Кіріспе

Аңыз бойынша, Пифагор төрт ұстаның балғасының дыбысын тыңдап, музыкалық аспаптарды келтірудің негіздерін ашты. Бұл балғалар бірдей соққанда үйлесім мен диссонанс тудырды. Никомахтың біздің заманымыздан бұрынғы 2 ғасырдағы «Гармония туралы нұсқаулықта» Пифагор А балғасының В балғасымен бірге соққанда, С балғасының А балғасымен бірге соққанда, ал В және С балғаларының бір-бірімен диссонанс тудырғанын байқады. Д балғасы А балғасымен соншалық үйлесімді болды, олар бірдей нотаны «ән салатын» сияқты көрінді. Пифагор себебін білу үшін ұстаханаға жүгіріп барып, себебінің балғалардың салмағында екенін анықтады. Балғалардың салмағы 12, 9, 8 және 6 фунтты құрады. А және Д балғаларының арақатысы 2:1, яғни октава арақатысы. В және С балғаларының салмағы 8 және 9 фунтты құрады. Олардың Д балғасымен арақатысы (12:8 = 3:2 = таза квинта) және (12:9 = 4:3 = таза кварта) болды. В және С арасындағы аралық 9:8 арақатысы, бұл музыкалық толық тонға немесе бүтін интервалға тең.

Балға салмағы Интервал Кескіш C A 6 C B 8 G C 9 F D 12 C'

Аңыз, кем дегенде балғаларға қатысты, нақты емес болып шықты. Бұл, әдетте, Таяу Шығыстың халық ертегісі. Алайда, бұл пропорциялардың иірімнің ұзындығына (мысалы, монохордқа) қатысы бар. Осы негізгі интервалдарды қолданып, қазіргі заманғы музыкада қолданылатын хроматикалық гамма мен негізгі жеті дыбыстық диатоникалық гамманы құруға болады, және Пифагор осы пропорцияларды ашуға ықпал еткен болуы мүмкін (сондықтан кейде «пифагорлық аспапты келтіру» деп атайды), бірақ пропорциялар балғаның салмағымен және олардың тудырған дыбыстарымен бірдей қатынаста емес. Дегенмен, тең қимасы бар балғамен жұмыс істейтін кескіштер ұзындығы немесе салмағы мен өзіндік жиілігі арасындағы нақты пропорцияны көрсетеді. Ерте дереккөздерде Пифагордың үйлесім мен арақатынасқа қызығушылығы айтылған. Ксенократ (б.з.д. 4 ғасыр), бізге белгілі болғанша, ұстаның әңгімесін айтпағанмен, Пифагордың қызығушылығын былай сипаттады: «Пифагор музыкадағы интервалдар сансыз пайда болмайтынын анықтады; өйткені олар – санның санмен өзара байланысы. Сондықтан ол үйлесімді және диссонансты интервалдардың, сондай-ақ жақсы және жаман аспапты келтірудің қандай шарттарда пайда болатынын зерттеуді бастады». Музыка мен арақатынас арасындағы байланысты табудың егжей-тегжейіне қарамастан, бұл физикалық фактінің алғашқы эмпирикалық тұрғысынан нақты математикалық сипаттамасы болып саналады. Осылайша, ол математиканың табиғаттың жұмыс істеу тәсілі ретінде Пифагор тұжырымдамасының символы және мүмкін оған әкеледі. Аристотель кейінірек жазғандай, «пифагорлықтар бүкіл ғаламды сандардан құрастырады». Гвидо Ареццоның «Микролог» еңбегінде XX тарауда аңыз қайталанады.

Аңыздың мазмұны

Аңыздың ең көне жазылған нұсқасына сәйкес, б.з.д. VI ғасырда өмір сүрген Пифагор геометриялық шамаларды компаспен немесе салмақты таразымен өлшеу сияқты, акустикалық сезімдерді өлшеуге арналған құрал іздеген. Ол төрт (кейінгі нұсқада бес) шебердің балғамен жұмыс істеп жатқан балғаханасының жанынан өтіп бара жатып, әрбір соққының әртүрлі дыбыс биіктігін шығаратынын байқады, ал олар жұптасқанда үйлесімділік тудыратын. Ол октаваны, квинтаны және квартаны ажырата алды. Тек квинта мен кварта арасындағы (мажорлық секунда) бір жұпты диссонанс деп қабылдады. Қуанышпен, ол тәжірибелер жүргізу үшін балғаханаға жүгірді. Ол онда дыбыс биіктігінің балғаның пішініне, соққының орнына немесе соққының күшіне байланысты емес екенін анықтады. Керісінше, ол дыбыс биіктігін балғалардың салмағымен байланыстыра алды, оларды дәл өлшеді. Содан кейін ол үйіне оралып, тәжірибелерін жалғастырды. Ол қабырға бұрышына диагональды бекітілген тіреуішке төрт бірдей ұзын, бірдей мықты және бірдей бұралған жіптерді тізіп, олардың төменгі жағына әртүрлі салмақтар іліп, әртүрлі салмақтады. Содан кейін ол жіптерді жұптап тартып, балғаханадағыдай үйлесімді дыбыстар естіді. Он екі бірлік салмағы бар ең ауыр жіп, алты бірлік салмағы бар ең жеңіл жіппен жұптасқанда октава тудырды. Осылайша, октаваның 12:6, яғни 2:1 қатынасына негізделгені анық болды. Ең тар жіп екінші ең бос жіппен (8 бірлік) квинтаны, ал екінші ең тар жіппен (9 бірлік) квартаны тудырды. Осыдан квинтаның 12:8, яғни 3:2 қатынасына, ал квартаның 12:9, яғни 4:3 қатынасына негізделгені анықталды. Сонымен қатар, екінші ең тар жіптің ең бос жіпке қатынасы 9:6, яғни 3:2 квинтаны, ал екінші ең бос жіптің ең бос жіпке қатынасы 8:6, яғни 4:3 квартаны тудырды. Диссонанс интервалы, яғни квинта мен кварта арасындағы қатынас 9:8 екені анықталды, бұл балғаханадағы салмақ өлшеулерімен сәйкес келді. Октава квинта мен квартаның көбейтіндісі болып шықты:

Пифагор тәжірибесін әртүрлі аспаптарға – ыдыстарға, флейталарға, үшбұрыштарға, монохордқа және т.б. кеңейтіп, әрқашан бірдей сандық қатынастарды тапты. Соңында, ол салыстырмалы дыбыс биіктігі үшін қолданылатын терминологияны енгізді.

Басқа дәстүрлер

Пифагор әр түрлі бүтін сан ұзындығы қатынасы бар жіптердің жұптарының үйлесімділігін зерттеу және көрсету үшін монохордты ойлап тапқаннан кейін, ол өзінен табылған музыка теориясының математикалық негізін түсіндірудің ыңғайлы құралын енгізді. Монокорд, грек тілінде κανών (kanōn) және латын тілінде regula деп аталады, ол үстіне созылған жіппен үндеу қорап. Қорапқа өлшеу шкаласы бекітіледі. Құрылғы жылжымалы көпірмен жабдықталған, бұл сымның тербелісі ұзындығын бөлуге мүмкіндік береді; бөліністі өлшеу шкаласын қолдану арқылы дәл анықтауға болады. Бұл интервалдарды өлшеуге мүмкіндік береді. "Монокорд" деген атауға қарамастан, "бір жіпті" дегенді білдіреді, сонымен қатар бір мезгілде аралықтарды шығаратын бірнеше жіпті монокордтар болды. Алайда монокордтың қашан пайда болғаны белгісіз. Уолтер Беркерт бұл жетістікті Аристотельдің заманынан кейінгі уақытқа белгілейді, ол бұл құрылғыны білмейтін көрінеді; сондықтан ол Пифагордың өлімінен кейін көп уақыттан кейін енгізілді. Екінші жағынан, Леонид Жмуд Пифагордың, монокордты қолдана отырып, сандық қатынастарды ашуға әкелген өз тәжірибесін жүргізгенін айтады. Пифагордың ертедегі (біздің заманымызға дейінгі VI ғасырдың соңы мен V ғасырдың басында) метапонттық Гиппас музыкалық интервалдарды сандық зерттеу жүргізді. Гиппасқа тән эксперимент әр түрлі қалыңдықтағы дөңгелек пластиналарды еркін тербеле отырып, Пифагордың эксперименттеріне қарағанда физикалық тұрғыдан дұрыс. Біздің заманымызға дейінгі V-IV ғасырлардағы маңызды Пифагоршы Архитас Тарантумдық осыған қатысты тәжірибелер жүргізген-жүрмегені белгісіз. Ол музыкалық тәжірибеден гөрі теоретик болған, бірақ ол өзінің алдыңғыларының акустикалық байқауларына сілтеме жасаған. Акустикалық теориясын қолдауға арналған музыкалық мысалдарда жел аспаптары бар; ол кыл аспаптармен немесе жеке кылдармен тәжірибелер жүргізу туралы айтпайды. Архитас дыбыс таралу жылдамдығына және дыбыс шығаратын денеге әсер ету күшіне байланысты деген қате гипотезадан бастады; шын мәнінде, дыбыс жылдамдығы берілген ортада тұрақты, ал күш тек көлемге әсер етеді.

Аңыздың түсіндірілуі

Уолтер Буркерттің пікірінше, физикалық мүмкін еместігіне қарамастан, аңыз кездейсоқ ойлап тапқан нәрсе ретінде қарастырылмауы керек, керісінше грек мифологиясында табылатын мағынаға ие. Идеялық Дактильдер, мифтік ұсталар, сонымен қатар миф бойынша музыканың да негізін қалаушылар болған. Осылайша, ұсталықты музыкамен байланыстыратын өте көне дәстүр қалыптасқан, онда мифтік ұсталар сиқырлы музыканың құпиясын білушілер ретінде бейнеленген. Буркерт Пифагор туралы аңызды ежелгі Дактил мифінің кейінірек өзгертілген және рационалдау түрі ретінде қарастырады: Пифагор аңызында ұсталар енді ежелгі сиқырлы білімнің иелері ретінде емес, керісінше, білмей тұрып, Пифагордың "ұстаздарына" айналады. Ерте орта ғасырларда Севильялық Исидор Киелі кітаптағы ұста Тюбалды музыканың ойлап табушысы деп атады, кейінгі авторлар да оған сүйенді. Бұл дәстүр тағы да Еуропадан тыс мифтер мен аңыздарда кездесетін ұсталық пен музыка арасындағы байланыс идеясын көрсетеді. Тюбал барлық музыканттардың атасы саналатын Юбалдың жартылай бауыры болды. Екеуі де Лемектің ұлдары, демек Қабылдың немерелері еді. Орта ғасырлардағы кейбір христиандық дәстүрлерде ағасы Тюбалдың жұмысын бақылаған Юбал Пифагормен теңестірілді. Леонид Жмудтан кейін тағы бір түсіндірмені Жорген Растед ұсынды. Растедтің гипотезасы бойынша, аңыздың пайда болуының бастапқы нүктесі Гиппас жүргізген тәжірибелер туралы хабарлама болды. Гиппас "sphaírai" деп аталатын ыдыстарды қолданды. Жазу қатесі салдарынан бұл сөз "sphýrai" (шекеш) деген сөзбен шатастырылып, Гиппас есімі орнына тәжірибелердің бастамашысы ретінде Пифагордың есімі қолданылды. Осыдан ұсталық туралы аңыз пайда болды.

Тональдық жүйелердің кейінгі дамуындағы маңызы

Октавалардан, бестіктерден, төрттіктерден және олардың еселіктерінен тұратын интервалдарды одан әрі зерттеу, ақырында Пифагорлық қалыптасқан жеті әртүрлі дыбыстан (гептатондық шкала) тұратын диатоникалық шкалалардан он екі дыбысты хроматикалық шкалаға алып келді. Пифагорлық қалыптасқан қасқыр интервалдары мәселе тудырды: таза бестіктер A♭–E♭ және D♭–A♭ орнына, Пифагорлық коммен қалыптасқан G♯–E♭ және C♯–A♭ бестіктері естілді. 15-ші ғасырдың екінші жартысында полифонияның пайда болуымен октава мен бестікке қоса, таза үшіншілік мажор және минор үштіктер үшін маңызды болды. Бұл қалыптасуды он екі ноталық клавиатурада іске асыру мүмкін болмаса да, ол меантондық темперленуде жақсы жүзеге асырылды. Оның кемшілігі – бестік шеңберінің барлық тональдықтары ойнатылмайтын еді. Бұл кемшілікті жою үшін темперленген қалыптасулар енгізілді, бірақ бұл кейбір тональдықтарда таза үшіншіліктер нашаррақ естілуіне әкелді. Қазіргі таңда көптеген аспаптар 12 тональдық тең темперленуде қалыптастырылады, сондықтан октавалар толығымен таза, бестіктерге жуық таза, ал үшіншіліктер дөңгелектеледі.

Музыкадағы төрт Пифагорлық тон

Музыкада төрт гармониялық пифагор тондары пентатоникалық шкалада, әсіресе диатоникалық шкалалардың бірінші, төртінші, бесінші және сегізінші сатыларында (көбінесе мажор және минор шкалаларында) және тоника, субдоминанта және доминантаның негізгі тонды каденцияларды құруда маңызды рөл атқарады. Бұл тондық тізбек жиі каденцияларда сәйкес келетін аккордтармен бірге кездеседі:

Көптеген шығармаларда төрт пифагор тоны пайда болады. Ортағасырлық "Ad te levavi" және "Factus est repente" антифондарының бастапқы тонды бөлімдері, кейбір әшекейлер мен жоғары ноталардан басқа, негізінен төрт пифагор тонынан тұрады. Тағы бір мысал – Иоганн Себастьян Бахтың C минорындағы Пассакалиясының басы. Тема он бес тоннан тұрады, оның ішінде барлығы он тон, әсіресе соңғы төрт тон осы тізбектен алынған.

Қатты денелердің ұзындықтық тербелістері мен табиғи жиілігі

Металл блогын бағалау үшін, максималды ұзындығы бар және дыбыс жылдамдығы белгілі бір материалдан жасалған біртекті тікбұрышты призманы қарастырайық. Оның ең ұзын жағы бойынша (ұзындық осцилляциясы) ең төменгі табиғи жиілігі болады, екі шетінде антинодтар және ортасында түйін орналасқан. Сондықтан, дыбықтың биіктігі призманың массасына және көлденең қимасының ауданына тәуелді емес, тіпті көлденең қима ауданы өзгеруі де мүмкін. Сонымен қатар, денеге соққан кездегі күш пен жылдамдық та маңызды емес. Бұл факт Пифагорға жатқызылатын, шеберлердің қолдарынан (демек, күштерінен) дыбықтың биіктігінің өзгеретіні байқалмағаны туралы мәлімдемемен сәйкес келеді. Қоңыраулар, кеселер немесе тостағандар сияқты күрделі геометриясы бар денелердің, тіпті сұйықтықпен толтырылғандардың да табиғи жиіліктерін сипаттау үшін әлдеқайда күрделі физикалық есептеулер қажет, себебі пішін ғана емес, қабырға қалыңдығы және соққының орны да ескерілуі тиіс. Мұндай жағдайларда көлденең тербелістер де туындап, естілуі мүмкін.

Балғалар

Өте үлкен балға (болаттағы дыбыс жылдамдығы шамамен секундына 5000 метр) балғаның басының ұзындығы 0,2 метр болса, оның табиғи жиілігі 12,5 килогерц құрайды. 0,1 шаршы метр көлденең қимасы бар (0,1 метрге 0,1 метр) және тығыздығы 7,86 грамм куб сантиметрге тең болғанда, оның массасы шамамен 16 килограммға жетеді. Көптеген адамдар шамамен 15 килогерцтен жоғары жиілікті қабылдай алмайды (есту шегін қараңыз); демек, мұндай үлкен балғаның табиғи жиілігін естіп ұғу қиын. Басы қысқа балғалардың табиғи жиілігі тіпті жоғарырақ болады, сондықтан оларды естіп болмайды.

Металл таған

Пифагордың айтуынша, тас қалаушылар қолданатын шаналар немесе тас бөлшектеуге арналған бөлу клиндері сияқты металл таяқтарды салыстыру арқылы, құралдардың тербеліс жиілігі олардың салмағына пропорционалды деген қорытындыға келуге болады. Егер металл таяқтардың, кескіш ұштарын ескермегенде, барлық көлденең қимасы А-ға тең, бірақ ұзындығы l әртүрлі болса, онда олардың салмағы ұзындығына және демек тербеліс жиілігіне пропорционалды болады, егер металл таяқтар бойлық ось бойымен соққылар арқылы бойлық тербеліске келтірілсе (дыбыстық мысалдар оң жақтағы қорапта кездеседі). Иілгіш осцилляторларға, мысалы, камертонға немесе металлофон пластиналарына басқа шарттар мен заңдар қолданылады; сондықтан бұл мәселелер оларға қатысты емес.

Сызық тербелісі

Сымдарды екі басында, әрқайсысы көпірге бекітіп қоюға болады. Ұзындығы бойымен тербелісі бар қатты денеден өзгеше, екі көпір тербелістің екі түйін нүктесі үшін шекаралық шарттарды анықтайды; демек, тербеліс түйіні ортада орналасады. Сымның ұзындығы берілгенде, оның табиғи жиілігі, сонымен қатар, дыбыс биіктігі кернеуге емес, кернеудің квадрат түбіріне пропорционал. Сонымен қатар, жиілік төмендемей, кернеудің артуымен, яғни, сымға түсетін күштің артуымен өседі:

Дегенмен, кернеу тұрақты болғанда тербеліс жиілігі сымның ұзындығына кері пропорционал, және бұл Пифагор ойлап тапқан деген монохордпен тікелей көрсетіледі.

Ежелгі дәуір

Пифагордың музыкалық интервалдардың математикалық негізін ашқаны туралы ең алғашқы мәлімет Ксенократтың (б.з.д. 4 ғасыр) жазбаларында кездеседі; алайда, бұл осы ойшылдың жоғалған еңбегінен алынған цитата болғандықтан, ол балғашы туралы аңызды білген-білмегені белгісіз. Б.з.д. 4 ғасырда Пифагордың интервалдар теориясына сын айтылған, бірақ Пифагор аңызына сілтеме жасалмаған; философ және музыка теоретигі Аристоксен оны жалған деп санады. Аңыздың ең көне жазба нұсқасы Пифагордан бірнеше ғасыр өткен соң, Герасалық Никомах б.з. 1-ші немесе 2-ші ғасырда өзінің «Келісім кітабында» (Harmonikḗ Encheirídion) баяндаған. Ол музыка теориясындағы сандық қатынастарды бейнелеу үшін б.з.б. 5 ғасырдағы Пифагоршыл философ Филолайға сүйенді. Танымал математик және музыка теоретигі Птолемей (б.з.д. 2 ғасыр) аңызбен байланысты салмақ әдісін білген, бірақ оны қабылдамады. Алайда, ол салмақ эксперименттерінің жалғандығын мойындамады; ол тек монокордтағы нақты өлшемдермен салыстырғанда олардың дәлсіздіктерін сынға алды. Ол бұл аңыз туралы білімін Никомахтан емес, қазір жоғалып кеткен көне дереккөзден алған болуы мүмкін. Империя дәуірінің музыка теоретигі Гауденций өзінің «Гармонияға кіріспесінде» (Harmonikḗ Eisagōgḗ) аңызды Никомахтың нұсқасынан сәл қысқаша сипаттады. III ғасырдың соңы мен IV ғасырдың басында философия оқытушысы болған халкистік неоплатоник философ Ямблих Пифагордың өмірбаянын, «Пифагор өмірі туралы» (On the Pythagorean Life) жазды, онда ол Никомахтың нұсқасындағы балғашы аңызын қайта жазды. V ғасырдың бірінші жартысында жазушы Макробий Цицеронның «Сципион арманы» (Somnium Scipionis) еңбегіне түсініктеме жазып, аңызды Никомахқа ұқсас түрде баяндады. Аңызды қабылдаған ежелгі музыка теоретиктерінің арасында ең күшті әсерді Боэцийдің 6-ғасырдың басында жазылған «Музыкаға кіріспесі» (De institutione musica) оқулығы жасады, онда ол бастапқыда Пифагордың қолөнердегі, содан кейін үйдегі ізденістерін сипаттайды. Ол Никомахтың жазбаларына сүйенді ме, әлде басқа деректерге сүйенді ме, белгісіз. Бұрынғы дәстүрге қайшы, ол бұрынғы авторлар болжаған төрт емес, бес балға туралы хабарлайды. Ол Пифагор бесінші балғаны қабылдамағанын, өйткені ол қалғандарымен қайшылық тудырғанын айтады. Боэцийдің есебінде (Макробий сияқты), Пифагор дыбыстың айырмашылығы адамдардың қол күшіне байланысты деген бастапқы болжамын тексеру үшін балғаларды алмастыруға мәжбүр еткен, бұл оның жоққа шығарылуына әкелді. Пифагордың үйіндегі тәжірибелер туралы Боэций философтың алдымен балғаның салмағына тең жіптерді ілгектеп, содан кейін құбырлар мен тостағандармен тәжірибе жүргізгенін, барлық тәжірибелер балғамен жасалған алғашқы тәжірибелермен бірдей нәтиже бергенін жазады. Аңызды негіз ретінде пайдаланып, Боэций ғылым мен эпистемология тұрғысынан сезімдік қабылдаудың сенімділігі туралы мәселені қарастырады. Ең бастысы, Пифагорды бастапқыда сезімдік қабылдау өзінің сұрағы мен гипотезасын тұжырымдауға итермелеген, ал гипотезаларды эмпирикалық сынау арқылы ол жоққа шығара алмайтын сенімділікке жеткен. Білімге жету жолы сезімдік қабылдаудан бастап, қате болып шыққан бастапқы гипотезаға дейін, содан кейін дұрыс пікір қалыптастыруға және ақыр соңында оны тексеруге дейін өтті. Боэций сезімдік қабылдаудың қажеттілігі мен құндылығын және түсінікке жету жолында пікір қалыптастыруды мойындайды, бірақ Платонист ретінде ол қателікке бейімділігі үшін сезімдік қабылдауға күмәнмен қарайды. Оның пікірінше, шынайы білім тек жүйелілікті ұғатын кезде пайда болады, бұл зерттеушіге сенерлік қабылдаудың сенімді емес болуына байланысты бастапқы тәуелділіктен босауға мүмкіндік береді. Зерттеушінің үкімдері эмпирикалық тәжірибеден алынған сезімдік үкімге ғана негізделуі тиіс емес, бірақ олар өздерін мүмкін сезімдік алдаулар аясынан тыс ұстауға мүмкіндік беретін ережені ойлану арқылы тапқаннан кейін ғана жасалуы керек. VI ғасырда ғалым Кассиодор өзінің Institutiones еңбегінде Гауденцийдің «музыканың» бастауын Пифагорға қарастырып, оның балғашы туралы аңызын жазғанын айтады. Ол музыка теориясына қатысты, сондай-ақ Ямблих та солай істеген, ол балғашы туралы әңгімеге және онда сипатталған тәжірибелерге сілтеме жасай отырып, Пифагорды «музыканың» ойлап табушысы деп атаған.

Орта ғасырлар

Ерте орта ғасырларда Севильялық Исидор өзінің "Этимологиясында" темірші туралы аңызды айтқан, ол орта ғасырлардағы білімді адамдар үшін маңызды анықтамалық еңбекке айналды. Ол бұл аңызды қысқаша баяндап, Кассиодордың сөздерін пайдаланды, сондай-ақ Пифагорды музыканы ойлап тапқан адам деп атады. Кассиодор мен Исидор орта ғасырлардағы аса беделді тұлғалар болғандықтан, Пифагор музыканың негізгі заңын ашқан және осылайша оның негізін қалаған деген пікір кеңінен тарады. Мұндай кең ауқымды мәлімдемелерге қарамастан, орта ғасырлық музыка теоретиктері музыка Пифагордан бұрын да болған деп есептеді және "музыканың өнертабысы" оның қағидаларын ашумен байланысты болды. 9 ғасырда музыкатанушы Аврелиан Реомский өзінің "Музыка дисциплинасы" ("Музыка теориясы") атты еңбегінде аңызды қайта баяндады. Аурелианның баянына 10 ғасырда Прумдық Реджино өзінің "De harmonica institutione" ("Гармония теориясына кіріспе") еңбегінде еліктеді. Екеуі де Пифагордың құдайлық көмекпен темірші шеберханасында жаңалық ашқанын атап көрсетті. Көне заманда Никомах пен Ямблих құдайлық күштер туралы айтқан, ал Боэций оны құдайдың бұйрығына айналдырған. 11 ғасырда аңыздық материал "Carmina Cantabrigiensia" еңбегінде өңделді. 11 ғасырдың бірінші жартысында орта ғасырдың ең танымал музыка теоретиктерінің бірі – Гвидо Ареццо өзінің "Микрологтың" соңғы тарауында Боэцийдің нұсқасына сүйене отырып, темірші туралы аңызды баяндады. Гвидо бастауында былай деді: Егер құдайлық игілік өз еркімен келесі оқиғаны іске асырмағанда, ешкім де бұл өнер (музыка) туралы ешқандай нақты мәліметке қол жеткізе алмас еді. Ол балғалардың салмағы 12, 9, 8 және 6 бірлікке тең болғандықтан, үйлесімді дыбыс тудырғанын құдайлық қамқорлыққа байланысты деп есептеді. Сондай-ақ ол Пифагордың өзінің жаңалығынан бастап монохордты ойлап тапқанын айтты, бірақ оның қасиеттерін егжей-тегжейлі сипаттамады. Иоганн Коттоның ("De musica" – Джон Котон немесе Иоганн Аффлигемен) еңбегі шамамен 1250 жылы Альдерсбах цистерциандық аббаттығындағы анонимді кітап безендетушісінің қолымен темірші сахнасымен суреттелген. Боэцийдің нұсқасына сәйкес балға туралы аңызды баяндаған орта ғасырлық музыка теоретиктерінің қатарында XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында белсенді болған Хуан Гил де Замора (Иоганнес Эгидий фон Замора), XIV ғасырда Иоганнес де Мурис және Саймон Тунстеде, ал XV ғасырда жаңа заманның бастауында Адам фон Фулда болды. Пифагорлық тұжырымдамаға қарсылас ретінде, ырғақтар белгілі бір сандық қатынастарға негізделгенін жақтаған Иоганнес де Грошейо 13 ғасырда пайда болды, ол Аристотельдік көзқарасқа сүйенді. Ол Пифагордың музыка принциптерін ашқанын ашық айтқанмен, сенімді деп санайтын Боэцийді келтіріп, балға туралы аңызды баяндады, бірақ Пифагордың ырғақтар теориясын қабылдамады, оны тек метафоралық тұжырымдама ретінде қарастырғысы келді.

Ерте заманауи кезең

Франчино Гаффурио өзінің "Theoricum opus musice discipline" ("Музыка ғылымының теориялық еңбегі") атты еңбегін 1480 жылы Неаполь қаласында жариялады, ол 1492 жылы "Theorica musice" ("Музыка теориясы") деген атаумен қайта қаралып, қайта басылды. Онда ол бұрынғы барлық айтылымдардан гөрі толыққанды әрі егжей-тегжейлі балқыма аңызын ұсынды. Ол өзінің нұсқасын Боэцийдің нұсқасына негіздеп, баяндамаға мүмкіндігінше сегіздіктің көптеген дыбыстарын қосу үшін алтыншы балғаны қосты. Ол төрт сурет арқылы әрқайсысы алты гармониялық дыбыс беретін музыкалық аспаптарды немесе дыбыс тудыратын құралдарды көрсетті және таңбадағы дыбыстарға сәйкес келетін 4, 6, 8, 9, 12 және 16 сандарын көрсетті. Аңыздың төрт дәстүрлі қатынасына (6, 8, 9 және 12) қоса, ол 4 және 16 сандарын қосты, олар бір квинта төмен және бір кварта жоғары дыбыстарды білдіреді. Дыбыстардың тізбегі енді бір ғана емес, екі октаваға дейін созылады. Бұл сандар, мысалы, f – c' – f' – g' – c" – f": Суретші Эрхард Сансдорфферге 1546 жылы Гессендегі Бюдинген қамалында фреска жасау тапсырылды, ол жақсы сақталған және Пифагордың шеберханасынан басталатын музыка тарихын қамтитын жинақ болып табылады. Джозеффо Зарлино да бұл аңызды өзінің "Le istitutioni harmoniche" ("Гармония негіздері") атты еңбегінде баяндады, оны 1558 жылы жариялады; Гаффурио сияқты ол да өзінің айтуынша Боэцийдің нұсқасына негізделген. Музыка теоретигі Винченцо Галилей, Галилео Галилейдің әкесі, 1589 жылы өзінің ұстазы Зарлиноның көзқарастарына қарсы бағытталған "Discorso intorno all’opere di messer Gioseffo Zarlino" ("Джозеффо Зарлино мырзаның еңбектері туралы әңгіме") атты трактатын жариялады. Онда ол аңызға сәйкес, ішектерді салмақпен жүктеу туралы мәліметтің дұрыс еместігін көрсетті. 1626 жылы Дэниел Мейснердің "Thesaurus philopoliticus" еңбегінде Эберхард Кизердің "Duynkirchen" атты мыс гравюрасы орналасқан, онда тек үш ұста бар. Латын және неміс тілдеріндегі жазуда:[2] Triplicibus percussa sonat varie ictibus incus. Musica Pythagoras struit hinc fundamina princ(eps). Үш рет соққанда, кермек әртүрлі дыбыстармен дыңылдайды. Музыка – Пифагор салған негіз, оны ешбір есек басы жеткізе алмас. Бірнеше жылдан кейін бұл мәселе Галилео Галилей мен Марин Мерсеннің ішектердің тербелісінің заңдылықтарын ашқаннан кейін нақты анықталды. 1636 жылы Мерсен өзінің "Harmonie universelle" атты еңбегін жариялады, онда ол аңыздағы физикалық қателікті түсіндірді: тербеліс жиілігі кернеуге емес, оның квадрат түбіріне пропорционалды. [3] Бірнеше композиторлар бұл тақырыпты өздерінің шығармаларына енгізді, соның ішінде 17 ғасырдың соңында Георг Муффат және Руперт Игнац Майр.

Қазіргі заман

ХІХ ғасырда да Гегель философия тарихы бойынша лекцияларында Пифагор аңызында айтылған өлшемдердің физикалық дұрыстығын мойындады. Вернер Гейзенберг 1937 жылы жарық көрген эссесінде Пифагордың "гармонияның математикалық анықтығын табуы" "математикалық құрылымдардың мағыналы күші туралы идеяға" негізделгенін, бұл "қазіргі заманғы нақты ғылымның ежелгі дүниеден мұра еткен түйінді идеясы" екенін айтты; Пифагорға жатқызылған жаңалық "адамзат ғылымының ең күшті серпілістерінің" бірі болып табылады. Көп жақында ғана, аңыздың физикалық және тарихи жалған екендігіне сілтеме жасалмай, сынсыз түрде қайта жарияланған еңбектер пайда болды. Мысалы, Даниэль Хеллер Роазеннің "Бесінші балға: Пифагор және әлемнің үйлесімсіздігі" атты ғылыми-танымдық кітабында.