Кіріспе
Родман Эдвард Серлинг (25 желтоқсан 1924 - 28 маусым 1975) – американдық сценарист және теледидар продюсері, 1950-ші жылдардағы тікелей эфирдегі теледрамаларымен және "Түйсік зонасы" (The Twilight Zone) антологиялық телесериалымен әйгілі. Серлинг саясатқа белсенді қатысты, экранда да, одан тыс жерде де, және теледидар индустриясы стандарттарын қалыптастыруға көмектесті. Ол Голливудтың "ашулы жас жігіті" ретінде танымал болды, цензура, расизм және соғыс сияқты мәселелер бойынша теледидар басшыларымен және спонсорларымен жиі келіспейтін.
Rodman Edward Serling (December 25, 1924 – June 28, 1975) was an American screenwriter and television producer best known for his live television dramas of the 1950s and his anthology television series The Twilight Zone. Serling was active in politics, both on and off the screen, and helped form television industry standards. He was known as the "angry young man" of Hollywood, clashing with television executives and sponsors over a wide range of issues, including censorship, racism, and war.
Қараңғы аймақ
1959 жылғы 2 қазанда Серлинг жасаған «Твайлайт зонасы» сериалының тұсаукесері CBS телеарнасында өтті. Бұл сценарийді, Playhouse 90-ның бұрынғы сценарийінен айырмашылығы, серкелер, телеарна басшылары немесе жалпы жұртшылықтан сынға ұшырамауына мүмкіндік берді. Серлинг көптеген эпизодтарда бокс, әскери өмір және ұшқыштар туралы жеке тәжірибесін пайдаланды. «Твайлайт зонасы» оның нәсілдік қатынастарға қатысты әлеуметтік көзқарастарын қамтыды, бұл көзқарастар шоулардың ғылыми фантастика және фантастикалық элементтерімен жамылған. Кейде бұл ой өте тікелей білдірілді, мысалы, «Мен – түнмін, мені қара түске боя» атты эпизодта жеккөрушілік Американың орталық батысындағы шағын қалада қара бұлттың пайда болуына және бүкіл әлемге таралуына себеп болды. «Твайлайт зонасы» оқиғаларының көптегені оның гендерлік рөлдерге қатысты көзқарасын көрсетті, оларда шапшаң ойлайтын, төзімді әйелдер де, сондай-ақ ренжігіш, ашулы әйелдер де бейнеленді. «Твайлайт зонасы» бес маусым бойы көрсетілді (алғашқы үш маусымда жарты сағаттық эпизодтар, төртінші маусымда бір сағаттық эпизодтар, ал бесінші маусымда жарты сағаттық форматқа оралды). Ол көптеген теле және драмалық сыйлықтарды жеңіп алды және Серлинг пен оның әріптестеріне сыншылардан жоғары баға алды. Оның адал жанкүйерлері болғанымен, «Твайлайт зонасы» орташа рейтингке ие болды және екі рет тоқтатылып, қайта жаңартылды. Бес жылдық және 156 эпизодтық (92 сериясын Серлинг жазған) көрсетілімнен кейін ол сериалдан жалықты. 1964 жылы ол үшінші және соңғы жоюға қарсылық көрсетпеуге шешім қабылдады. Серлинг «Твайлайт зонасы» сериалының құқықтарын CBS телеарнасына сатты. Кейіннен оның әйелі, өзінің «Кайуга Продакшнс» жеке өндіріс компаниясы бағдарламалардың өндіріс шығындарын ешқашан өтей алмайтынына сенгендіктен мұны жасағанын мәлімдеді. «Твайлайт зонасы» ақырында 1983 жылы Warner Bros. компаниясының фильмі түрінде қайта пайда болды. «Твайлайт зонасы» сериалының бұрынғы актері Берджесс Мередит фильмнің баяндаушысы ретінде таңдалды, бірақ экранға шықпады. Телесериалды көбінесе жаңа сценарийлермен қайта жандандыруға үш рет әрекет жасалды. 1985 жылы CBS Чарльз Эйдманды (кейін Робин Уордты) баяндаушы ретінде пайдаланды. 2002 жылы UPN телеарнасында Форест Уитакер баяндаушы рөлінде болды. 2019 жылы CBS үшінші рет табысты қайта жандануға тырысты, Джордан Пил продюсерлік міндеттерді, сондай-ақ алып барушы және баяндаушы рөлін өзіне алды.
Рождестволық ән
"Жаңа Рождествоға арналған ән" – 1964 жылы түсірілген американдық телефильм. Сценарийін Род Серлинг жазды, ол Чарльз Диккенстің "Рождестволық әнін" заманауи түрде бейімдеу және елдер арасындағы жаһандық ынтымақтастыққа шақыру болды. Бұл фильм 1964 жылдың 28 желтоқсанында бір рет ғана көрсетілді. Джозеф Л. Манкевичтің режиссерлік еткен жалғыз телефильмі, осы фильмде Питер Селлерс Бритт Экландқа үйленгеннен кейін бастан өткерген бірнеше қауіпті жүрек шабуынан кейін алғаш рет өнер көрсетті. Селлерс апатты Рождествода демагог рөлін сомдады.
Түнгі галерея
1969 жылы NBC телеарнасы Серлинг жазған "Түнгі галерея" атты жаңа серияның пилотын көрсетті. Сағаттан кейін жарық аз түсетін мұражайда түсірілген пилоттық фильмде Серлинг (камера алдындағы жүргізуші ретінде) куратор рөлін ойнады, ол үш қорқынышты оқиғаны таныстырды, ал кейіннен оқиға бөлімдерінде пайда болатын суреттерді ашты. Оның қысқа бірінші маусымы (бар болғаны алты эпизодтан тұрады) сол уақыттағы эфирде көрсетілетін тағы үш шоумен кезектестіре шығарылды; бұл айналмалы шоу Four in One деп аталды. Бұл сериал "Твилайт аймағынан" гөрі қорқыныш пен күдікке көбірек бағытталған. Продюсер Джек Лэрдтің талабымен "Түнгі галерея" екінші маусымында қысқа комедиялық "қараңғылық" этюдтерін де қоса бастады, бұл Серлингке ұнаған жоқ. Ол: "Менің ойымша, олар [қараңғылық этюдтері] "Түнгі галереяда" біз тырысқанның мағынасын бұрмалады. Менің ойымша, Эдгар Аллан Поны көрсетіп, содан кейін Флип Уилсонды 34 секундқа қайтару дұрыс емес. Олар менің ойымша, үйлеспейді" деді. Серлинг енді басшылық лауазымның жауапкершілігін қаламай, контенттің шығармашылық бақылауын сақтау туралы ұсыныстан бас тартты, кейін бұл шешіміне өкінді.
Басқа теледидар
"Твайлайт-зона" тоқтатылғаннан кейін Серлинг "Жалғыз" атты сәтсіз батыс телесериалын жазды, ол 1965 жылдың күзінен 1966 жылдың сәуіріне дейін көрсетілді. CBS Серлингтен көбірек әрекет пен кейіпкерлердің аз тікелей қарым-қатынасын талап етті. Шоу нашар сынға ұшырап, рейтингі төмен болғанына қарамастан, ол олардың талабына бағынбады. 1970 жылдары Серлинг Ford, Radio Shack, Ziebart және жапондық Mazda автомобильдерінің телеарнадағы жарнамаларында түсті. Ол сондай-ақ, өзі жазбаған рөлдерде эпизодтық актерлік жұмыстар жасады. Серлинг өзінің өзінің пародийлық түрінде (бірақ "Мистер Зон" деп аталды) Джек Бенни бағдарламасындағы комедиялық эпизодта пайда болады; ол 1962 жылы қысқа ғана өмір сүрген "Икабод пен Мен" ситкомының бір бөлімінде ерекшеленген, ретінде контрмәдениет романісі Юджин Холлинфилд рөлінде ойнады; және 1972 жылы "Көпіршік, Көпіршік, Қайнау және Қырқыс" атты "Айронсайд" қылмыстық драмасының эпизодында (онда жас Джоди Фостер де болды), ол оккульттік сиқыр дүкенінің иесі ретінде шағын рөлде ойнады.
"Нөл сағаты"
Серлинг мансабының соңында 1973 жылы "The Zero Hour" (сондай-ақ "Холливуд радио театры" деп те аталады) радио бағдарламасына қайта оралды. Бұл драмалық антологиялық серия екі маусым бойы стерео форматында құпия, оқиға және кернеуге толы әңгімелерді ұсынды. Серлинг бағдарламаны жүргізді, бірақ сценарийлерін өзі жасқан жоқ. Серия 1974 жылдың 26 шілдесінде аяқталды.
Фантазия паркі
Серлингтің соңғы радио жұмысы одан да ерекше болды: «Фантазия паркі» – 1974 және 1975 жылдары шамамен 200 станция эфирге шығарған 48 сағаттық рок-концерт. McLendon National Productions директоры Стив Блэксон жазған және өндірген бағдарламада сол заманғы ондаған рок жұлдыздарының өнерлері көрсетілді, тіпті The Beatles тобы да қайта бірікті. KNUS бағдарлама директоры Бо Уивер айтқандай, бұл «70-ші жылдардың сана театры» болды. Концертте көптеген альбомдар, олардың көпшілігі тікелей концертте жазылған, сондай-ақ көрермендердің шуы, сұхбаттар, жүргізуші Фред Кеннедидің кестесін жаңартулары және басқа да дыбыс эффектілері пайдаланылды. (Концертті көрсеткен станцияларға концертке қалай баруға болатыны туралы сұраған тыңдарман шақыруларымен толы болды.) KNUS бас менеджері Барт МакЛендон Серлингті жүргізуші бөлімдерін, промо-роликтерді, арнайы жарнамаларды және телешоу трейлерлерін жазуға шақырды. Серлинг әр сағат сайын эфирге шығатын жауапкершіліктен бас тарту мәлімдемелерін жазды: «Сәлем, сіздерді Род Серлинг қарсы алады және «Фантазия паркіне» қош келдіңіздер – бүгін мұндағы көрермендердің саны нағыз керемет». «Бұл – «Фантазия паркі», ешқашан өтпеген ең ұлы концерт».
Оқыту
Серлинг өз кестесін толық сақтап тұрды. Жазумен, өнер туындыларын жарнамалаумен немесе өндірісімен айналыспағанда, ол елдің әр түрлі колледждерінде лекция оқыды. "Түйсік аймағының" төртінші маусымында Серлинг шаршап, сценарий жазудың көп бөлігін сенімді сценарийшілерге жүктеді, тек жеті бөлімнің авторы болды. Демалып, ойын шарқыратқысы келген ол Огайо штатындағы Антиохия колледжінде бір жылдық оқытушылық қызметке орналасты. 1962–63 оқу жылында ол жазу және драма сабақтарын, сондай-ақ "медианың әлеуметтік және тарихи салдары" тақырыбындағы курсты оқытты. Ол Голливудтағы (Калифорния) Шервуд Оукс эксперименталды колледжіндегі алғашқы шақырылған оқытушылардың бірі болды. Оның ондағы лекцияларының аудиожазбалары кейбір "Түйсік аймағы" үй бейнежазбаларына қосымша материал ретінде енгізілген.
Тақырыптар
Әйелі Кэролдың айтуынша, Серлинг жиі: «Ең үлкен әдепсіздік – сезімге немқұрайлы қарау, сезіміңізге қатысты ештеңе жасамау, тіпті сезімтал болмау! Тек өзіңе-өзіңе жұмылу, ішке қару, нарциссизмге бойлау» дейтін. «Бұл жылы Рождество болмайды» – Серлингтің мансабының басында, шамамен 1950 жылы жазылған, бірақ ешқашан қойылмаған сценарий. Онда Рождество мерекесін тоқтатып қойған, бірақ оның себебін ешбір тұрғын білмейтін бір орын туралы айтылған. Ал Солтүстік полюсте көрермендер Санта Клаусты наразылық білдіріп жатқан эльфтермен күресіп жатқанын көреді. Ойыншықтар мен тәттілер жасаудың орнына, Солтүстік полюс әртүрлі бомбалар мен зиянды газдарды өндіреді. Сантаға жолында оқ атылған, ал бір эльфке сынықтар тиген. 1975 жылдың 3 мамырында Серлингке жүрек ұстамасы келді және ол ауруханаға жатқызылды. Босатылар алдынан Томпкинс округінің ауруханасында екі апта жатты. Он сағатқа созылған операция 26 маусымда жасалды, бірақ Серлинг операция кезінде үшінші рет жүрек ұстамасын басынан өткерді және екі күннен кейін Нью-Йорктің Рочестер қаласындағы Стронг мемориалдық ауруханасында қайтыс болды. Ол 50 жаста еді. Телевизия үшін жазу форматы алғашқы жылдары тез өзгеріп тұрды, бірақ ақырында әр он бес минут сайын жарнамалық үзілістерге орнықты. Жазушылар осы үзілістерді сценарийлеріне енгізуге мәжбүр болды. Серлингтің осыған жауабы: «Әр он бес минут сайын он екі билейтін қоянмен дәретхана қағазын көрсетіп тұрғанда, мағыналы драманы қалай жасай аласыз? Ешбір драмалық өнер формасын мүлдем басқаша ойлайтын және сезінетін адамдардың диктатурасы мен бақылауында болмауы керек. Шындығында, бұл мырзалар өнер емес, тұтыну тауарларын сатады». Сол кезге дейін көптеген танымал жазушылар теледидар үшін жазуға құштар болмады, себебі бағдарламалар бір рет көрсетіліп, содан кейін мұрағатқа сақталып, ешқашан қайта көрсетілмейтін.
Қайта қараудың басталуы
"Patterns" фильмінің алғашқы көрсетілімінен кейін студия оң пікірлердің көптігіне ие болды және оны қайта көрсетті. Бұл – көрермендердің тілегі бойынша телебағдарламаның қайта көрсетілген алғашқы жағдайы еді. Бұрынғы табысты бағдарламалар кейде екі немесе одан да көп жылдан кейін қайта жасалғанмен, бұл жолы шоу алғашқы көрсетілгендей, дәл сол актерлер мен түсірілім тобымен қайта жасалды. Бір айдан кейін өткен екінші тікелей эфир де сәтті болды және New York Times газетінің сыншысы Джек Гулдты теледидарда қайта көрсетудің пайдасы туралы мақала жазуға шабыттандырды. Ол "Patterns" бірнеше рет көруге лайық драманың жарқын мысалы екенін, ал сол кездегі телешоулар үшін бір рет көрсету қалыпты жағдай болғанын айтты. Демеушілер әр апта сайын жаңа бағдарламалар жасау арқылы ең көп көрерменге жете алатындарына сенді, сондықтан әр кешке жаңа сценарий сатып алатын. Гулд жаңа арналар ашылғанда және көрермендерге көптеген таңдаулар ұсынылғанда, көрермендердің саны ұсынылған бағдарламалар арасында бөлінетінін болжады. "Patterns" екінші көрсетілімнің көрермендерді арттыра алатынын дәлелдеді, себебі алғашқы көрсетілімді өткізіп алғандар екіншісін көре алатындықтан, демеушілер үшін аудиторияның өсуіне мүмкіндік туды.
Мұра
Серлингтің "Твайлайт-зонасының" мәңгілік танымалдығының арқасында ол қазіргі заманғы танымал мәдениетке өшпес із қалдырды. Серлингтің жесірі Кэрол күйеуі мен оның шоуларын қоршаған культ мәртебесінің оған да, күйеуіне де күтпеген нәрсе болғанын айтты. Ол Родтың шығармашылығына деген қызығушылықты қолдады, кейде жаңа форматқа дайындап, Род туралы "Твайлайт-зона" журналын шығарды және оның мұрасын насихаттаумен айналысты. "Твайлайт-зонасы" 1964 жылы эфирден кеткеннен бері қайта көрсетіліп, жаңадан түсіріліп, қайта ойланып келді. Ол комикс, журнал, фильм және 1985-1989, 2002-2003 және 2019-2020 жылдардағы үш телесериал ретінде жарық көрді. 1988 жылы J. Майкл Страчински 1980-жылдардағы "Твайлайт-зона" сериясы үшін Серлингтің "Біздің Селена өліп бара жатыр" жобасын жазды. Серлингтің кейбір туындылары қазір графикалық роман ретінде қолжетімді. Род Серлингтің "Твайлайт-зонасы" - Марк Книс пен Рич Эллистің Серлингтің түпнұсқа сценарийлеріне негізделген адаптациялары. Серлинг өзінің бірнеше эпизодтарын детективтік романдар үшін өңдеді. "Твайлайт-зонасы" Серлингтің қайта жаңғырған жалғыз туындысы емес. 1994 жылы Род Серлингтің "Жоғалған классикалары" Кэрол Серлингтің гаражынан табылған екі бұрын-соңды жарияланбаған туындысын жариялады. Біріншісі Ричард Мэтисон кеңейткен "Театр" жобасы болды. Екіншісі Серлингтің толыққанды сценарийі "Қайда өлгендер бар" еді. Серлинг және оның "Твайлайт-зонасы" Диснейдің "Твайлайт-зонаның қорқыныш мұнарасы" аттракционына шабыттандырды, ол 1994 жылы Флоридадағы Уолт Дисней әлеміндегі Диснейдің Голливуд студиясында ашылды. Серлинг аттракционда қайта өңделген архивтік кадрлар арқылы пайда болады, ал дауыс актері Марк Сильверман Голливуд студиясында және Анахеймдегі Дисней Калифорниядағы бұрынғы нұсқада аттракцион үшін Серлингтің диалогтарын дубляждайды. Саяхат бір кездегі сәнді Голливуд Тауэр қонақ үйінде өтеді, ол молния соққаннан кейін бес қонақ таңқаларлық түрде жоғалып кеткен. Көрермендер таяу тұрған лифт шахтасына кіріп, "Твайлайт-зонасының" "жоғалған эпизодының" бөлігіне айналады, ал аттракцион қонақтарды 13 қабатқа көтеріп, бірнеше рет түсіреді. 1995 жылдан бері Бингхэмтон орта мектебі, Серлингтің альма-матері, WSKG телеарнасымен бірлесіп, балабақшадан 12-сыныпқа дейінгі оқушылар үшін Rod Serling Video Festival өткізеді. Фестиваль жастарды кино өнеріне қызығушылық танытуға шақырады. Өлгеніне 30 жылдан астам уақыт өткен соң, Серлинг 2005 жылдың 21 қарашасында көрсетілген "Medium" телесериалының бір бөлімінде цифрлық түрде қайта тірілді. 3D форматында түсірілген бұл эпизод Серлингтің кіріспе сөзімен басталды, ол көрермендерге 3D көзілдірігін қашан кию керектігін айтты. Бұл "Твайлайт-зонасының" "Түн ортасының күні" эпизодының кадрларын пайдалану және дауыс актері Марк Сильверман айтқан жаңа диалогқа сәйкес Серлингтің аузын цифрлық түрде өңдеу арқылы жүзеге асырылды. Сюжетте суреттердің тіріліп келуі "Твайлайт-зонасы" мен "Түнгі галерея" сериалдарына сілтеме жасады. 2009 жылдың 11 тамызында АҚШ пошта қызметі танымал телебағдарламаларды құрметтеу үшін "Ерте теледидар естеліктері" ескерткіш маркалар жинағын шығарды. 20 марканың бірі "Твайлайт-зонасына" арналды және Серлингтің суреті бейнеленген. 2019 жылғы "Твайлайт-зонасының" жаңа эпизодындағы "Блэрримен" эпизодының соңында компьютерлік анимация арқылы Серлингтің симуляцияланған бейнесі пайда болды. Бұл Ryan Hesp-тің бет-әлпетімен, Jefferson Black-тің қозғалыс түсірілімімен және Mark Silverman-ның дауысымен жасалды.