Кіріспе

Австралияның Жоғарғы соты шешкен алғашқы іс – «Дальгарно Ханнаға қарсы» болды. Бұл іс Жоғарғы соттың нақты қашан құрылғаны, оның құзыреттілігін анықтау және апелляцияға арнайы рұқсат беру ережелері сияқты маңызды мәселелерді қамтыды. Сот өзінің құрылған уақыты мен құзыреттілігі туралы мәселені қарастырмай, апелляцияға рұқсат беруді кері қайтарып алды. Рұқсат беру тек қоғамдық маңызы бар немесе ірі сомадағы ақшаға қатысты істерде (1901 жылы 300 фунт стерлинг деп белгіленген) ғана берілуі керек деген шешім қабылданды.

Өмірбаян

1901 жылы 9 тамызда Роберт Ханна Австралияның Сидней қаласында Элизабет көшесімен таксимен келе жатқанда жарақат алды. Жоғарыда жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан телефон сымы электр трамвай сымдарына түсіп, таксиге тиіп, Ханнаның жарақаттануына әкеп соқты. Такси де зақымдалды, ал жылқы электр тогынан өлді. Ханна Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы сотында, Қауымдастыққа қарсы сақтықсыздыққа байланысты іс қозғады, оны номиналды айыпталушы, Жаңа Оңтүстік Уэльс пошта бастығы Джеймс Далгарно өкілдік етті. Ханна сотта жеңіске жетіп, 200 фунт стерлинг көлемінде өтемақы алды. Далгарно Жоғарғы Соттың толық құрамына шағым түсірді, бірақ шағым 1903 жылғы 20 тамызда, 1903 жылғы сот актісіне (Жоғарғы сотты құрған) патшалық бекітілім берілместен бес күн бұрын қабылданбады. 1903 жылғы 15 қазанда Далгарноға Жоғарғы сотқа шағымдануға арнайы рұқсат берілді. Іс қараша айының басында қарастырылды.

Дәлелдері

Іс бойынша басты мәселе – Жоғары соттың апелляциялық шағымды қарауға құзыретінің болуы еді. Ханна бастапқы үкім 1903 жылғы Сот жүйесі туралы заң күшіне енгенге дейін шығарылғандықтан, сот шағымды тыңдай алмайды деп мәлімдеді. Далгарно апелляциялық шағым беру құқығы Сот жүйесі туралы заңмен емес, Австралия Конституциясымен белгіленгенін айтты, онда «Коммуналдық сот билігі Федералды Жоғарғы Сотқа беріледі, оны Австралияның Жоғарғы Соты деп атауға болады» (71-бап). Осылайша, Далгарно Жоғары сот іс жүзінде 1901 жылдың 1 қаңтарында Конституция күшіне енген кезде құрылған деп мәлімдеді. Ханна сондай-ақ, тіпті Жоғары сот тиісті құзыретіне ие болса да, істің мәні апелляцияға арнайы рұқсат беруді қажет етпейтінін айтты. Конституцияның 73-бабында Жоғары соттың кез келген федералды соттың немесе штаттың жоғары сотының шағымдарын Парламент белгілеген белгілі бір ерекшеліктер мен ережелерге сәйкес тыңдай алатыны қарастырылған. Сот Парламент актілері шағымдану құқығын жүзеге асыру тәртібін өзгерте алатынын (мысалы, процедуралар мен шығындар тұрғысынан), бірақ жаңа шағымдану құқығын құра алмайтынын атап өтті. Осылайша, шағымдану құқығы Конституция күшіне енгеннен бері болды, бірақ Сот жүйесі туралы заң күшіне енгенге дейін жүзеге асырыла алмады. Дегенмен, сот Конституцияның 71 және 73-баптары «болашаққа қатысты сөздер» болуы мүмкіндігін де айтты және 1901 жылы Сот физикалық жағынан болмағандықтан, иллюзиялық құқықтарды сипаттады. Олар сонымен қатар 1903 жылдың басында шешілген жеке сот ісіне, яғни Уокерге қарсы Уокер ісіне назар салды, онда сот жеңіске жеткен тарап сот процесінің қашан аяқталғанын білуге құқылы екенін мәлімдеді.

Шешім

Сот, оның сот жүйесі туралы заңмен нақты құрылғанына қарамастан, оның билігі Конституциядан туындауы мүмкін деген шешімге келді. Дегенмен, бұл мәселені шешуден бас тартты. Оның орнына, сот шағым беруге рұқсатты жойды, себебі рұқсат беру тек жалпыға маңызды мәселелерді қамтитын немесе ірі сомадағы ақшаға қатысты істерде (1901 жылы 300 фунт стерлинг деп белгіленген) ғана берілуі тиіс еді.

Салдарлар

Жоғары соттың нақты қашан құрылғаны және оның өкілеттігі қайдан туындайтыны туралы маңызды мәселе әлі де шешілмеген. Парламентке Сот жүйесі туралы заң ұсынған кезде Альфред Дикин үкіметтің әрекеттерін сот арқылы тексеруге және Конституцияны түсіндіруге қабілетті соттың қажеттілігі зор екенін айтты. Көбінесе қазіргі заманда да Жоғарғы сот өкілеттігін Конституциядан алады деп қабылданады (АҚШ Жоғарғы Сотының Марбери мен Мэдисон ісіндегідей). Дегенмен, Жоғарғы сот 2003 жылы құрылғанына 100 жыл толуын атап өтті, Сот жүйесі туралы заң алғашқы сот алқасын құрғаннан кейін бір ғасыр өткен соң. Жоғарғы соттың қашан құрылғаны туралы ресми мәселе әлі де шешілмеген, бірақ бұл мәселе көбінесе ғылыми сипатта. Бұл мәселені Жоғарғы сот қайтадан қарауға көтерілмейді.