Кіріспе

Бәсекеге қарсы практика

Қайта сату бағасын ұстап тұру (RPM) немесе кейде бөлшек сауда бағасын ұстап тұру – бұл өндіруші мен оның дистрибьюторлары дистрибьюторлардың өндірушінің өнімдерін белгілі бір бағада (қайта сату бағасын ұстап тұру), ең төменгі бағада немесе одан жоғары (ең төменгі қайта сату бағасын ұстап тұру) немесе баға шегінен төмен немесе одан төмен (ең жоғары қайта сату бағасын ұстап тұру) сатуға келісетін практика. Егер сатушы бағаны ұстап тұрудан бас тартса, ашық немесе жасырын түрде (қараңыз: сұр нарық), өндіруші онымен бизнес жүргізуді тоқтатуы мүмкін. Көптеген елдерде қайта сату бағасын ұстап тұру заңсыз. Қайта сату бағасын ұстап тұру қайта сатушыларға баға бойынша, әсіресе алмастырылатын тауарлар бойынша, тым қатты бәсекелесуге жол бермейді. Әйтпесе, сатушылар өздері үшін де, өндіруші үшін де пайданың төмендеуінен қорқады. Кейбіреулер өндіруші мұны қайта сатушылардың табыстылығын сақтап, осы арқылы өндірушінің табыстылығын да қамтамасыз ету үшін жасайды деп санайды. Басқалары, мысалы, ең төменгі қайта сату бағасын ұстап тұру дистрибьюторлық қызметтер нарығындағы сәтсіздікті жоюға көмектеседі, өйткені өндірушінің өнімдерін насихаттауға инвестиция салған дистрибьюторлар осындай насихаттың қосымша шығындарын тұтынушылардан алатын баға арқылы өтеуге мүмкіндік алады. Кейбір өндірушілер қайта сату бағасын ұстап тұруды өндіруші мен қайта сатушы үшін де әділ пайданы қамтамасыз етеді деп қорғайды және үкіметтердің келісімшарт жасау еркіндігіне, өте маңызды себеп болмаса, араласуға құқығы жоқ екенін айтады.

Ұлыбритания

Dunlop Pneumatic Tyre Co Ltd v Selfridge & Co Ltd [1915] AC 847 ісінде, ағылшын келісімшарт құқығы бойынша, Dunlop шина өндірушісі дилермен, егер өнім тізімдік бағадан төмен сатылса (мотор саудагерлерінен басқа), шина үшін 5 фунт стерлинг төлейтін келісімге қол қойды. Лордтар палатасы Dunlop келісімді орындай алмайтынын айтты. Алайда, бұл қайта сату бағасын сақтау туралы шарттың заңдылығына еш қатысы жоқ, ол кезде бұл мәселе қозғалған жоқ. Шешім келісімшарттың үшінші тарапқа құқық беру принципіне негізделген, өйткені Selfridge бөлшек саудагері Dunlop тауарларын делдалдан сатып алған және Dunlop компаниясымен тікелей келісімшарттық қатынасы болмаған. Dunlop Pneumatic Tyre Co Ltd v New Garage & Motor Co Ltd [1915] AC 79 ісінде Лордтар палатасы қайта сату бағасын сақтау шартындағы талаптың орындалуын, әр тауар тізімдік бағадан төмен сатылған жағдайда 5 фунт стерлинг көлемінде зиянды өтеу төлеуді, айыппұл емес, жарамды және орындалатын өтелген зиянды өтеу шарты деп таныды. 1955 жылы Монополиялар және бірігулер комиссиясының "Коллективті кемсітушілік: эксклюзивті сауда, жиынтық жеңілдіктер және басқа да кемсітушілік сауда практикалары" атты баяндамасында, өндірушілердің бірлесіп жүзеге асырған жағдайында қайта сату бағасын сақтау заңсыз деп ұсынды, бірақ жеке өндірушілерге бұл тәжірибені жалғастыруға рұқсат берілді. Бұл баяндама 1956 жылғы Шектеуші сауда практикасы туралы заңның негізі болды, ол Ұлыбританияда қайта сату бағасын сақтаудың ұжымдық түрде орындалуын тыйым салды. Шектеулі келісімдер Шектеуші іс-әрекеттер сотында тіркелуге тиіс болды және әрбір жағдай жеке қарастырылды. 1964 жылы Қайта сату бағасы туралы заң қабылданды, ол барлық қайта сату бағасы туралы келісімдерді, егер дәлелденбесе, қоғамдық мүддеге қарсы деп есептейді. 2010 жылы Әділ сауда кеңсесі (OFT) онлайн-саяхат агенті (OTA) Skoosh-тың қонақ үй саласында қайта сату бағасын ұстап тұру туралы шағымдары бойынша ресми тергеу бастады. Тергеу қонақ үйлер мен OTA арасындағы келісімдерге бағытталды, олардың нәтижесінде белгілі бір немесе ең төменгі қайта сату бағасы белгіленген болуы мүмкін. 2015 жылдың қыркүйегінде OFT-нің құқығын жалғастырған Бәсеке және нарық органы (CMA) қонақ үйлерді онлайн брондау секторындағы бәсекелестік заңнамасын бұзу күдігі бойынша тергеуді жапты. Бәсекелестік мәселелері бойынша Еуропалық Одақтың жұмыс істеу туралы шартының (ЕОЖШ) 101 және 102-баптары барлық мүше мемлекеттердің бәсекелестікке қатысты ұлттық заңдарынан жоғары тұрады. Еуропалық Одақтың Әділет соты мен Еуропалық Комиссия қайта сату бағасын сақтаудың, әдетте тыйым салынған деп шешті. Ұлыбритания заңдары осы түсіндірмені кәсіпорындар арасындағы мемлекетаралық келісімдерге қатысты қолдануға тиіс.

Америка Құрама Штаттары

Д. Майлс Медикал Компани мен Джон Д. Парк & Sons Компанисі арасындағы істе АҚШ Жоғарғы Соты төменгі соттың Шерман монополияға қарсы заңның 1-тарауына қайшы келетін және осылайша, ең төменгі қайта сату бағасын ұстау схемасының негіссіз екендігі туралы шешімін растады. Шешімнің негізінде, ең төменгі қайта сату бағасын ұстау экономикалық салдары тұрғысынан картельдің ашық түрде баға белгілеуінен ешқандай айырмашылығы жоқ деген тұжырым жасалды. Кейінгі шешімдерде Д. Майлс ісі ең төменгі қайта сату бағасын ұстаудың заңсыз екенін (автоматты түрде) анықтады. 2007 жылғы 28 маусымда Leegin Creative Leather Products, Inc. мен PSKS, Inc. ісіндегі маңызды шешімінде Жоғарғы Сот Д. Майлс ісін күштен шығарып, оның орнына, жарнамадағы ең төменгі баға сияқты тік баға шектеулері заңсыз емес, керісінше, «ақылға қонымды ереже» бойынша қаралуы керек деп шешті. Бұл заңгерлер мен құқық қорғау органдарының келісімшарттық ең төменгі бағалардың заңдылығын қарастыру тәсіліндегі үлкен өзгеріс болды және көп жағдайда (бірақ барлығы емес) АҚШ-та қайта сату бағасын ұстауды қайта жаңартуға мүмкіндік берді. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде көптеген АҚШ штаттары қайта сату бағасын ұстауға рұқсат беретін әділ сауда заңдарын қабылдай бастады. Бұл заңдар тәуелсіз бөлшек саудагерлерді ірі дүкендер желілерінің бағаны төмендетуінен қорғауға бағытталған. Бұл заңдар тік баға белгілеуге рұқсат бергендіктен, Шерман монополияға қарсы заңына тікелей қайшы келді, сондықтан Конгресс 1937 жылғы Миллер-Тайдингс заңымен олар үшін ерекше ереже жасауға мәжбүр болды. Бұл ерекше ереже 1952 жылы МакГюир-Кеог заңымен кеңейтілді (ол Миллер-Тайдингс заңын тар мағынада түсінген 1951 жылғы Жоғарғы Сот шешімін жоққа шығарды). 1968 жылы Жоғарғы Сот ең төменгі қайта сату бағасын ұстауға қарсы қолданылатын ережені ең жоғары қайта сату бағасын ұстауға дейін кеңейтті, Albrecht v. Herald Co. ісінде. Сот мұндай келісімдер дилерлердің қалаған бағаны белгілеу еркіндігін әрқашан шектейтінін айтты. Сот сондай-ақ, бұл практика бірнеше ірі, тиімді дилерлер арқылы таратуды «жеделдетуі» мүмкін, дилерлердің қажетті қызметтерді ұсынуына кедергі келтіруі және «максималды» бағаның орнына ең төменгі бағаға айналуы мүмкін екенін мәлімдеді. Осы арада, 1973-1975 жылдардағы экономикалық төмендеу кезінде әділ сауда заңдары американдық тұтынушылар мен тұтынушылардың құқықтарын қорғаушылар арасында кеңінен танымал болмады. Олар саудагерлер мен өндірушілерге экономикалық жағдай қиын болған кезде жасанды түрде жоғары бағаларды сақтауға мүмкіндік береді деп есептелді. Нәтижесінде, Миллер-Тайдингс және МакГюир-Кеог заңдары 1975 жылғы Тұтыну тауарларының бағасын белгілеу туралы заңмен жойылды. Осылайша, 1975 жылы Тұтыну тауарларының бағасын белгілеу туралы заң қабылданғаннан бастап 2007 жылғы Leegin шешіміне дейін қайта сату бағасын ұстау АҚШ-та қайтадан заңсыз болды.

Австралия

Қайта сату бағасын ұстап тұру 2010 жылғы Бәсекелестік және Тұтынушылар туралы заңмен федералдық деңгейде тыйым салынған. Заңды Австралияның Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы қамтамасыз етеді. Осы заңның бұзылуы үшін айыппұлдар салынды. Кейбір австралиялық дистрибьюторлар бөлшек сауда бағасын бекіту үшін қолданатын заңды тәжірибелердің бірі – "бекітілген агенттік" құрылымы. Бұл құрылымда бөлшек саудагер дистрибьютордан сатып алынған тауарларды қайта сату арқылы пайда таппайды, керісінше тауарларды иеленбей, әр сатудан комиссия алады. Шарт бойынша тауарлар дистрибьютордан тікелей тұтынушыға сатылады, бірақ тұтынушы әдетте тауарлар көрсетілген сауда залдарына барады, көбінесе басқа өндірушілердің ұқсас тауарларының қатарында, олар қайта сату моделі бойынша сатылады. Агенттік құрылымын Австралияда жоғары сапалы тұрмыстық техника өндіруші Miele танымал етті. 2021 жылы оны автокөлік өндіруші Honda да қабылдады.