесінде ол кинематографиялық көру сезіміне негізделген және символдық интеракционизм деп аталған байқау әдістемесін жасау арқылы әлеуметтану ғылымына үлес қосты. Бұл парадигма, ерте кинодағы визуалды эротикаға және тақырыпты психоанализдік тұрғыдан түсіндіруге жасалған барлық сілтемелерді жою арқылы, әлеуметтік байқаудың ғылыми объективтілігін қамтамасыз етуді мақсат етті. Осы себепті, феминистік кинотану зерттеулері Блюмердің әдістемесін "жыныссыз" деп көрсетеді. Сонымен қатар, символдық интеракционизмнің раса, класс және гендерлік мәселелерді ескеретін күнтәртібін қабылдауы қажет екені де талас тудырады. Әрі, Блюмердің интеракционизмінің әлеуметтік конструкционистік көзқарасы адам өмірін "тымырылай әлеуметтендірілген" деп сипаттайды және біздің бейсаналық жақтарымызды төмендетеді немесе елемейді деп айтылады.
Символикалық өзара әрекеттесу теориясы
Блюмердің символдық өзара әрекеттесу теориясы қызықты болғанымен, оның субъективтілігі және қоғамның түрлі жақтарына артық көңіл бөлгені сынға түсті. Оның теориясы тым субъективті екендігі және әлеуметтік құрылымды ескермей, күнделікті өмір мен жеке тұлғаның әлеуметтік қалыптасуына тым көп мән бергені айтылды.
Блюмер және ұжымдық эмоциялар
Эшли Райхелманн Блюмердің GPT (Топтық Позиция Теориясы) және қабылданатын, әділетсіз қауіп туралы көзқарастарын нәсілдік қауіп туралы қазіргі зерттеулермен байланыстырады. Райхелманн Блюмер сипаттағандай қауіптерді анықтау үшін эксперименталды зерттеу жобалау және сандық өлшеудің қалай қолданылуын көрсетеді. Ол факторлық талдау және регрессияны қолдана отырып, ұжымдық қауіптің басқа ұжымдық сезімдерден ерекшеленетінін және Блюмердің теориялық болжамдарына сәйкес жұмыс істейтінін көрсетеді. Райхелманн Блюмердің теориялық негіздері мен қазіргі әлеуметтанушылардың әдістемелері арасында үзіліс бар екенін жазады және Блюмердің идеяларын қолдану қазіргі керішіліктерді ұжымдық сезімнің бір түрі ретінде анықтап, осы үзілісті жояды деп үміттенеді.