Кіріспе

Лардон – майлы беконның кішкентай текшесі немесе жолағы, сондай-ақ шошқа майы (әдетте тері асты майы), көптеген тағамдарда дәм беру үшін, әсіресе дәмді тағамдар мен салаттарға қолданылады. Француз тағамдарында лардонды етке тігу арқылы, яғни лардиндеу үшін де пайдаланады. Лардонды әдетте түтіндетпейді және ол тұзбен консервіленген шошқа етінен жасалады. Француз тағамдарында лардонды салаттар мен салатқа қосылатын соустарға, сондай-ақ кейбір тарт табақтарына (flambée), боргиньон сияқты тұшпараларға, Лотарингия киші (Quiche Lorraine) сияқты киштерге, омлеттерге, картоппен және басқа да тағамдарға, мысалы, ток қайнатуға (coq au vin) ыстық күйінде қосады. Оксфорд ағылшын сөздігі «лардонды» – «етке тігілетін бекон немесе шошқа етінің бір бөлігі» деп анықтайды, бұл процеске басымдық береді. Орта ағылшын сөздігінде бұл сөздің ең алғашқы пайда болуы 1381 жылға, Пегги Кук еңбегіне жатса, ол кран мен құйрыққа лардон қосуды ұсынады.

Дайындық

Lardons шошқа етінің әртүрлі бөліктерінен дайындалуы мүмкін, соның ішінде шошқа ішегінен және майлы қабырғасынан, немесе илеу немесе тұздалған шошқа етінен. Тағам жазушы Регина Шрамблингтің сөзінше, егер лардон американдық бекон сияқты тұздалған, бірақ түтінделмеген болса, "дәмі таза сезіледі, шұжыққа ұқсайды, бірақ ет шошқаның аяғынан емес, ішегінен алынғандықтан, одан байырақ болады". Ет (май) әдетте шамамен бір сантиметр (3/8 дюйм) енді кішкентай жолақтарға немесе кубиктерге кесіледі, содан кейін қайнатылады немесе қуырылады. Кейбір аспазшылар оның орнына панчеттаны пайдалануды ұсынады; шұжық та қолдануға болады.

Қолданылуы

Бір тағамда ладанды екі түрлі мақсатта қолдану жиі кездеседі. Тілімделген шошқа етінен шыққан май рецепттің басында көкөністерді немесе етті қуыруға өте жақсы, ал қуырылған, алтын түсті шошқа еті кесіктерін тағамды дастарқанға қояр алдында безендіруге немесе ингредиент ретінде қосуға болады: «Қуырылған кесіктері түтінді, тұзды дәмімен және жағымды хрусттымен әртүрлі тағамдарға қосылады». Бай дәм иісі ірімшіктермен, шпинат және фризе сияқты жапырақты көкөністермен үйлеседі, олар үшін ыстық майды салатқа қосу үшін пайдалануға болады. Ладан француз тағамдарында салаттарға, тұшпараларға (мысалы, сиыр еті бургиньон және coq au vin), киштерге (quiche Lorraine), картопқа, омлеттерге және басқа да тағамдарға дәм беру үшін жиі қолданылады. Ладанды Парижде ерекше түрде салат-о-лардон дайындау үшін қолданады, ол сорған салат (әдетте фризе (эндив) жапырақтарымен жасалады), онда салат жапырақтары ыстық ладан мен ыстық винегрет қосылғанда сәл солып қалады. XIX ғасыр рецептерінің бірінде аң етінен жасалған пісірілген тағамды ветчина мен беконнан жасалған ладанмен қаптау керек делінген. Савойя аймағының ерекшелігі – картоп, реблошон ірімшігі, қаймақ және ладан қосылған тартифлет.

Лардинг

Қазының дәстүрлі қолданылуы "лардинг" деп аталатын әдісте, онда суытылған шошқа майының ұзын жолақтары (инемен) ысталған немесе қуырылатын еттерге, мысалы, сиыр етінің филесі немесе бұзау етіне (әсіресе, жұқа кесілгендері), құс етіне және тон сияқты жұқа балыққа тігіледі. Бұл қазы жолақтары шамамен 3 мм қалыңдықпен және 3 мм ендікпен кесілуі керек, ал кесіп, тігу алдында майды салқындату өте маңызды. Бұл әдіс француз асханасының классикалық кітабында, "La bonne cuisine de Madame E. Saint Ange" еңбектерінде кеңінен түсіндірілген, онда екі техника сипатталған: беттік лардинг, немесе "стаддинг", онда қазы жолақтары бетке тігіледі, және ішкі лардинг, онда қазы жолақтары еттің ішіндегі арнада (стаддинг үшін қолданылатын инеден үлкен инемен жасалған) қалдырылады. Мадам Сент-Анж тұздалған бұзаудың бауырларын лардингтеуді ұсынады (сондай-ақ "The French Laundry" кітабында да көрсетілген), сонымен қатар қоянды пісірудің нақты бір стилі үшін де. Америкалық тамақ жазушысы Джеймс Петерсон лардинг үшін майлы етті пайдалануды ұсынады; тұзды шошқа еті, оның айтуынша, "қызық емес дәмі бар және жұмыс істемейді". Джулия Чайлд майды немесе шошқаның ішін (панчетта) пайдалануды ұсынады; ол да тұзды шошқа етінің де, беконның да жұмыс істемейтінін айтады және оларды алдымен қайнатып, күшті тұздалған немесе ысталған дәмінен құтылуды ұсынады. Лардингтің пайда болуы орта ғасырларға дейін барып жетеді, сол кезде аң аулау жоғарғы сыныптар арасында танымал болды және олардан алынған ет көбінесе жануардың табиғи физикалық белсенділігіне байланысты тым жұқа және қатаң болып келді; лардинг бүгінгі мармарлаудың орнына келді. Қолданылатын ине – лардинг инесі (сондай-ақ "бардинг инесі" немесе лардуар).

Басқа да асханаларда

Әлемнің көптеген асүйлерінде шошқа майы дәм беру үшін қолданылады, ал ладан түрлі мәдениеттерде кездеседі. Пуэрто-Рикода олар тосино деп аталады және арроз кон гандулес сияқты тағамдарға қосылады. Голланд асүйінде ладан көптеген дәстүрлі тағамдарда, мысалы, стампот пен бөлінген бұршақ сорпасы (снерте) қолданылады.