Карпат жылқысы: Тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Ат тұқымы: Хукул немесе Карпат – поник немесе шағын жылқы тұқымы, бастапқыда Карпат тауларынан шыққан. Оның дене бітімі мықты және жоғары төзімділікке ие. Бұл тұқым Карпат понисі, Huculska, Hutsul, Huțul, Huțan немесе Huzul деп те аталады. Тұқым өз атын Хуцул халқынан алған, олар негізінен Украина мен Румыниядағы Карпат тауларында, сондай-ақ Бистриц өзенінің солтүстігіндегі Шығыс Карпат тауларындағы "Хузелей" деп аталатын аймақта қоныстанған.

Сипаттамалары

Хукул понилері көбінесе тыныш мінезді және жақсы темпераментке ие, оларды жаяу шабу үшін де, басқа жолмен жеткісіз орманды аймақтарда ағаш сүйреу үшін де пайдаланады. Олар көбінесе құмыршақ, қара, кәстең немесе дүннің грулло түріне жатады, оларға тән арқа бойындағы жолақ және аяқтарындағы зебра жолақтары болады.

Тарих

Хукул тұқымы жойылып кеткен Тарпанға ұқсас келеді. Бұл тұқымның шыққан тегі Шығыс Еуропаның Карпат тауларымен байланысты, қазіргі Украина, Польша, Словакия және Румыния аумақтарында кең таралған. Дегенмен, жылқы тұқымы хуцул халқынан әлдеқайда ертерек пайда болған. Хукулдер, мүмкін, Рим императорлары Домициан мен Траянның ескерткіштерінде Дакияның жұмыс аттары ретінде бейнеленген. Бұл тұқым алғаш рет шамамен 400 жыл бұрын жазба деректерде ("Тау Тарпаны" деп) еске алынған. Польшаның Коник тұқымынан өзгеше, Хукул сирек жағдайда ғана үй жануарларымен будандастырылған. 19 ғасырда Хукул аттары Австро-Венгрия армиясында қолданылған. 1856 жылы Румынияның Радути қаласында алғашқы асыл тұқымды шаруашылық құрылды. Горал, Хроби, Ушор, Пьетросу және Прислоп негізгі айғырлары арқасында бірнеше қандық желілер қалыптасты, ал жылқылар осы желілердің тазалығын сақтау үшін мұқият өсірілді. 1922 жылы Чехословакияға отыз үш жылқы жіберілді, ол жерде Гургул желісіне негіз болған мал төлқұаты құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс Чехословакиядағы Хукул жылқысының санының күрт төмендеуіне әкелді. Соғыс аяқталғаннан кейін онда тек 300-ге жуық Хукул жылқысы қалды. 1924 жылы поляк кавалерия офицері Михал Холландердің ынтасымен Хузелейде асыл тұқымдылар кітабы құрылса да, 1970 жылдардың басында ғана асыл тұқымдылардың азаюынан туындаған жойылу қаупін болдырмау үшін Хукул клубы атты ұйым құрылды. 1982 жылы олар осы аймақта тұқымдық кітапты құрып, елу таза тұқымды мал тіркеді, сондай-ақ осы аймақтағы жылқылардың санын арттыруды мақсат етті. 2004 жылы Польша жылқы өсірушілер қауымдастығы Еуропалық Одақ тарапынан бұл тұқымның тегін анықтайтын кітаптың сақтаушысы ретінде мойындалды. Өсірушілердің күш-жігерінің арқасында бүгінде осы жылқылардың әлемдегі саны бірнеше мыңға жетеді. Олардың көп бөлігі Батыс Еуропада мекендейді. 2019 жылы Польшада Хукул тұқымының тегін анықтайтын кітапқа 1446 бие және 167 айғыр тіркелді. Сондай-ақ Словакия, Румыния, Чехия және Украинада да асыл тұқымды шаруашылықтар бар. Еуропадағы көптеген понилердің құрамында Хукул қаны бар. Соңғы жылдары бұл тұқымның танымалдылығы Англияға дейін жетті. 2016 жылы Украинаның Винница облысында Геннадий Романенко Хукул асыл тұқымды шаруашылығын құрды.

The Hucul bears some resemblance to the now extinct Tarpan. Said to have originated in the Carpathian Mountain range of Eastern Europe covered by present day Ukraine, Poland, Slovakia and Romania, it is named after the small sub ethnic Ukrainian group of Hutsuls. However, the horse breed is much older than the Hutsul people. The Huculs are probably depicted on the monuments erected by Roman Emperors Domitian and Trajan, as Dacian draft horses. The breed was mentioned for the first time in written resources around 400 years ago (as the "Mountain Tarpan"). Unlike the Polish Konik, the Hucul has been only rarely cross bred with domestic horses. In the 19th century, the Huculs were used by the Austro Hungarian Army. In 1856, the first stud farm was established at Rădăuţi, Romania. Several bloodlines were established by the foundation stallions Goral, Hroby, Ouşor, Pietrousu and Prislop, and the horses were carefully bred to preserve the purity of these bloodlines. In 1922, thirty three horses were sent to Czechoslovakia to establish a herd there which would become the Gurgul line. World War II caused a severe decline in the number of Hucul horses in Czechoslovakia. After the end of the war, only 300 Hucul horses remained there. Even though a stud book was established in 1924 in the Huzelei after Polish cavalry officer Michal Holländer encouraged it, it was not until the early 1970s that breeders established an organization, Hucul Club, to prevent the extinction there caused by the declining number. In 1982 they established a stud book with fifty purebred animals and the goal of increasing the numbers in that region. In 2004 Polish Horse Breeders Association was recognised by the European Union as keeper of the Studbook of Origin of the breed. Thanks to the efforts of breeders, the world population of these horses now exceeds a few thousands. Most of them live in Western Europe. In Poland in 2019 there where 1446 mares and 167 stallions registered in the Stud book of Origin of Hucul breed. There are also breeding studs in Slovakia, Romania, Czech Republic, and Ukraine. Many ponies in Europe also have Hucul blood. In recent years the popularity of this breed has spread as far as England. In Vinnytsia oblast of Ukraine, a hucul stud farm was established by Gennady Romanenko in 2016.