Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1250 б.з.д. 2000–1800 б.з.д. мәтінінің папирусы
1250 BCE papyrus of a 2000–1800 BCE text
Ипувер папирусы (ресми түрде Папирус Лейден I 344 recto) – Египеттің Он тоғызыншы династиясы кезінде жасалған ежелгі египеттік иератикалық папирус, қазір Нидерландының Лейден қаласындағы Риксмюзей ван Оудхенде сақталады. Онда Ипувердің насихаттары бар, бұл толық емес әдеби туынды, оның түпнұсқалық жазылуы Мысырдың Он екінші династиясының соңына (б.з.д. 1991–1803 жылдар) дейін жетеді.
The Ipuwer Papyrus (officially Papyrus Leiden I 344 recto) is an ancient Egyptian hieratic papyrus made during the Nineteenth Dynasty of Egypt, and now held in the Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, Netherlands. It contains the Admonitions of Ipuwer, an incomplete literary work whose original composition is dated no earlier than the late Twelfth Dynasty of Egypt ( 1991–1803 BCE).
Ашылу
XIX ғасырдың бірінші жартысында Египетте көптеген ежелгі египеттік жәдігерлер ғалымдар немесе жылдам пайда табуға тырысқан саудагерлер тарапынан табылды. Ипувер папирусы да осындай кәсіби емес саудагерлердің бірімен табылған, олар оны Швеция және Норвегияның Египеттегі консулы болған Джованни Анастасиге сатты. 1828 жылы Анастаси папирусты Голландия үкіметіне сатты.
During the first half of the 19th century, many Egyptian ancient artifacts were discovered in Egypt by either scholars or merchants who tried to make a quick profit. The Ipuwer Papyrus was discovered by such unprofessional traders, who sold it to Giovanni Anastasi, who served as Consul in Egypt for Sweden and Norway. In 1828, Anastasi sold the papyrus to the Dutch government.
Мазмұны
Поэмада Ипувер – б.з.д. 1850–1450 жылдарға тән есім – әлемнің аударылып кеткеніне шағымданады: бұрын бірде-бір қорабы болмаған әйелдің енді жиһазы бар, суға қарап жүздік қыздың енді айнасы бар, ал бір кезде бай болған адам енді жыртық киімде. Ол Барлық Иеден (бұл аталым патшаға не күн құдайына қатысты болуы мүмкін) жауларын жоюды және діни парыздарын есінде ұстауды сұрайды. Содан кейін тәртіпсіздіктердің жарқын сипаттамасы келеді: енді заңға құрмет жоқ, тіпті пирамида ішіндегі патшаның қабірі де ұлықтаусыздыққа ұшыраған. Оқиға жақсы күндерді еске алумен жалғасады, бірақ папирустың соңғы бөлігі жоғалғандықтан күрт аяқталады. Бұл өлең Барлық Иенің жауабымен немесе тәртіпті қайта орнатар күшті патшаның келуі туралы болжаммен аяқталған болуы мүмкін.
In the poem, Ipuwer – a name typical of the period 1850–1450 BCE – complains that the world has been turned upside down: a woman who had not a single box now owns furniture, a girl who used to look at her face in the water now has a mirror, while the once rich man is now in rags. He demands that the Lord of All (a title which could refer to either the king or the creator sun god) destroy his enemies and remember his religious duties. This is followed by a vivid description of the disorders: there is no longer any respect for the law and even the king's burial inside the pyramid has been desecrated. The story continues with the recalling of better days until it abruptly ends due to the missing final part of the papyrus. It is likely that the poem concluded with a reply of the Lord of All, or prophesying the coming of a powerful king who would restore order.
Талқылау
Ипувер папирусы б.з.д. 1250 жылғы XIX династиядан ертерек емес деп мерзімделген, бірақ мәтіннің өзі әлдеқайда көне және Мысырдың Орта патшалығының XII династиясының соңына дейін жетеді. "Насихаттар" әлемдегі саяси этика туралы ең ерте трактат болып саналады, жақсы патшаның әділетсіз шенеуніктерді бақылап, осылайша құдайлардың құдіретін іске асыратынын көрсетеді. Бұл мәтін шұмерлік қалалық аңыздар мен египеттік қайтыс болғандарға арналған жоқтауларға жақын, өткенді (Ескі патшалықтың соңында Мемфистің қирауы) болашақтың көңіл көншітпейтін тұсы ретінде пайдаланады. Бұрын Ипувердің насихаттары Бірінші аралық кезеңдегі Мысырдың объективті суреті деп есептелген. Бірақ соңғы кезде бұл насихаттардың, Хахеперраснебтің шағымдарымен бірге, патшалық үгіт-насихаттың туындылары екені анықталды. Үшеуі де Нефертидің ертерек болжамынан шыққан: үш шығарманың ортақ тақырыбы – хаос пен тәртіпсіздікке түскен ел және хаосты жеңіп, маатты қалпына келтіретін мызғымас патшаның қажеттілігі. Тоби Уилкинсонның пікірінше, "Насихаттар" мен "Хахеперраснеб" кітаптары Сенусерт III-нің билігі тұсында жазылған болуы мүмкін, ол өзінің үгіт-насихатты қолдануымен танымал фараон. Иан Шоу бұл насихаттарды ежелгі Мысыр тарихының сенімді баяны деп санамайды, өйткені оның бастапқы жазылуы мен Лейден папирусының жазылуы арасындағы уақыт тым ұзақ.
The Ipuwer Papyrus has been dated no earlier than the Nineteenth Dynasty, around 1250 BCE but the text itself is much older, and dated back no earlier than the late Twelfth Dynasty of the Egyptian Middle Kingdom. The Admonitions is considered the world's earliest known treatise on political ethics, suggesting that a good king is one who controls unjust officials, thus carrying out the will of the gods. It is a textual lamentation, close to Sumerian City Laments and to Egyptian laments for the dead, using the past (the destruction of Memphis at the end of the Old Kingdom) as a gloomy backdrop to an ideal future. It was previously thought that the Admonitions of Ipuwer presents an objective portrait of Egypt in the First Intermediate Period. In more recent times, it was found that the Admonitions, along with the Complaints of Khakheperraseneb, are most likely works of royal propaganda, both inspired by the earlier Prophecy of Neferti: the three compositions have in common the theme of a nation that has been plunged into chaos and disarray and the need for an intransigent king who would defeat chaos and restore maat. Toby Wilkinson suggested that the Admonitions and Khakheperresenb may thus have been composed during the reign of Senusret III, a pharaoh well known for his use of propaganda. Ian Shaw does not consider the Admonitions to be a reliable account of early Egyptian history, because of the long time interval between its original composition and the writing of the Leiden Papyrus.
Ипувер және Шығу кітабы
Ипувер жиі түрлі әдебиеттерде Киелі кітаптағы Мысырдан шығу оқиғасын растайтын дәлел ретінде келтіріледі, әсіресе "өзен қанға айналды" деген мәлімдемесі және құлдардың қашуы туралы жиі айтылуы себепті. Алайда, бұл пікір көптеген ғалымдар тарапынан қолдау тапқан жоқ. Ипувер мен Мысырдан шығу кітабындағы баяндама арасында қарама-қайшылықтар бар, мысалы, папирусте Азиялықтардың Мысырдан кетуі емес, Мысырға келуі суреттеледі. Папирустегі "өзен қанға айналды" деген сөз тіркесі, Ніл өзенінің апатты су тасқыны кезінде қызыл шөгіндімен боялуын білдіруі мүмкін, немесе қарапайым түрде дүрбелеңнің поэтикалық бейнесі болуы да мүмкін.
Ipuwer has often been put forward in popular literature as confirmation of the biblical account of the Exodus, most notably because of its statement that "the river is blood" and its frequent references to servants running away. This assertion has not gained acceptance among the majority of scholars. There are disparities between Ipuwer and the narrative in the Book of Exodus, such as that the papyrus describes the Asiatics as arriving in Egypt rather than leaving. The papyrus' statement that the "river is blood" phrase may refer to the red sediment colouring the Nile during disastrous floods, or simply be a poetic image of turmoil.