Мишель Анри: Француз философы мен жазушысының өмірі мен философиясы

Мишель Анри – француз философы, феноменолог және жазушы. Өмірі, философиялық еңбектері мен шығармашылығы туралы ақпарат. Француз әдебиеті.

39 мин оқу

100%

Дереккөз: Michel Henry — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Француз жазушысы және философы Мишель Генри (10 қаңтар 1922 – 3 шілде 2002) – француз философы, феноменолог және романист. Ол бес роман және көптеген философиялық еңбектер жазды. Сонымен қатар, ол Франция, Бельгия, АҚШ және Жапониядағы университеттерде дәріс оқыды.

Өмірбаян

Мишель Генри Француз Индокитайында (қазіргі Вьетнам) Хайфонг қаласында дүниеге келді және жеті жасқа дейін сол жерде өмір сүрді. Француз теңіз әскерінің офицері болған әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол анасымен бірге Францияға қоныстанды. Парижде оқып жүргенде философияға деген шын құштарлығын сезініп, оны өмірлік кәсібі етіп алуға шешім қабылдады – сол кездегі Париж университетінің бөлігі болған École Normale Supérieure-ге түсті. 1943 жылдың маусымынан бастап ол француз қарсыласы қозғалысына белсенді қатысып, «Кант» атты шартты есіммен Хоу Жура макисіне қосылды. Нацистер басып алған Лиондағы тапсырмаларды орындау үшін таудан жиі түсіп, жасырын өмір кешірді, бұл тәжірибе оның философиясына терең әсер етті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол университетте философиядан емтиханды аяқтады, содан кейін 1963 жылы Париж университетінде Жан Ипполит, Жан Валь, Поль Рикер, Фердинанд Алькие және Анри Гуйердің жетекшілігімен «Манифестацияның мәні» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Оның «Дене философиясы мен феноменологиясы» атты алғашқы кітабы 1950 жылы жарық көрді. Оның ең алғашқы маңызды жарияланған еңбегі – «Манифестацияның мәні» болды, оған ол барлық интеллектуалдық философияның басты кемшілігін – өмірді сезіну арқылы түсінбеуді жеңу үшін ұзақ жылдар бойы зерттеулер жүргізді. 1960 жылдан бастап Мишель Генри Монпелье университетінде философия профессоры болып жұмыс істеді, онда ол өзінің еңбектерін шыдамдылықпен жетілдіріп, философиялық бағыттар мен үстем идеологиялардан алшақ жүрді. Ол Францияның Альби қаласында сексен жасында дүние салды. Оның философиясының жалғыз тақырыбы – тірі субъективтілік, яғни тірі адамдардың нағыз өмірі. Бұл тақырып оның барлық шығармаларында кездеседі және қарастырылған тақырыптардың алуан түрлілігіне қарамастан олардың терең бірлігін қамтамасыз етеді. Ол ХХ ғасырдағы ең терең субъективтілік теориясын ұсынған деп есептеледі.

Michel Henry was born in Haiphong, French Indochina (now Vietnam), and he lived in French Indochina until he was seven years old. Following the death of his father, who was an officer in the French Navy, he and his mother settled in metropolitan France. While studying in Paris, he discovered a true passion for philosophy, which he decided to make his profession—he enrolled at the École Normale Supérieure, at the time part of the University of Paris. From June 1943 he was fully engaged with the French Resistance, joining the maquis of the Haut Jura under the code name of Kant. He often had to come down from the mountains in order to accomplish missions in Nazi occupied Lyon, an experience of clandestinity that deeply marked his philosophy. At the end of the war he took the final part of the philosophy examination at the university, following which he wrote in 1963 a doctoral thesis from the University of Paris, titled L'essence de la manifestation (The Essence of Manifestation), under the direction of Jean Hyppolite, Jean Wahl, Paul Ricœur, Ferdinand Alquié, and Henri Gouhier. His first book, on the Philosophy and Phenomenology of the Body, was completed in 1950. His first significant published work was on The Essence of Manifestation, to which he devoted long years of necessary research in order to surmount the main deficiency of all intellectualist philosophy, the ignorance of life as experienced. From 1960, Michel Henry was a professor of philosophy at the University of Montpellier, where he patiently perfected his work, keeping himself away from philosophical fashions and far from dominant ideologies. He died in Albi, France, at the age of eighty. The sole subject of his philosophy is living subjectivity, which is to say the real life of living individuals. This subject is found in all his work and ensures its deep unity in spite of the diversity of themes he tackled. It has been suggested that he proposed the most profound theory of subjectivity in the Twentieth Century.

Өмір феноменологиясы

Мишель Генридің жұмысы феноменологияға негізделген, яғни құбылысты зерттеуге. «Феномен» сөзі ағылшын, неміс және латын тілдерінде грекше «phainomenon» сөзінен келген, ол «жарыққа шығып, өзін көрсететін нәрсе» дегенді білдіреді. Құбылысты сыртқы көрініс ретінде түсіну, грек тіліндегі өзін-өзі көрсетудің бұл түпкілікті мағынасынан туындаған теріс ұғымға негізделген. Феноменологияның пәні – жекелеген нәрсе немесе құбылыс сияқты көрінетін нәрсе емес, көріну актісінің өзі. Генридің ойлары оны Гуссерльдік феноменологиядан айырды, ол әлемде немесе сыртқы жағдайда көрінетін нәрселерді ғана құбылыс деп мойындайды. Генри бұл феноменалдылық тұжырымын өмірдің радикалдық феноменологиясымен қарама-қарсы қойды. Генри өмірді феноменологиялық тұрғыдан «өзін-өзі сезіну және өмірдің әрбір нүктесінде өзін-өзі тәжірибелеу» қабілеті мен күші бар нәрсе ретінде анықтайды. Генри үшін өмір – күш пен әсердің өзі, ол көрінбейді, азап пен қуаныш арасында мәңгілік тербелісте болатын таза тәжірибеден тұрады. Ой – өмірдің бір түрі ғана, себебі «өмірге қол жеткізуге мүмкіндік беретін ой емес, ойдың өзіне жетуіне мүмкіндік беретін өмір». Генридің сөзіне сүйенсек, өмірді сырттан көру мүмкін емес, өйткені ол әлемнің сыртқы жағдайында көрінбейді. Өмір өзін көрінбейтін ішкілігінде және толыққанды өзімен бірлігінде сезінеді және тәжірибелейді. Әлемде біз өмірдің өзін емес, тек тірі жандарды немесе тірі организмдерді көреміз. Өмірді оларда көруге болмайды. Сол сияқты, екінші адамның жанын көзбен көру немесе скальпельмен анықтау мүмкін емес. Генридің философиясы біз өмірді радикалдық бейтараптықта басынан өткіземіз дейді, біз оны қаламайтын нәрсе ретінде қабылдауға мәжбүрміз, және өмірдің осы радикалдық бейтараптығы – азаптың негізі мен себебі. Ешкім де өзіне өмір сыйлаған емес. Сонымен қатар, тірі болу, жан сақтау және ештеңе болмаудың орнына өзіңді сезіну – бұл ең үлкен қуаныш пен бақыт. Азап пен қуаныш – өмірдің мәніне жатады, олар оның көрінісінің және «жанымды жейтін» өзін-өзі ашуының екі негізгі эмоционалдық түсі (француз тіліндегі «pathétique» сөзі азап немесе қуаныш сияқты сезімдерді сезіну қабілетін білдіреді). Генри үшін өмір – жалпыға ортақ, соқыр, тұлғасыз және абстрактілі субстанция емес, ол міндетті түрде жеке және нақты өмір, өзінде өзінің болмысына, өзіндік болмысына қатысты тұтас Ипсеитті алып жүреді. Бұл өмір – адамның жеке және шекті өмірі, немесе Құдайдың жеке және шексіз өмірі. Мишель Генри үшін адам өмірі – шекті өмір, себебі ол азап, қанағатсыздық немесе тілекпен көрінетін негізгі жетіспеушілікпен белгіленеді.

The work of Michel Henry is based on Phenomenology, which is the study of the phenomenon. The English/German/Latinate word "phenomenon" comes from the Greek "phainomenon" which means "that which shows itself by coming into the light". The everyday understanding of phenomenon as appearance is only possible as a negative derivation of this authentic sense of Greek self showing. The object of phenomenology is not however something that appears, such as a particular thing or phenomena, but the act of appearing itself. Henry's thought led him to a reversal of Husserlian phenomenology, which acknowledges as phenomenon only that which appears in the world, or exteriority. Henry counterposed this conception of phenomenality with a radical phenomenology of life. Henry defines life from a phenomenological point of view as what possesses the faculty and the power "to feel and to experience oneself in each point of its being". For Henry, life is essentially force and affect; it is essentially invisible; it consists in a pure experience of itself which perpetually oscillates between suffering and joy; Thought is for him only a mode of life, because it is not 'thought which gives access to life, but life that allows thought to reach itself'. According to Henry, life can never be seen from the exterior, as it never appears in the exteriority of the world. Life feels itself and experiences itself in its invisible interiority and in its radical immanence. In the world, we never see life itself, but only living beings or living organisms; we cannot see life in them. In the same way, it is impossible to see another person's soul with the eyes or to perceive it at the end of a scalpel. Henry's philosophy goes on to aver that we undergo life in a radical passivity, we are reduced to bear it permanently as what we have not wanted, and that this radical passivity of life is the foundation and the cause of suffering. No one has ever given himself life. At the same time, the simple fact of living, of being alive and of feeling oneself instead of being nothing and of not existing is already the highest joy and the greatest happiness. Suffering and joy belong to the essence of life, they are the two fundamental affective tonalities of its manifestation and of its "pathetic" self revelation (from the French word pathétique which means capable of feeling something like suffering or joy). For Henry, life is not a universal, blind, impersonal and abstract substance, it is necessarily the personal and concrete life of a living individual, it carries in it a consubstantial Ipseity which refers to the fact of being itself, to the fact of being a Self. This life is the personal and finite life of men, or the personal and infinite life of God. For Michel Henry, human life is indeed a finite life, because it is marked by a fundamental lack which manifests itself in particular in suffering, in dissatisfaction or in desire.

Субъективтілік теориясы

Францияда Хайдеггердің ізбасарларында маңызы қайта жаңғырылып, субъект мәселесі қайта оянған кезде, Мишель Генри философияның ең өмірлі жағын біріктіріп, бүгінгі күнге дейін толыққанды философиялық жүйе болып табылатынын жасады. Өмір немесе «абсолюттік феноменологиялық өмір» – осы философиялық жүйенің негізі, оның түбірі, радикалды алғышарты және «дәлелсіз» принципі, сондықтан Мишель Генри бойынша барлық шындықтың мәні немесе негізі. Өмір принцип бойынша және оның сөзіне сүйенсек, кез келген «алыстауға», кез келген трансценденцияға, сезім бірлігінде (француз тілінде épreuve) принциптің спекулятивтік күші мен тәжірибенің материалдық болуына бірігеді. Қудалауға ұшыраған немесе жоққа шығарылған, күштерін өзіне қарсы қайтаратын, немесе керісінше, өнерде, махаббатта немесе еңбекте еркін дамытатын өмір, өзінің көптеген түрлері арқылы Мишель Генри ойларының барлық мәселесін шоғырландырады. Осылайша, Мишель Генридің пікірінше, феноменология өзінің шегіне жетеді, себебі феноменалдылықтың «көрінісі» және оның қарапайым көрінуі үнемі ішкі шындыққа және өмірдің тиімділігіне сілтеме жасайды, оны мүмкіндік шарты ретінде қажет етеді. Осының мәні Мишель Генридің басты еңбегінің атауында: «Көріністің мәні». Әлем субъектінің артында пайда болады, ол осы сыртқы кеңістікті тек өзінің ішкі жағдайында, тірі болғандықтан ғана табады. Бірақ Мишель Генри үшін адам – денеленген жан, оны әлемді бағалаушы «таза рухқа» немесе Канттың «Паралогизмдерінің» көрермені сияқты «денесіз субъектіге» дейін кемітуге болмайды. Оның пікірінше, субъективтілік – денемен бірдей, ол әлемге көрінетін сыртқы және объективті денеге толыққанды емес, керісінше, ішкі жағынан қозғалыс және сезім арқылы үнемі ашылатын, соның арқасында сыртқы әлемге әсер ете алатын субъективті және тірі дене.

While the question of being regained importance in France in the posterity of Heidegger, and that the question of the subject was revived, Michel Henry has combined the most living contributions of philosophy to produce what remains today the last complete philosophical system. Life or "absolute phenomenological life" is the base or the foundation of this philosophical system, it is its radical presupposition and its "undeductible" principle, and so the essence or the foundation of all truth according to Michel Henry. Life escapes by principle and according to him to any "distanciation", to any transcendence, merging in the unity of a feeling (épreuve in French) the speculative power of a principle and the material presence of an experience. Being bullied or denied, returning its forces against itself, or on the opposite deploying itself freely as in the art, in the love or in the work, life through its multiple manifestations focalizes all the concerns of Michel Henry's thought. So phenomenology reaches according to Michel Henry its limits, as the "texture" of phenomenality itself and its simple manifestation refers constantly to the inner reality and to the effectivity of life, which it requires as a condition of possibility. This is the meaning of the title of the main work of Michel Henry, The essence of manifestation: the world appears behind a subject, who discovers this space of exteriority only because he is firstly in passive relation with himself, as being living. But it is important to be precise and even to underline that for Michel Henry, the human is an incarnated being, he is not reduced to a “pure spirit who surveys the world” or to a “disincarnate subject, like the Kantian spectator of the Paralogisms”. And that for him, the subjectivity is identical with the body, which doesn't reduce at all to an external and objective body as it appears into the world, but which is on the opposite and in reality a subjective and living body which reveals itself permanently from the interior through the movement and sensing and by which we can act on the external world.

Екі түр

Генридің айтуынша, құбылыстардың көрініс беруінің екі түрі бар, яғни олардың пайда болуының екі жолы: "сыртқылық", ол көрінетін әлемнің көрініс беру тәсілі, және "ішкілік" феноменологиясы, ол көрінбейтін өмірдің көрініс беру тәсілі. Мысалы, біздің денелеріміз өмірмен бірге іштен беріледі, бұл бізге қолдарын қозғауға мүмкіндік береді, сонымен қатар ол әлемдегі кез келген нысан сияқты сырттан да көрінеді. Мұндағы "көрінбейтін" дегеніміз, жалаң көзбен көруге тым кішкентай немесе көзге сезімтал емес сәулелену емес, бірақ мәңгілікке дейін көрінбейтін өмір, себебі ол түбегейлі түрде ішкі және әлемнің сыртқы көрінісінде ешқашан пайда болмайды. Ешкім ешқашан күштің, ойдың немесе сезімнің ішкі шындығымен әлемде пайда болғанын көрген емес; ешкім оларды жерді қазып таба алмаған. Оның кейбір тұжырымдары көрінеу парадоксалды және бірден түсіну қиын болып көрінеді, себебі олар контекстен тыс алынған, бірақ ең бастысы, біздің ойлау әдетіміз әлемдегі көрінетін нәрсеге дейін бәрін тоғытуға мәжбүр етеді, өмірдегі көрінбейтін шындыққа жетуге тырысудың орнына. Көрінетін көрініс пен көрінбейтін шындық арасындағы осы айырмашылық біздің нағыз сезімдерімізді жасыруға мүмкіндік береді және жалғандықтың түрлері болып табылатын алаяқтық пен екіжүзділіктің пайда болуына негіз салады.

Өмірдің абсолютті шындығы

Мишель Генри өзінің «Мен – Ақиқатпын» атты кітабында христиандық наным бойынша Ақиқатты және оны «Өмірдің Ақиқаты» деп аталатынын түсіндіреді. Ол христиандық Ақиқат тұжырымының, грек ойлауынан туындаған және ол «әлемнің Ақиқаты» деп аталатын, адамдардың әдетте Ақиқат деп санайтынына қарама-қарсы екенін көрсетеді. Бірақ Ақиқат деген не? Ақиқат – өзін көрсететін және осылайша өзінің шындығын бізде немесе әлемде тиімді түрде көріну арқылы дәлелдейтін нәрсе. Әлемнің Ақиқаты сыртқы және объективті Ақиқатты білдіреді, онда әр нәрсе біздің көзімізге алыс орналасқан көрінетін нысан түрінде пайда болады, яғни көрсеткенінен өзгеше бейнеленген түрде: біз алмаға қарағанда, алманың өзін емес, біздің сезімімізде пайда болатын алманың жай ғана бейнесін көреміз, және ол жарық немесе қарау бұрышына байланысты өзгереді. Сол сияқты, біз адамның бетіне қарағанда, оның өзін емес, тек оның бетінің бейнесін, әлемдегі көзге көрінетін сыртқы түрін ғана көреміз. Ақиқатты осылай түсінуге сәйкес, өмір – тек қана (мысалы) өзін-өзі тамақтандыру қажеттілігімен немесе көбейту қабілетімен сипатталатын объективті қасиеттер жиынтығы ғана. Христиандық наным бойынша, Өмір ішкі шындыққа дейін тоғытылады, ол толығымен субъективті және түбегейлі ішкілік. Өмірдің феноменологиялық шындығында, ол жай ғана сезіну, ұсақ қуаныштар мен зор қайғыны сезіну, тілектер мен сезімдерді бастан өткеру, ішкі күшпен денеңді қозғау, тіпті ойлау қабілеті және субъективті мүмкіндік. Мұндай қабілеттердің барлығы өзінің ішінде пайда болып, көрініс табатын және аралық немесе қашықтық болмайтын негізгі қасиетке ие; біз оларды сырттан немесе көз алдымызға келтіріп қабылдамаймыз, тек өзімізде ғана сезінеміз: біз осы қабілеттердің әрқайсысымен үйлесеміз. Өмір – өзінің көріну және аян ету күші, ал ол аян ететін нәрсе – өзі, өзінің сезім арқылы аян етуі – ол біздің ішімізде үнемі жұмыс істейтін және біз үнемі ұмытып бара жатқан аян беру күші. Өмірдің Ақиқаты толығымен субъективті – яғни, ол біздің субъективті сенімдеріміз бен талғамдарымыздан тәуелсіз. Мысалы, түсті сезіну немесе ауырсынуды қабылдау жеке пікір емес, ол факт және Өмірдің абсолютті субъективтілігіне қатысты даусыз ішкі тәжірибе. Сондықтан Өмірдің Ақиқаты ол шындыққа айналдырғаннан ешқандай айырмашылығы жоқ, ол өзі ашылғаннан ерекшеленбейді. Ақиқат – таза ішкі ашылудағы көрініс, ал Өмір – христиандық діннің Құдай деп атауы. Өмірдің Ақиқаты – әр адамға тән салыстырмалы шындық емес, ол біздің әрбір қабілетіміздің және мүмкіндігіміздің ішкі негізі болып табылатын және біздің ең кішкентай сезімдерімізді жарықтандыратын абсолютті Ақиқат. Өмірдің Ақиқаты – абстрактілі және бейтарап шындық емес; керісінше, ол адам үшін ең маңыздысы, себебі ол ғана оны ішкі үйлесімділік арқылы құтқаруға және әлемде жоғалмай, Құдайдың Ұлы болуға жетелеуі мүмкін.

Michel Henry explains in his book I am the Truth. Towards a Philosophy of Christianity what Christianity considers to be the Truth and which he calls "the Truth of Life". He shows that the Christian concept of Truth is opposed to what men habitually consider to be the truth, which originates in Greek thought and which he calls "the truth of the world". But what is truth? Truth is what shows itself and thus demonstrates its reality in its effective manifestation in us or in the world. The truth of the world designates an external and objective truth, a truth in which everything appears to our gaze in the form of a visible object at a distance from us, i. e. in the form of a representation which is distinct from what it shows: when we look at an apple, it is not the apple in itself that we see but a mere image of the apple that appears in our sensibility and which changes depending on the lighting or the angle from which we view it. In the same way, when we look at a person's face, it is not the person in herself that we see, but only an image of her face, her visible appearance in the world. According to this way of conceiving truth, life is nothing more than a set of objective properties characterised (for example) by the need to feed oneself or one's aptitude for reproduction. In Christianity, Life is reduced to its internal reality, which is absolutely subjective and radically immanent. Considered in its phenomenological reality, Life is quite simply the faculty and the subjective ability to feel sensations, small pleasures or great hurts, to experience desires and feelings, to move our bodies from within by exerting subjective effort, or even to think. All such faculties possess the fundamental characteristic of appearing and manifesting themselves in themselves, with no gap or distance; we do not perceive them from outside our being or as present to our gaze, but only in us: we coincide with each of these abilities. Life is in itself the power of manifestation and revelation, and what it manifests is itself, in its feeling self revelation — it is a power of revelation which is perpetually at work within us and which we continually forget. The Truth of Life is absolutely subjective — that is, it is independent of our subjective beliefs and tastes. The perception of a coloured sensation or a pain, for example, is not a matter of personal preference but a fact and an incontestable inner experience which pertains to the absolute subjectivity of Life. The Truth of Life does not therefore differ in any way from that which it makes true, it is not distinct from that which manifests itself in it. Truth is manifestation itself in its pure inner revelation, and Life is what Christianity calls God. The Truth of Life is not a relative truth which varies from one individual to another, but absolute Truth which is the inner foundation of each of our faculties and abilities, and which illuminates the least of our impressions. The Truth of Life is not an abstract and indifferent truth; on the contrary, it is that which is most essential for man, as it is this alone that can lead him to salvation in his inner identification with it and in becoming the Son of God, rather than losing himself in the world.

Құдай немесе өмірдің мәні

Мишель Генри үшін Құдай – әрбір жанын өзіне берумен және бізге азапты да, өзіндік қуанышты да ашумен келетін абсолютті феноменологиялық өмірден басқа ештеңе емес. Ол былай дейді: «Құдай – Өмір, Ол – Өмірдің мәні, немесе, егер қаласаңыз, Өмірдің мәні – Құдай. Мұны айту арқылы біз Құдайдың қандай екенін біліп-білгенімізді көрсетеміз, оны қандай да бір білімнің немесе оқудың нәтижесінде емес, ой арқылы, дүниелік шындықтың фонында білмейміз. Керісінше, біз оны және оны ғана Өмірдің өзінде және оның ішінде білеміз және біле аламыз. Құдайдың мәнін тек Құдайда ғана біле аламыз». Мишель Генридің еңбегінде ол жиі қолданатын «мәні» сөзі тек негізді, бастауды, шығу тегін және мүмкіндік шартын білдіреді. Бұл Өмір – объективті және сыртқы қасиеттерімен анықталатын биологиялық өмір емес, сондай-ақ абстрактілі және мәнсіз философиялық ұғым да емес, бірақ абсолютті феноменологиялық өмір, радикалды түрде ішкі өмір, ол өзін-өзі ешқандай қашықтықсыз көрсету күшіне ие, және өзін үнемі ашатын өмір. Өзін-өзі көрсету және өзін-өзі ашу – сыртқы әлемді көру немесе сезу емес, өзіңді сезіну және өзіңді сезіну, өзіңнің ішкі және эмоционалдық шындығыңды бастан кешіру. Мишель Генри осы кітапта былай дейді: «Құдай – тек өзін-өзі ашатын таза Аян. Құдай Өзін-Өзін ашып көрсетеді. Құдайдың Аяны – Оның өзін-өзі ашып көрсетуі». Құдай – өзінің аяны, Ол – «барлықты жоқтан жаратушы алғашқы Аян», ол – «күйреуге шақыратын өзін-өзі ашып көрсету» және Өмірдің абсолютті өзін-өзі қуанышы. Апостол Жохан бірінші хатында «Құдай – махаббат» дейді, себебі «Өмір өзін шексіз және мәңгілік махаббатпен сүйеді». Мишель Генри әлемді жарату ұғымына, яғни Өмірді жаратуға қарсы, Өмірдің тууы ұғымын қояды. Әлемді жарату – барлық нәрсенің көрінетін сыртқы горизонттың ашылуынан тұрады. Ал Өмір өзін және барлық тіршілік иелерін өзінің радикалды ішкілігінде, ешқандай аралықсыз, ешқандай қашықтықсыз абсолютті феноменологиялық ішкілігінде тудыруды ешқашан тоқтатпайды. Біз өмір сүріп жатқандықтан және нәтижесінде Құдайдың шексіз Өмірімен үнемі туып жатырмыз, Ол бізге өмір беруді тоқтатпайды, және біз осы абсолютті Өмірдің әрекеті арқылы өмірдің мәңгілік қазіргі сәтінде туылғанымызды тоқтатпаймыз, сондықтан Құдай христиандық үшін біздің Әкеміз және біз Оның сүйікті Ұлдарымыз, тірі Құдайдың Ұлдарымыз. Бұл тек Ол бізді түйсік кезінде немесе әлемнің басында ғана емес, бізді үнемі Өмірге әкелу үшін тоқтамайтынын, Ол біздің ең кішкентай субъективті сезімдерімізде әрдайым жұмыс істеп тұрғанын білдіреді.

For Michel Henry, God is nothing but the absolute phenomenological life which gives each ego to himself and which reveals to us both suffering and self enjoyment. He says: "God is Life, he is the essence of Life, or, if one prefers, the essence of Life is God. Saying this we already know what God is, we know it not through the effect of some knowledge or learning, we do not know it through thought, against the background of the truth of the world. Rather we know it, and can know it, only in and through Life itself. We can know the essence of God only in God." In the work of Michel Henry, the word "essence", that he uses frequently, designates only the foundation, the source, the origin and the condition of possibility. This Life is not biological life defined by objective and exterior properties, nor an abstract and empty philosophical concept, but the absolute phenomenological life, a radically immanent life which possesses in it the power of showing itself in itself without distance, a life which reveals permanently itself. A manifestation of oneself and a self revelation which doesn't consist in the fact of seeing outside oneself or of perceiving the exterior world, but in the fact of feeling and of feeling oneself, of experiencing in oneself its own inner and affective reality. As Michel Henry says also in this same book, "God is that pure Revelation that reveals nothing other than itself. God reveals Himself. The Revelation of God is his self revelation". God is in himself revelation, he is the “primordial Revelation that tears everything from nothingness”, a revelation which is the “pathetic self revelation” and the absolute self enjoyment of Life. As the apostle John says in his first epistle, “God is love”, because “Life loves itself in an infinite and eternal love”. Michel Henry opposes to the notion of creation, which is the creation of the world, the notion of generation of Life. The creation of the world consists in the opening of this exteriority horizon where everything becomes visible. Whereas Life never stops to generate itself and to generate all the livings in its radical immanence, in its absolute phenomenological interiority that is without gap nor distance. As we are living and by consequence generated continually by the infinite Life of God, as he never stops to give us life, and as we never cease of being born into the eternal present of life by the action in us of this absolute Life, God is for Christianity our Father and we are its beloved Sons, the Sons of the living God. This doesn't only mean that he has created us at the time of our conception or at the beginning of the world, but that he never stops to generate us permanently into Life, that he is always at work in us in the least of our subjective impressions.

Жамандық немесе өмірдің өзін-өзі жоққа шығаруы

Француз философы Мишель Генри үшін Құдай – бізді жаратуын тоқтатпайтын, өзімізді қайғылы жағдайда ашып көрсететін көзге көрінбейтін Өмір. Оның христиандық философиясы мен христиандықтың бастапқы мәтіндеріне сәйкес, Құдай – Махаббат, себебі Өмір өзін шексіз және мәңгілік сүйіспеншілікпен сүйеді. Осының салдарынан Өмір өзінің жақсылығында. Бірақ Өмірдің жақсы екендігі қасақана ойлаудың немесе Өмірдің сыртынан келген ғылымның үкімінен туындамайды, керісінше, Мишель Генридің айтуынша, Өмірдің тікелей және ішкі тәжірибесінде, немесе дәлірек айтқанда, "өзін-өзі тәжірибе ету фактісінде", "өзін-өзі ләззатқа бөлену арқылы сезінудің қуанышында" жатыр. Жамандық – Өмірді жоққа шығаратын немесе оған шабуыл жасайтын барлық нәрсеге сай келеді, оның бастауын Мишель Генри "өлім" деп атайды, ол – "Өмірдің жоққа шығарылуы" немесе "Өмірдің өзін-өзі жоққа шығаруы". Бұл "өлім" – ішкі, сезімдік және рухани өлім, ол Құдайдан және Оның шексіз Махаббатынан түбегейлі үзілу, Өмірді сүймеу немесе жек көру, Құдайдың жоқтығына қарай өзімшілдікпен өмір сүру, Оның біздің баршамыздың Әкесі емес екендігіне сену, соның салдарынан біздің баршамыздың Оның сүйікті Ұлдары мен Қыздары емеспіз, бір Өмірден туған Бауырлар емеспіз. Жамандықтың шыңы – жеккөрушіліктің шексіз зорлық-зомбылығы, ол барлық варварлықтың, қылмыстың, соғыстардың және әлемді қиратып жатқан геноцидтердің бастауы болып табылады. Бірақ Өмірдің өзін-өзі жоққа шығару ретінде түсінілген жамандық – соқыр процестердің және көптеген адамдарды бақытсыздық пен шеттетуге әкелетін барлық жалған абстракциялардың ортақ бастауы. Дижондағы философия оқытушысы Ален Дэвидтің айтуынша, Мишель Генри бізге "адамзатқа қарсы қылмыс" деп аталатын, соғыстан кейінгі саяси заңда белгіленген "Өмірге шексіз шабуылды" ойластыруға мүмкіндік берді, ол үшін бұл "қазіргі философия үшін ең маңызды нәрселердің бірі".

For the French philosopher Michel Henry, God is the invisible Life that never stops to generate us and give us to ourselves in its pathetic self revelation. According to his philosophy of Christianity and according to the founder texts of Christianity, God is Love because Life loves itself in an infinite and eternal love. By consequence life is good in itself. But the fact that life is good doesn't come from a judgment of intentional thought or of any science passed from the exterior of life, it resides on the opposite according to Michel Henry in the immediate and immanent experience of life itself, or more precisely in "the very fact of undergoing experiencing itself", in "the delight of this experience that is its enjoyment of itself". The evil corresponds to all that denies or attacks life, it finds its origin in what Michel Henry calls “death”, which is “the negation” or “self negation of life”. This “death” is an inner, affective and spiritual death which is the radical separation from God and his infinite love, and which consists simply in not loving or despising life, in living selfishly as if God didn't exist, as if he was not our Father of us all, and by consequence as if we were not all his beloved Sons and Daughters, as if we were not all Brothers and Sisters generated by a same Life. The evil peaks in the unlimited violence of hatred that is at the origin of all forms of barbarism, of all the crimes, of all the wars and of all the genocides that ravage the world. But the evil understood as self negation of life is also the common origin of all those blind processes and of all those false abstractions that lead so many people to misery and exclusion. According to Alain David, a teacher in philosophy at Dijon, Michel Henry has given us the means of really thinking “this unlimited attack on life” that is called “"Crime against humanity" in the after war political law”, which is for him “one of the most important things for today philosophy”.

Өнер немесе мәңгілік өмірдің қайта тірілуі

Философ Мишель Генри үшін өнер немесе өнер туындыларының сұлулығын тамашалау – «снобтар мен білушілерге арналған жекелеген сала» емес. Сондай-ақ, көркемдік шығармашылық тек кәсіби суретшілерге ғана емес, керісінше, әрбір адамға және әрбір жеке тұлғаға қол жетімді. Оның пікірінше, әрбір «адам потенциалды және тіпті қажетті түрде суретші және өнерші», себебі сурет салу мүмкіндігі оның ішкі өміріне, өзін сезінуіне және оның ішіндегі сезімталдығына байланысты жазылған, ол бұл туралы «Кандинский туралы. Көрінбейтінді көру» кітабында түсіндіреді. Бірақ сонымен қатар біз денемізді іштей үнемі сезінеміз, «оның әрбір қабілетінің жұмыс істеуімен сәйкес келеді: Мен көремін, естимін, сезінемін, қолымды және көзімді қозғалтамын». Мишель Генридің айтуынша, өнердің жалпы және әсіресе музыканың мақсаты, неміс философы Артур Шопенгауэр түсінгендей немесе оның негізін қалаушы Василий Кандинский ұсынған абстрактті сурет салу, жай ғана музыкалық құралдарды – дыбыстарды немесе ноталарды, сондай-ақ бейнелеу құралдарын – формалар мен түстерді пайдалану болып табылады, олар «өмірдің үнемі пайда болуын» немесе «мұңғажайлы мәңгілік өмірлік мәнін», яғни эмоцияны білдіру үшін қолданылады. Міне, осы эмоцияны немесе эмоциялар жиынтығын суретші өзінде сезінеді, оны басқалармен бөліскісі келеді және тыңдаушыға жеткізгісі келеді немесе музыкалық немесе бейнелеу туындысы арқылы көрерменде оятуға тырысады, «оның ішіндегі өмірдің осы молдығы, оның күшеюі және өрбуі». Мишель Генри, шындығында, осы «Кандинский туралы. Көрінбейтінді көру» кітабында «Шопенгауэрдің ең маңызды тезистерінің бірі» екенін атап көрсетеді: «музыка біздің өмірімізді, яғни сезімдерімізді бірден білдіреді». Шопенгауэр үшін бұл өмір немесе «біздің болмысымыздың ядросы» – «ешқашан толастамайтын құштарлық», ол оны тұрақты түрде қанағаттанбаушылыққа және көңіл көншілдікке әкеледі, өйткені ешбір зат оны толықтыра алмайды. Адамның өмір сүруі, оның шексіз құштарлығымен қапталған және осымен анықталған, негізінен Азап. Бірақ музыка біздің ішкі өмірімізді және сезімдерімізді сыртқы әлеммен немесе қандай да бір бейнелеумен байланыстырмай білдіреді, музыка оны дыбыстарды реттеу арқылы жүзеге асырады, «біздің бақытсыз өміріміздің тарихын қайта жаңғырту» үшін, негізінен жеңілдеу немесе «қайғысыздық» табуға ұмтылатын, және, мүмкін, өмір сүрудің қарапайым «бақыты», «көңіл көншілдік пен қайғының ұзақ тізбегінен өту арқылы». Мишель Генридің айтуынша, осы «біздің азапты өмір сүруімізді ашып көрсетуді» «негізгі тоннан алшақтау» арқылы немесе керісінше, «құштарлықтың жүзеге асуына немесе жойылуына» мүмкіндік беретін, соңғы аккордтағы тонға оралу арқылы мелодия осыны жүзеге асырады. Бұл аянды «музыканың көркемдік күші» арқылы, оның баяу және қайғылы ритмі арқылы немесе оның жылдам және қуанышты ритмі арқылы, және «біздің сезімдеріміздің көптеген нюанстарымен шексіз өрісін ашудың керемет қабілеті арқылы» жүзеге асырылады. Бірақ Мишель Генри үшін «сезімді ешқашан әлемдегі сыртқы оқиғаға, кеңістікте және уақытта жекеленген, өткенге қарай жылжуға және жоғалуға тиіс фактіге теңеуге болмайды», егер ол «әлемдегі кездейсоқ себебімен шатастырылмаса»: сезім, керісінше, оның айтуынша, өмірдің өзіндік «түпнұсқалық тәжірибесі», «бұл абсолютті субъективтілік» деп аталады, оның эмоционалдылығы дәл «өзін-өзі ашып көрсетуде» тұрады. Сол сияқты, суретші және өнер теоретигі Василий Кандинский үшін абстрактті сурет салудың қызметі енді бізге сыртқы әлемді немесе оның құрамында бар заттарды көруге немесе бейнелеуге мүмкіндік беру емес, XVIII-XIX ғасырлардағы бейнелі суретке сәйкес, бұл көбінесе эстетикалық немесе эмоционалдық тұрғыдан қызығушылық тудырмайды, керісінше, музыка сияқты, ішкі өмірімізді, сезімдерімізді, құмарлықтарымызды және сезімдерімізді көрінетін жарыққа көрсету. «Көрінбейтін сезімдерді» немесе «жан дүниесінің жасырын сезімдерін» білдіру үшін абстрактілік суретші Мишель Генридің айтуынша, барлық суреттің «негізгі элементтері» – «сызықтық нысандар мен түстер» болып табылады, оларды суретші қағаз парағының, ағаш панелінің немесе маталық тірек ретінде қолданатын зығыр кенептің бетіне орналастырады немесе тартады. Бірақ суретшінің нақты сызған әрбір сызығы, Мишель Генридің айтуынша, ол ішкі күштің туындысы, ол қолмен және бүкіл субъективті денесімен тіректің бетінде орналасады, және ол қолын қарындашымен немесе щеткасымен жұмсақ немесе күшпен қолданады. Субъективті әсер, «жағымсыз қобалжыу» немесе осы қысқа сызықтың немесе осы ұзын сызықтың оны мұқият байқауға уақыт бөліп, оның қозғалысын өз көзімен және қолымен бақылауға тырысатын адамдардың сезімталдығына әсер ететін ішкі және таза субъективті әсер, сызықтың еніне және ұзындығына, оның қисықтығына немесе үзілістеріне, сондай-ақ оның еңіске немесе материалдық тіректегі орнына және оны қоршап тұрған басқа нысандарға байланысты әртүрлі болады. Сондай-ақ, суретші қолданатын әрбір түс, оны бояу түтігінен шығарады немесе бірнеше таза түстерді араластыру арқылы алады, Мишель Генридің айтуынша, оның көркемдік немесе эмоционалдық күшіне сәйкес таңдалады, бұл күш тек осы түстің «өзіндік эмоционалдық тональдығынан», оның «ішкі резонансынан» немесе «ішкі дыбыстығынан» туындайды, Кандинский де осылай айтады. Яғни, соңында, таза немесе аралас түс бізге оны әдеттегідей пайдалы көзқараспен қарағаннан гөрі мұқият қарағанда бірден оятатын «таза субъективті әсер». Және біз оны сезімталдығымызға әсер етуге рұхсат етеміз. Мишель Генри Кандинскийдің абстрактті немесе бейнелі суреттерін, оның черниламен салған суреттерін немесе ағашқа ойылған суреттерін, сондай-ақ кез келген сурет, салу, гравюра немесе мүсін түрінің тамашалануы туралы жазады: «Егер біз күш пен әсерге толы болсақ, сызықтар мен түстер біздің ең терең болмысымыздың жарқырап шығуына мүмкіндік береді».

For the philosopher Michel Henry, art or the contemplation of the beauty of artworks is not “a separated domain reserved to snobs and to initiated people”. As well as artistic creation is not reserved to professional artists only, it is on the contrary accessible to every human being and to each individual in particular. For him, every “human being is potentially, and perhaps even necessarily, a painter and an artist”, because the possibility of painting is fundamentally written in him in reason of his inner life, of his feeling of oneself and of sensibility he carries in him, as he explains it in his book Seeing the invisible. On Kandinsky. But also because we live permanently our body internally, « coinciding with the exercise of each one of its powers: I see, I hear, I feel, I move my hand and eyes ». According to Michel Henry, the fundamental goal of art in general, and in particular of music as it is understood by the German philosopher Arthur Schopenhauer or of abstract painting as conceived by its founder Wassily Kandinsky, is simply to use musical means that are sounds or musical notes, as well as pictorial means that are forms and colors, to express “this continual emergence of life” or “its eternally living essence” which is called an emotion. That’s this emotion or this ensemble of emotions that the artist feels in himself and that he wants to share with others and to transmit to the auditor or that he searches to awake in the spectator by means of his musical or pictorial work, “this profusion of life in him, its intensification and exaltation”. For Michel Henry, who repeats in fact in this book Seeing the invisible. On Kandinsky what he considers as being “one of Schopenhauer’s most important theses”, “music expresses immediately our life, that is, our feelings”. This life or the “core of our being” is for Schopenhauer a “never ending Desire” which leads it consequently permanently to dissatisfaction and to frustration, because no object can fulfill it. The human existence, which is both laminated and defined in his eye by such an infinite desire, is essentially Suffering. But music expresses our inner life and our feelings without relation to an external world or to any representation, music realizes it simply in ordering sounds in order to “reproduce the history of our unhappy existence”, a tormented existence that aspires fundamentally to find relief or “absence of trouble”, and perhaps also the simple “happiness of living”, “throughout the long sequence of disillusions and chagrins”. According to Michel Henry, that’s melody that accomplishes immediately this “revelation of our suffering existence” by “distancing itself from the fundamental tone”, or which allows on the contrary the “realization or mere abolition of desire” with “its ultimate return to the tone on the final chord”. And who accomplishes this revelation through “the expressive power of music”, through its both slow and sad rhythm or through its faster and joyful rhythm, and through “its miraculous ability to disclose the immense domain of our feelings with their many nuances”. But for Michel Henry, “a feeling can never be assimilated to an external event in the world, to a fact individuated in space and time, which is destined to slide into the past and disappear”, except if it is “confused with its occasional cause in the world” : a feeling is on the opposite according to him an “original experience” of life itself, “that’s to say of an absolute subjectivity” whose affectivity resides precisely “in its immediate self revelation”. In the same way, for the painter and art theoretician Wassily Kandinsky, the function of abstract painting is no longer to give us to see or to represent the external world or the objects it contains, as was the case with figurative painting of the eighteenth and nineteenth centuries, which is often without real interest on an esthetical or emotional point of view, but on the contrary, as with music, to express or more precisely to “show into the visible light” our inner life, our sensations, our passions and our emotions. In order to reach expressing the “invisible feelings” or “the hidden emotions of our soul”, abstract painting disposes simply, according to Michel Henry, of the “basic elements of all painting” which are “linear forms and colours”, which the painter will dispose or draw on the surface of the paper sheet, of the wood panel or of the linen canvas he uses as material support. But each line concretely drawn by the artist is fundamentally, according to Michel Henry, the product of a subjective force that this one deploys internally with his arm and with his whole subjective body at the surface of the support, and which he exerts with his hand on his pencil or on his paintbrush, softly or with violence. The subjective impression, the “pathetic stir” or the inner and purely subjective effect produced by this short line or by this longer line on the sensibility of those who take the time to observe it attentively and who make the effort to follow its movement with his or her sight and with their hand, varies obviously according to the width of the line and its length, according to its curvature or its breaks, but also according to its inclination or its position on the material support and according to the other neighbouring forms who surround it. As well as each colour he uses pure, as it emerges from the paint tube, or that he obtains by mixing between them several pure colours, is chosen, for Michel Henry, by the painter or by the artist according to its expressive or emotional power, a power which results simply from the “own affective tonality” of this colour, from its “inner resonance” or from its “inner sonority”, as also says Kandinsky. That’s to say finally from the “purely subjective impression” that pure or mixed colour awakes immediately in us when we take the time to gaze at it more attentively than we do it usually in a purely utilitarian vision, and when we simply let it act on our sensibility. And as Michel Henry writes about the contemplation of Kandinsky’s abstract or figurative paintings, about his ink drawings or his wood engravings, but also more generally about the contemplation of every possible form of painting, of drawing, of engraving or of sculpture: “So if we are essentially force and affect, then lines and colours allow the luminous emergence of our deepest being.”

Мишель Генри де, Кандинский де өнердің, әсіресе сурет пен музыканың нағыз миссиясы – жанда, рухани түрде әсер ету, яғни шындығында өмірдің ішкі жағына, сезімге және бізді үнемі қоршап тұратын сезімталдыққа әсер ету, бұл рухани әсер, ол біздің заманымыздың адасқан әйелдері мен еркектерге өзінде «мәңгілік өмірге жол табуға» және «бақытқа қол жеткізуге» мүмкіндік беруі керек, біздің есту және көру сезімталдығымызды жетілдіру арқылы, және таңғажайыптық арқылы, бұл «күшейтілген» немесе жетілдірілген сезімталдық әрбір адамда өнер туындыларымен қарым-қатынас жасағанда пайда бола алады. Бұл, ең бастысы, біздің заманымыздың адамын жалықтырудан немесе тастап кетуден, қайғыдан немесе тіпті үмітсіздіктен құтқару, оларды «техно-медиа әлемінің бұзылмас жалықтыруынан, оның есірткілерінен, құрылыссыз өсуінен және анонимді трансценденциясынан қашуға» мүмкіндік беру. Осылайша, өздерін қайта табуға немесе олардың ішкі және ең терең болмысымен қайта байланысуға, Кандинский 1912 жылы «өнер және сурет туралы оның «бірінші үлкен теориялық еңбегін» жариялағанда, оны «Өнердегі рухани» деп атады. Өйткені өмір Мишель Генри үшін «өзінің таза тәжірибесі» ғана емес, ол сондай-ақ...

For Michel Henry as well as for Kandinsky, the true mission of art in general, and of painting and music in particular, is simply to exert an “inner” or “spiritual” action on the soul, that’s to say in reality an action on the interiority of life, on affectivity and on the feeling who habits us permanently, a spiritual action which is fundamentally to allow abandoned men and women of our time to find in themselves the “path to eternal life” and “to arrive at happiness”, through the refinement of our auditory and visual sensibility, and of wonder, this “increased” or more refined sensibility can produce in each one of us, in contact with artworks. It is fundamentally a matter of saving men and women of our time from boredom or abandonment, from sadness or even despair, in which they are enclosed in our modern world, to allow them “to escape the unbreakable boredom of the techno media world with its drugs, monstrous growth, and anonymous transcendence”. And so to find themselves again or to reconnect to their inner and deepest being, what Kandinsky already considered as being “a mean of salvation” in 1912, with the publication of his “first great theoretical work” on art and on painting, that he has untitled On the Spiritual in Art and in Painting in particular. Because life is not only for Michel Henry “a pure experience of oneself”, it is also according to him and “as its direct result, the growth of the self”. A “growth of the self” which simply consists to the fact of “experiencing oneself more intensely” and so of “enjoying oneself”. Because life is not for Michel Henry something of static or fixed, it is on the opposite according to him a kind of internal and eternal movement, it is “the eternal movement of the passage from Suffering to Joy”. That’s why he often speaks in his writings about this “enlarged” or “magnified” life which leads the culture of life. According to Michel Henry, “life’s experience of itself” or the “feeling of oneself that brings life to itself” is “a primal Suffering”, that true art and authentic culture of life, understood as “self transformation” or as “self development of life”, can lead to “the enjoyment and to the exaltation of oneself”. This is precisely this eternal passage always restarted from lack or dissatisfaction, from Desire or Suffering to a deep inner Joy and to an unlimited inner happiness that Michel Henry calls “the resurrection of eternal life”, in the conclusion of his book Seeing the invisible. On Kandinsky.

Батыс философиясының сын-пікірі

Батыс философиясы грек дәуірінен бері көрінетін әлемді және сыртқы жағдайды ғана көрініс берудің жалғыз түрі деп мойындайды. Ол Мишель Генридің «Манифестацияның мәні» еңбегінде «онтологиялық монизм» деп аталатын нәрсеге түсіп қалған; ол өмірдің көзге көрінбейтін ішкілігін, оның түбегейлі имманенттілігін және кез келген трансценденттік формаға немесе сыртқы жағдайға келтірілмейтін аянның бастапқы түрін толығымен елемейді. Субъективтілік немесе өмір туралы сөз болғанда, олар ешқашан таза күйінде ұсталмайды; олар жүйелі түрде биологиялық өмірге, әлеммен сыртқы қатынастарына немесе Гуссерльдегідей, ниеттілікке, яғни сананың сырттағы объектіге бағытталуына дейін төмендетіледі. Генри материализмді қабылдамайды, себебі материяның әлемнің трансценденттігінде көрініс табуы әрқашан өмірдің өзін-өзі ашуын болжайды, оған қол жеткізу үшін немесе оны көруге немесе қолға тигізуге мүмкіндік беру үшін. Ол сондай-ақ болмысты ойға дейін төмендететін және оның шынайылығын ұғуға қабілетсіз болатын идеализмді де қабылдамайды, ол оны шынайы емес бейнеге, қарапайым өрнекке дейін төмендетеді. Мишель Генри үшін абсолютті аян сезімталдық ішінде жатыр және одан құралады. Мишель Генридің ой-өрісінің терең түпнұсқалығы және барлық алдыңғы философияға қатысты радикалды жаңалығы оның салыстырмалы түрде шектеулі қабылдануын түсіндіреді. Дегенмен, бұл философия өзінің «қатаңдығы» мен «тереңдігі» үшін құрметке ие. Бірақ оның ойлауы «қиын» және «талапты», оның орталық және бірегей тақырыбының қарапайымдығы мен тікелейлігіне қарамастан, феноменологиялық өмір, оның тәжірибесі арқылы жеткізілуге тырысады. Өмірдің тікелейлігі және абсолютті ашықтығы оны ой ретінде ұғудың қиындығын түсіндіреді: біз көрген нәрсе туралы айту осы көзге көрінбейтін өмірден гөрі әлдеқайда оңай, ол түбегейлі түрде сырттан көрінбеуге ұмтылады.

Генридің философиясының қабылдануы

Оның "Менифестацияның мәні" атты диссертациясы қазылар алқасының мүшелері тарапынан жылы қабылдады, олар автордың интеллектуалды құндылығы мен маңыздылығын мойындады, бірақ бұл диссертация олардың кейінгі еңбектеріне ешқандай әсер етпеді, деп жазды Ален Дэвид: "Жирақтың барлық мүшелері (бәлкім, Жан Вальдан басқа) философия тарихы немесе жалпы философия бойынша жұмыс істеуде, горизонт және әлем туралы түсінікке берік болды. Кейінгі оқырмандар үшін де солай, олар көбінесе таңғалады. Барлығы оның ерекше күшін мойындайды, бірақ бұл мойындау сұрақтар тудырмайды, тіпті ізбасарларды немесе шәкірттерді өркендетпейді. Ол басқа танымал тезистердің тағдырымен салыстырғанда, мысалы, қабылдау феноменологиясы, Сөздер мен заттар немесе Тоталдылық және шексіздік, "Менифестацияның мәні" жалғыз қалған жұмыс болып табылады, ол айтылады, бірақ сирек келтіріледі және күткендей төңкеріске ұшырамайды. Маркс туралы кітабы марксистер тарапынан қатаң сынға ұшырады, сондай-ақ Марксқа философ ретінде қарамаған және оны марксизмге жауапты идеологқа төмендеткендер тарапынан да сынға ұшырады. Оның "Барбаризм" атты кітабын кейбір адамдар өте қарапайым және тым өткір "ғылыми емес" және "технофобикалық" пайымдау деп қарастырды. Дегенмен, ғылым мен техника да көбінесе өмірге қарсы, соқыр және шексіз дамуын жалғастырып келеді. Осы Генридің субъективтілік туралы болжамдарына Гислен Десланд өзінің феноменологиясын және "басқарушылық жағдайды сынға алуын" негіздеді. Ол атап өткендей, Мишель Генриде "жұмыс құндылықтарды құрудың өзі ретінде ұсынылады, сондықтан оны басқа ешқандай құндылықпен салыстыруға болмайды. Бұл экономиканың өзі туралы сырттан ойлана алатын орын, онда іс-әрекеттің өзі жасалады. Біз бұл жерде жұмыстың экономикалық талдауының қарама-қарсы жағындамыз, онда ол басқалардың арасында құндылық болып табылады, бірақ теріс шама ретінде қарастырылады, сондықтан экономикада пайдасыздық немесе теріс пайдалылық ұғымы пайда болады. Мишель Генри үшін жұмыс экономиканы ұйымдастырудың барлық формалары үшін, сондай-ақ экономикалық ғаламның өзі үшін мүмкіншілік шарты ретінде қарастырылады. Философ Рено Барбарас өмірдің феноменологиялық анықтамасын сынға алады. Рено Барбарастың пікірінше, "өмір феноменологияда ерекше орын алады", оның негізін қалаушы Гуссерлде, Хайдеггерде, Мерло Понтиде немесе Мишель Генриде. Ол үшін өмір - "үлкен феноменологиялардың жүрегі" және ақыр соңында "олар ойлауға тырысатын нәрсе". Бірақ оның айтуынша, бұл авторларда өмірдің феноменологиялық тұжырымдамасын дәлелдеу өте қиын, өйткені "өмір ешқашан өздігінен ойланбайды". Оның пікірінше, "сыртқы ортамен" немесе қоршаған ортамен күресіп жатқан "тірі организмнің қызметін" ескеру қажет пе? Тіпті өмір феноменологиясында Мишель Генри өмірді негізінен "таза авто-әуесқойлық" деп анықтайды, яғни "асылы жағынан сыртқы немесе трансценденттікке жат" деп айтады, өйткені ол Мишель Генри үшін дәл анықталады, өйткені ол тек өзіне ғана қатысты. Осылайша, өмір әлемге түбірінен жат, ол Рено Барбарасқа "шаршаған өмір" немесе "тірі жандардан шеттеген өмір" сияқты көрінеді. Философ Рено Барабс өмірдің негізгі әсері Мишель Генри "өмірдің толықтығы", "өзін-өзі қабылдау" немесе "авто сүйіспеншілік" деп атаған нәрсе емес, керісінше "басқа біреуді іздеу" немесе "басқа біреуді аңсау", "бөлек болу" немесе "гетеро сүйіспеншілік" деп санайды. Бұл құмарлық ол үшін ерекше түрде "мамалық құмарлық" немесе жай ғана "махаббат" түрінде көрініс табады. Рено Барбарас үшін эмоционалдықтың мәні шын мәнінде құмарлық, яғни "әрбір мазмұнды" немесе "қабылдаудың өзін" қабылдауға мүмкіндік беретін нәрсе. Ол тіршіліктің мәні ретінде құмарлық туралы тараудың соңында былай деп түйіндейді: "Өмір - құмарлық болғандықтан, барлық сезім мен тәжірибелердің орны, ол - эмоционалдық". Кэтерина Мейор, Лаваль университетінің (Квебек) білім беру ғылымдарының докторы, білім беру негіздерін үйретеді, білім берудегі аффективтілік туралы негізгі кітап жазды, ол аффективтілікке феноменологиялық тәсілге негізделген және негізінен Мишель Генридің философиялық жұмысына сүйенген. Ол білім беру жағдайындағы аффективтілікті түсінудің негізгі тәсілдерін немесе қазіргі перспективаларын сынға алады: 1 °) функционалдық немесе мінез-құлықтық тәсіл, ол үшін сезімталдық немесе жекелік, өмір сүру немесе сананың әдістемелік мәні жоқ; 2 °) инструменталдық немесе когнитивистік тәсіл, "ол аффективті құрал немесе құралдың рөліне дейін азайтады", "мотивация ұғымы арқылы когнитивті қызметте тұрған, тек қана академиялық құрал" және ол оған нақты мән бермейді; 3 °) және соңғысы - психоанализ немесе экзистенциалдық гуманистік психологияның терапиялық немесе емдік тәсілі, ол тек "жеке тұлғаның физикалық және/немесе психикалық ауруларын емдеуге" бағытталған, оның ауруларын емдеу үшін, өмірдің мәдени өлшемін толығымен жасырады. Кэтерина Мейордың пікірінше, "функционалдық, инструменталдық және терапиялық мәртебелер аффективті тәжірибедегі бұл қасиетті, оның сезімтал мәнін толығымен немесе жартылай жоққа шығарады. Бұл жоққа шығару мәселе тудырады, өйткені біз өмір сүрген тәжірибеге енген кезде сезімталдықтың дәлелдерін көреміз". Бұл оны кітабының негізгі және маңызды мақсатын формулироватьға әкеледі: "Біздің тақырыбымыз осы дәлелді күшейтуге арналады; сезімталдыққа оралу бізді аффективтілікке жаңа тәсілмен және оның сезімтал мәртебесін айқындауға жетелейді, ол әзірге айқындалмаған". Кэтерина Мейор қайтадан жазады, аффективтілікке білім беру тәсілдеріне қатысты сұрақтарға арналған бөлімнің соңында: "Сезімталдық арқылы өзін сезінуге және өзін бағалауға ұмтылатын, яғни аффективтілік болып табылатын бұл субъективтілік: әлемді құрайтын сезім және құштарлық, сондай-ақ мәдениеттің алғашқы нүктесі, өзін күшейтуге жұмыс істейтін толық қатысу, сонымен қатар өзін басып озатын, классикалық сөздермен айтқанда, "адам жағдайын" жинақтайтын, осы нәрсе бізге қызықты, өйткені басқарушылық тәсілдерден бұрын да, кейін де, ол зақымдалмаған және жарқын, оның шешімінен зардап көрмейді". Оның христиандық туралы еңбектері кейбір кәсіби теологтар мен католик экзегеттерінің көңілін көбінесе қалдырды, олар өздері "догматикалық қателер" деп санаған нәрсені таңдап түзетумен ғана айналысты. Оның өмір феноменологиясы Доминик Жаникаудтың "Француз феноменологиясының теологиялық бұрылысы" атты памфлетінің тақырыбы болды, ол өмірдің имманенттілігінде тек "тавтологиялық ішкілік туралы мәлімдеме" көреді. Екінші жағынан, Антуан Видалин 2006 жылы "Өмір сөзі" атты кітап жариялады, онда Брюссельдегі теологиялық зерттеулер институтының профессоры Жан Мари Генноның кіріспе сөзінде Мишель Генридің өмір феноменологиясы "теологияның барлық саласына жаңаша қарауға мүмкіндік береді" және оның философиясы "көптеген теологиялық сұрақтарды жаңаруға және тереңдетуге" көмектеседі делінген. Ален Дэвидтің француз журналы Revue philosophique de la France et de... жариялаған мақаласында айтқандай.

His thesis on The Essence of Manifestation was warmly welcomed by the members of the jury, who recognized the intellectual value and the seriousness of its author, although this thesis did not have any influence on their later works, as written by Alain David: “All the members of the jury (except perhaps Jean Wahl) have remained riveted, in their work on the history of philosophy or general philosophy, on the notion of the horizon and the world. The same goes for later readers, who are often admiring though. Everyone recognizes his exceptional power at work, without this recognition leading to questioning, or even generating emulators or disciples. And he adds that in comparison with the fate of other famous theses, such as The phenomenology of perception, Words and things or Totality and infinity, “The essence of manifestation remains a solitary work, mentioned but rarely quoted, and not involving the upheaval one might expect.”

His book on Marx was rejected by Marxists, who were harshly criticized, as well as by those who refused to see in Marx a philosopher and who reduced him to an ideologue responsible from Marxism. His book on Barbarism was considered by some as a rather simplistic and overly trenchant “anti scientific” and “technophobic” discourse. Nevertheless, it seems that science and technology too often pursue their blind and unrestrained development in defiance of life. It is in particular on these Henryian presuppositions of subjectivity at work that Ghislain Deslandes nevertheless built his phenomenology and his "critique of the managerial condition". He explains in particular that with Michel Henry, “work is presented as the very power to create value and therefore cannot, in itself, be compared to any other value in particular. It is precisely the place where the economy can think of itself from an outside where the being of the action itself is produced. We are here at the opposite of the economic analysis of work, according to which it is a value among others, but treated as a negative magnitude – hence the notion of disutility, or negative utility, in economics. ( ) For Michel Henry, on the other hand, work is conceived as the condition of possibility for all forms of organization of the economy, as well as for the economic universe itself.”

The philosopher Renaud Barbaras criticizes the phenomenological definition of life as “auto affection” proposed by Michel Henry. According to Renaud Barbaras, “life occupies [indeed] a singular place within phenomenology”, whether in its founder Husserl, in Heidegger, in Merleau Ponty or in Michel Henry. Life is for him at “the heart of the great phenomenologies”, and finally “what they seek to think”. But it is according to him very difficult “to put in evidence a phenomenological concept of life” in these authors, because “life is never thought for itself”. What would suppose indeed according to him taking into account “the activity of a living organism struggling with an exterior milieu” or with its environment? Even if in his phenomenology of life, Michel Henry defines fundamentally life as “pure auto affection”, that’s to say as being “in essence foreign to exteriority or transcendence”, since it is defined precisely, for Michel Henry, “by the fact that it relates only to itself.” A life fundamentally foreign to the world, which appears in fact to Renaud Barbaras as being “an exhausted life” or as “a life deserted by the living”. The philosopher Renaud Barabas considers actually that the fundamental effect of life is not what Michel Henry calls “the plenitude of life”, “the embrace of oneself” or also “auto affection”, but on the opposite “the quest” or “the desire” of the other, “the separation” or “hetero affection”. A Desire which manifests itself for him in a privileged way in “the amorous desire or more simply [in] love”. For Renaud Barbaras, the essence of affectivity is actually desire, that’s to say what allows “to welcome every content” or “the very form of receptivity”. As he sums it up in one sentence, at the conclusion of his chapter on Desire as essence of the living : “Insofar as it is Desire, life is the place of all feeling and of all experience, it is Affectivity”. Catherine Meyor, Doctor of Educational Sciences at the University of Laval (Quebec) who teaches the foundations of education, has written a fundamental book on Affectivity in education, which is based on a phenomenological approach to affectivity, and which is largely based on the philosophical work of Michel Henry. It offers a critique of the main approaches or current perspectives for understanding affectivity in the context of education: 1°) the functional or behaviourist approach, for which sensitivity or individuality, existence or consciousness have no methodological value; 2°) the instrumental or cognitivist approach, "which reduces affectivity to the role of a tool or means", "an exclusively academic instrument placed at the service of the cognitive" through the notion of motivation, and which does not actually grants it no proper value; 3°) and finally the therapeutic or curative approach which is that of psychoanalysis or existential humanistic psychology, which simply aims "to treat the physical and/or psychic disorders of an individual in order to cure him of his ailments", by completely obscuring the strictly cultural dimension of life. According to Catherine Meyor, “the functional, instrumental and therapeutic statuses seem to obscure, in part or in whole, this property which is nevertheless unavoidable and inalienable in affective experience, its sensitive essence. This eviction poses a problem and this insofar as registering ourselves in the lived experience already lets us perceive the evidence of sensitivity”. This leads her to formulate the main and fundamental objective of her book: “It is to the enhancement of this evidence that our subject will be devoted; returning to sensitivity will take us discursively along a renewed path of approach to affectivity and towards the enunciation of its sensitive status, for the time being still unformulated”. As Catherine Meyor writes again, at the conclusion of a section devoted to the questioning of educational approaches to affectivity: “This subjectivity which passes through the modes of sensitivity in order to make itself felt and to experience itself, which is fundamentally affectivity: feeling and desire constitutive of the world, which is also the first point of culture, which is full presence working for its own amplification, which also exceeds itself, which, in a classic word, condenses the "human condition", it is there, below and beyond any functional and therapeutic mode, what interests us, since both "in" and "after" managerial approaches, it remains intact and brilliant, undamaged by the trials of its resolution.”

His works on Christianity seem rather to have disappointed certain professional theologians and Catholic exegetes, who contented themselves with picking out and correcting what they considered as "dogmatic errors". His phenomenology of life was the subject of a pamphlet on Le tournant théologique de la phénoménologie française (The Theological Turn in French Phenomenology) by Dominique Janicaud, who sees in the immanence of life only “the affirmation of a tautological interiority”. On the other hand, Antoine Vidalin published in 2006 a book entitled La parole de la Vie (The Word of Life) in which preface the Professor at the Institut d'Etudes Théologiques from Brussels Jean Marie Hennaux says that Michel Henry's phenomenology of life "allows for a renewed approach to every area of theology" and that his philosophy "will allow the renewal and deepening of many theological questions". As Alain David says in an article published in the French journal Revue philosophique de la France et de l'étranger (number 3, July – September 2001), the thought of Michel Henry seems so radical, it affects our habitual ways of thinking so deeply, that it has had a difficult reception, even if all his readers declare themselves impressed by its "power", by the "staggering effect" of a thought which "sweeps everything clean on its way through", which "prompts admiration", but nevertheless "doesn’t really convince", as we don't know whether we are confronted by "the violence of a prophetic voice or by pure madness". In the same journal, Rolf Kühn also asserts, in order to explain the difficult reception of Michel Henry's work, that "if we do not side with any power in this world, we inevitably submit to silence and to criticism from every possible power, because we remind each institution that its visible or apparent power is, in fact, only powerlessness, because nobody gives himself over to absolute phenomenological life". His books have been translated into many languages, notably English, German, Spanish, Italian, Portuguese and Japanese. A substantial amount of work has been dedicated to him, mainly in French, but also in German, Spanish and Italian. A number of international seminars have also been dedicated to the thought of Michel Henry in Beirut, Cerisy, Namur, Prague, Montpellier, Paris and Louvain la Neuve in 2010. Michel Henry is considered by the specialists who know his work and recognize its value as one of the most important contemporary philosophers, and his phenomenology of life has started to gain a following. A Michel Henry Study Center has been established at St Joseph's University in Beirut (Lebanon) under the direction of Professor Jad Hatem. Since 2006, the archives of the philosopher have been deposited by his wife at the Catholic University of Louvain (Belgium), where they form the Michel Henry Archives Fund, placed under the direction of Jean Leclercq. An annual review, called Revue internationale Michel Henry, is also edited by this Fund in collaboration with the Presses universitaires de Louvain since 2010. A newsletter on Michel Henry mainly in French, called La gazette d'Aliahova (in reference to the town of Aliahova described in the Michel Henry novel L'Amour les yeux fermés), has been published every month by Roland Vaschalde since 2010. The goal of this publication is to keep informed of the articles, books, courses, seminars and meetings on the thought of Michel Henry.

Материалдық феноменология (1990)

"Материалдық феноменология" – Мишель Генри өзінің өмірдің радикалдық феноменологиясын белгілеген тағы бір атау, және ол өзінің барлық философиялық еңбегін осы дамуға арнады. Материалдық феноменологияның нысаны – тірі жеке тұлғалардың субъективті өмірі, оның қайғылы және әсерлі шындығы таза әсер ретінде түсініледі. Ол өзінің "Материалдық феноменология" кітабының кіріспесінде былай деп жазды: “Феноменология мәселесін радикалдандыру – бұл тек таза феноменалдылыққа ұмтылу ғана емес, сонымен қатар оның бастапқыда қалай феноменге айналатынының тәсілін іздеу – одан жасалған зат, материал, феноменологиялық материя, оның феноменологиялық таза материалдылығы. Міне, материалдық феноменологияның міндеті.” Мишель Генридің материалдық феноменология туралы бұл кітабы "феноменология мәселесі" бойынша үш зерттеуден тұрады, және осы зерттеулердің әрқайсысы осы мәселені өзіндік тұрғыдан қарастырады. Бірінші зерттеу уақыт мәселесі бойынша материалдық феноменологияның классикалық немесе тарихи феноменологиядан қалай ерекшеленетінін көрсетуге тырысады, бұл Гуссерлге "санның қалай көрініс табатынын, яғни феноменалдылықтың өзін" ойлауға мүмкіндік береді. Ол шешімін іздейтін мәселе, Мишель Генридің пікірінше, "анонимдіге" абсолютті субъективтіліктің өзін-өзі ашуын қамтамасыз етеді, оны "кез келген анықталатын феноменологиялық мәртебеден" айырады. Екінші зерттеу "феноменологиялық әдіс" тақырыбына арналған, ол классикалық немесе тарихи феноменологияның "абсолюттік субъективтілік туралы теориялық білім берудің мүмкін еместігімен" бетпе-бет келгенін көрсетуге тырысады, сондықтан Мишель Генридің айтуынша, ол "трансценденталды өмірдің кез келген қасаттты тәсілден, дәлелдерден және феноменологиялық азайтудың "таза көруінен" бас тартатынын дәлелдейді". Хуссерлдің ой-өрісінің "ерекше" және бейсаналық жолы, оның қарсыласқан апорияны жеңуге жасаған әрекеті Мишель Генри үшін "өмірдің экстаздық емес статусының айқын дәлелі", яғни оның сыртқы көріністе ешқашан көрінбейтінінің дәлелі. Үшінші зерттеу Мишель Генридің "басқаның тәжірибесі" және қоғам туралы негізгі философиялық мәселелерге арналған екі мәтінінен тұрады. Оның пікірінше, басқаның тәжірибесі және, демек, басқалармен қарым-қатынас мақсаттылыққа немесе "әлемнің өзгешелігіне ашылуға" емес, керісінше, өмірге негізделген, ол парадоксальды түрде "барлық мүмкін интерсубъективтіліктің орын алатын ортасын немесе кеңістігін" қамтамасыз етеді. Себебі, өмір түбегейлі имманентті субъектінің тәжірибесінде өзіне жетеді, адамдар бір-бірімен қарым-қатынас жасай алады, өйткені олар тірі және ортақ бастауға ие, "ортақ туғандыққа, ортақ мәнге" ие.

“Material phenomenology” is another name by which Michel Henry designated his radical phenomenology of life, to which development he has devoted his whole philosophical work. The object of material phenomenology is the subjective life of living individuals understood in its pathetic and affective reality as pure impression. As he wrote in the introduction of his book Material Phenomenology : “To radicalize the question of phenomenology is not only to aim for a pure phenomenality but to seek out the mode according to which it originally becomes a phenomenon the substance, the stuff, the phenomenological matter of which it is made, its phenomenologically pure materiality. That is the task of material phenomenology.”. This book by Michel Henry on material phenomenology is constituted of three studies on the “question of phenomenology”, and each of these studies poses this question in its own way. The first study tries to show how material phenomenology distinguishes from classical or historical phenomenology about the problem of time, which allows to Husserl to “think how consciousness manifests itself, that’s to say phenomenality itself”. A problem to which he searches a solution into intentionality, which delivers according to Michel Henry the self revelation of absolute subjectivity to the “anonymous”, depriving it “of every assignable phenomenological status”. The second study is devoted to “the phenomenological method”, it searches to show that classical or historical phenomenology is confronted to the “impossibility of providing a theoretical knowledge of absolute subjectivity”, so it offers according to Michel Henry “the proof that transcendental life withdraws from every intentional approach, from evidence, and the ‘pure seeing’ of phenomenological reduction”. The “extraordinary” and unconscious path followed by the Husserl thought to try to overcome the aporia to which he was confronted is for Michel Henry “the striking proof of the non ekstatic status of life”, that's to say of the fact that it never manifests itself in the exteriority of a seeing. The third study is composed of two texts from Michel Henry devoted to the fundamental philosophical problem of the “experience of the other” and on community. According to him, the experience of the other and by consequence the relation to others doesn't funds on intentionality or on “the opening to the alterity of a world”, but on the opposite on life which provides paradoxically “the milieu or the medium in which all possible intersubjectivity can take place”. For this is in the “experience of a radically immanent subject that life arrives to itself”, individuals can communicate between them only because they are living and possess a common origin, “a common birth, a shared essence”.

Дене философиясы және феноменологиясы (1965)

Әр түрлі философиялық жүйелер денені қарастыратын теорияларының әртүрлілігіне қарамастан, дененің әлемге тиесілі екендігі туралы шешуші ілімге келісті. Біздің денені бастапқыда немесе түбегейлі түрде "субъективті дене" ретінде айқындау қажеттілігін түсінген алғашқы және бірегей философ – Мэн де Биран, Мишель Генри оны "ойдың ханзадасы" деп атайды және оның айтуынша, Декарт пен Гуссерл сияқты адам шындығының феноменологиялық ғылымының негізін қалаушылардың бірі ретінде қарауға лайық. Мэн де Биранның пікірінше, эгоның болмысы немесе шынайылығы Декарттың когитосындағы сияқты субстанциялық ойлаудың қозғалмауында емес, оның жүзеге асуындағы жеке және таза субъективті күш-жігердің ішкі тәжірибесінде жатыр. Осы жеке және тек субъективті күш-жігермен басталады және аяқталады, Мэн де Биранның айтуынша, эгоның өзі немесе оның ішкі шынайылығы. Эгоның болмысы немесе шынайы шындықты енді табиғаты сыртқы әлемді қарастырумен шектелген таза ойға азайтуға болмайды. Мэн де Биранның пікірінше, эго – бұл ең алдымен өзін әр уақытта жүзеге асыратын субъективті күш-жігерде көрсететін күш, сондықтан когито оған "Мен ойлаймын" деген мағынаны емес, керісінше "Мен жасай аламын" деген мағынаны білдіреді. Майн де Биранның философиясының тереңдігі Мишель Генридің айтуынша, қозғалыстың, сонымен қатар іс-әрекеттің және эгоның күшінің шынайы болмысы дәл когито немесе субъективтілік болып табылады. Мишель Генридің айтуынша, бұл тезистің философиялық және онтологиялық салдары шексіз. Осылай қозғалыс болмысының Мишель Генри "субъективтіліктің абсолютті имманенттілік сферасы" деп атаған нәрсеге тиесілі екенін растау арқылы, Мэн де Биран шын мәнінде "қозғалыс туралы білімі бізге берілген жолдың" "толық жаңа теориясын" ұсынады. Бұл қозғалыс туралы білім – әркімнің жеке және имманентті тәжірибесі, ол өзінің субъективті денесі мен өз өмірі туралы. Демек, қозғалыс бізге ішкі және тікелей түрде белгілі, сондықтан бұл абсолютті сенімділікке қатысты. Мишель Генри ойлануының соңында үш түрлі денені ажыратуға мәжбүр болады: 1) Субъективті дененің бастапқы болмысы, ол қозғалыстың ішкі тәжірибесінде ашылған субъективтіліктің абсолютті денесі болып табылады және оның мүшелерін қозғау үшін тікелей күшке ие және бұл күшті ішкі және имманентті біліммен біледі; бұл субъективті дене – бұл негізгі "мен жасай аламын" және оның болмысы – өзін-өзі таза ашу. 2) Органикалық дене, ол субъективті дененің тікелей және қозғалатын аяқтауы, немесе қозғалыс ұстап тұрған терминальдардың жиынтығы; ол біздің қозғалысымыздың күш-жігеріне беріліп, трансценденттік орта; ол әртүрлі трансценденттік массаларға бөлінеді, олардың бірлігін субъективті дене қамтамасыз етеді. 3) Сыртқы әлемде көрініс табатын трансценденттік немесе объективті дене, ол менің болғанымның мәнімен көрінеді; объективті дене ғылыми зерттеудің тақырыбы болуы мүмкін; бұл философиялық дәстүрге белгілі жалғыз дене. Мишель Генридің айтуынша, әлем біздің субъективті денені өмір сүре алатын немесе сезінетін барлық тәжірибелердің мазмұнының жиынтығынан тұрады, бұл шын мәнінде біз жасай алатын барлық нақты, мүмкін және елестетілетін қозғалыстардың аяқталуы немесе шегі. Мишель Генри әдетті де атайтын әрекет ету күші, ақыр соңында, бізге берілген әлемнің нақты және нақты мүмкіндігі, ол "жалпы білімнің мүмкіндігі". Әлем – біздің барлық субъективті күшіміздің және барлық әдетіміздің аяқталуы немесе нәтижесі, сондықтан біз шынымен де оның тұрғындарымыз. Алайда дене – бұл бірден-бір кездесетін білім емес, керісінше, ол біздің өзіміздің өмір сүруімізбен сәйкес келетін тұрақты білім, сондықтан біз субъективті дененің тұтастай алғанда естелік деп айта аламыз. Мишель Генридің атап өткеніндей, "әдет – бұл есте сақтаудың негізі", бұл субъективті дененің бастапқы болмысы "жалпы білімнің мүмкіндігі", яғни әлемді оның жоқтығында білу немесе есте сақтау, және де оның формаларының имманентті естелігі.

The different philosophical systems all agreed, despite the diversity of their theories concerning the body, on the decisive doctrine of the belonging of the body to the being of the world. The first and the unique philosopher who understood the necessity of determining originally or fundamentally our body as a 'subjective body' is Maine de Biran, who Michel Henry calls a 'prince of thought', and who deserves according to him to be considered as well as Descartes and Husserl as one of the true founders of a phenomenological science of human reality. According to Maine de Biran, the being or the reality of the ego does not reside in the immobility of substance thought, as in the cogito of Descartes, but in the inner experience of a personal and purely subjective effort in its accomplishment. This is with this personal and purely subjective effort that begins and ends, according to Maine de Biran, the very being of the ego or its inner reality. The being or the true reality of the ego is no longer reduced to a pure thought whose nature is limited to the external knowledge of extension and to the contemplation of the external world. According to Maine de Biran, the ego is first a power that manifests itself in the subjective effort he accomplishes at each time, so that the cogito does not have for him the signification of being an 'I think' but on the opposite of being an 'I can'. The depth of the philosophy of Maine de Biran resides according to Michel Henry in the affirmation that the true being of the movement, but also of the action and of the power of the ego is accurately that of a cogito or of a subjectivity. According to Michel Henry, the philosophical and ontological consequences of this thesis are infinite. By affirming like this the belonging of the true being of movement to what Michel Henry calls the "sphere of the absolute immanence of subjectivity", Maine de Biran proposes in reality "an entirely new theory" of the way whose knowledge of movement is given to us. This knowledge of movement is that of the personal and immanent experience that everyone does of its own subjective body and of its own life. Consequently, movement is known to us in both an inner and immediate way, which consequently concerns an absolute certainty. Michel Henry is finally led at the end of his reflection to distinguish three different bodies: 1) The original being of the subjective body, which is the absolute body of subjectivity as revealed in the internal experience of the movement, and which possesses the immediate power to move its organs and knows this power with an inner and immanent knowledge; this subjective body is a fundamental 'I can' and its being is a pure revelation of itself. 2) The organic body, which is the immediate and moving terminus of the subjective body, or rather the ensemble of the termini over which movement has a hold; it is the transcendent medium that gives up to the effort of our movement; it is divided into various transcendent masses whose unity is provided by the subjective body. 3) The transcendent or objective body, which manifests in the external world, where it appears with the signification of being mine; the objective body can be the theme of scientific research; this is the only body known by the philosophical tradition. According to Michel Henry, the world consists in the totality of the contents of all experiences that can live or feel our subjective body, it is in reality the terminus or the limit of all our real, possible and imaginable movements that we can accomplish. The power of acting, that Michel Henry also calls the habit, is finally the real and concrete possibility of a world being given to us, it is a "possibility of knowledge in general". The world is the terminus or the outcome of all our subjective power and of all our habits, and it is for this reason that we are truly its inhabitants. The body is however not an instantaneous knowledge, it is on the contrary a permanent knowledge which coincides with our own existence, so that we can say that the subjective body as a whole is memory. As underlined by Michel Henry, "habit is the foundation for memory", which significates that the original being of the subjective body is a "possibility of knowledge in general", that's to say a knowledge or a memory of the world in its absence, and consequently an immanent memory of its forms.

Психоанализдің генеалогиясы (1985)

Мишель Генри «Психоанализ генеалогиясы, жоғалған бастама» (Généalogie de la psychanalyse, le commencement perdu) еңбегінде өмір феноменологиясы тұрғысынан психоанализдің тарихи және философиялық генезісін зерттейді. Онда ол Фрейдтің беймәлім туралы ұғымының, оның негізін қалаушы Фрейдтің өмірдің мәнін таза сезімталдық және өзіне-сезімталдық ретінде түсінуге келмеуінен туындайтынын көрсетеді. Басылған бейне санадан пайда болмайды, ол жай ғана пішінделмеген: сана – бос бейнелеу ғана, ол жоқ – немесе, нағыз санасыздық – өмірдің өзі, оның қайғылы шындығында. Ал азапты тудыратын – тек күш-қуаттың болуы емес, пайдаланылмаған психикалық энергия немесе либидо. Ал сана ұғымы – қарапайым көру қабілетін білдіреді, ол тек объектінің санасына алып келетін және бос субъективтілікке ұласатын нәрсе.

Өлгендер кітабы (жарияланбаған)

Генридің жоспарланған соңғы кітабы Le Livre des Morts (Өлілер кітабы) деп аталып, ол "жасырын субъективтілік" деп атаған мәселені қарастыратын еді: бұл мәселе қазіргі заманғы әлемдегі өмір салтын еске түсіреді, сонымен қатар оның Қарсылық қозғалысына берілгендігімен және жасырын өмір сүру тәжірибесімен байланысты.

Маркс (1976)

Мишель Генри Карл Маркс туралы маңызды еңбек жазды, оны ол, парадоксалды түрде, ең ірі христиан ойшылдарының бірі және ең маңызды батыс философтарының бірі деп есептейді, себебі ол өз ойларында тірі еңбекке және тірі жеке тұлғаға (праксис) экономикалық шындықтың негізі ретінде үлкен мән береді. Маркстің нағыз ой-пікірінің дұрыс түсінілмеуіне себеп – марксизмнің ресми доктринасы қалыптасқан кезде оның негізгі философиялық жазбаларына толыққанды назар аудармау, олардың өте кеш жарияланғандығынан – мысалы, "Неміс идеологиясы" тек 1932 жылы жарық көрді. Бірақ Маркс философиялық мәтіндерін білмеудің нақты себебі – марксизмнің бастапқы күндерінен бері субъектівизмді жоққа шығаруы, өйткені марксизм – Гегельдік идеялардың қайталануы ғана, ол объективтілік философиясы болып табылады және жеке адамды Абсолюттің іс жүзіндегі дамуына және оның экстатикалық сыртқы проявлениесіне дейін кемітеді. Маркс туралы бұл еңбек екі томдық болып жарық көрді, олардың атаулары Marx I. Une philosophie de la réalité және Marx II. Une philosophie de l’économie, ал ағылшын тілінен аударғанда – Маркс: Адамдық нақтылық философиясы. Мишель Генридің Маркске қатысты талқылауы марксизмді жақшаға алып, басталады, себебі Мишель Генри "Марксизм – Маркс туралы жасалған барлық қате түсініктердің жиынтығы" деп санайды.

Коммунизмнен капитализмге дейін (1990)

Мишель Генри үшін коммунизм мен капитализм – өмірді жоққа шығарудан тұратын бір өлімнің екі жағы. Коммунизм жеке өмірді қоғам, халық, тарих немесе әлеуметтік топтар сияқты жалпылама түсініктердің қатарына қосып жояды. Мишель Генридің пікірінше, марксизм – фашизмнің бір түрі, яғни жеке тұлғаның төмендеуінен туындайтын ілім, онда оның жойылуы заңды деп есептеледі. Ал капитализм өмірдің нақты қажеттіліктерін ақша, пайда немесе пайыз сияқты экономикалық ұғымдармен ауыстырады. Дегенмен капитализм өмірді құндылықтың көзі ретінде мойындайды, еңбекақы – нақты субъективті және тірі еңбектің объективті көрінісі. Бірақ капитализм көбінесе заманауи технологиялар арқылы субъективтілікті жоюға жол береді, ол тірі еңбекті автоматтандырылған технологиялық процестермен алмастырады, бірден құндылықты жасау мүмкіндігін жойып, тіпті құндылықтың өзін де жояды: иелік ететін мүлік көптеп өндіріледі, бірақ жұмыссыздық өседі және оларды сатып алуға жеткілікті ақшаның үнемі жетіспеушілігі байқалады. Бұл тақырыптар «Коммунизмнен капитализмге дейін, апат теориясы» (Du communisme au capitalisme, théorie d'une catastrophe) атты еңбегінде жан-жақты қарастырылған. Бұл кітаптың бастапқы атауы «Өлімнің екі жағы» болуы тиіс еді, бірақ редактор «халықаралық жағдайдың айқын себептерімен» байланысты бұл атаудан бас тартты, деп Мишель Генри 1991 жылы Agones журналында жарияланған Оливье Салазар Феррермен сұхбатында айтқан.

Маркс бойынша социализм (2008)

Мишель Генридің шамамен 100 беттен тұратын бұл кішкентай, өлімнен кейін жарық көрген кітабы, «Маркс: кіріспе» (Bloomsbury Academic, 2019) деген атпен ағылшын тіліне аударылған, 1976 жылы 2 томдық, 1000 беттік Марксқа арналған толық және көлемді кітабын оқуға кіріспе болып табылады. Ол Маркс түсінген социализм тақырыбына арналған Мишель Генридің бірнеше мақалалары мен конференцияларының мәтіндерінен тұрады, ең алдымен, «Маркс ойлауына кіріспе», онда Мишель Генри бізге «Марксты алғаш рет оқуды», оның жазбаларын философиялық тұрғыдан қарастыруды ұсынады, бұл тек «Маркстың бастапқы сезімдеріне оралудан» және осы негізгі философиялық сезімдерді қайтадан сезінуден тұрады. Ең бастысы, Марксты «жайлы қабылдауға» және оның пікірінше, Маркс пен біздің арамызды «жасыратын» марксистік түсіндіру аясынан бас тартуға, атап айтқанда, марксизмнің «жеке және нақты субъективті анықтамаларды» және оларды «ұлы топтармен» және «қоғам, тарих, тап, мемлекет, өндіріс, тұтыну және т.б.» сияқты абстракциялармен алмастыруына байланысты. Мишель Генри осы бірінші мақалада Маркс жазбаларының үш тобын «схематикалық түрде» ажыратуды ұсынады: біріншісі – 1845 жылға дейін жазылған «жастық жазбалары», онда Маркс Гегель мен Фейербах философиясынан бірте-бірте алшақтап, олардың адам, жаттандыру немесе жеке тұлға туралы идеологиялық ұғымдарын түбегейлі сынға алады, бұл Маркс үшін тек қарапайым бейнелер ғана; екіншісі – «тарихи-саяси мәтіндер», мысалы, «Коммунистік манифест» немесе «Таптар күресі», «марксизмді тудырған», ол сәйкесінше Маркс еңбегінде «саяси әрекет пен оның мәселелеріне пайдалы болған нәрсені ғана» сақтап қалды; үшіншісі – «экономикалық немесе дәлірек айтқанда, экономикалық-философиялық мәтіндер», мысалы, «Жобалар» және «Капитал», онда «Маркс ойлауының негізгі ұғымдары» қалыптасады және Мишель Генри пікірінше, бұл нағыз «бірінші философия», ол Гегельдік пен марксизмге де қарама-қарсы келеді. Осы кішкентай кітаптың екінші мақаласы, «Өмір, өлім: Маркс және марксизм» деп аталмаған, Мишель Генри Маркс философиясын, онда өмір «динамизм, қозғалыс, күш-жігер, кернеу және өзін басып озу» болып табылады, марксизмнен немесе «өмірді жоғалтқан идеологиялар мен жүйелерден» мұқият ажыратады және Мишель Генри шын мәнінде «өлімнен басқа ештеңе емес» деп санайды. Марксизмнің экономикалық және саяси сәтсіздіктері, мысалы, 1920 жылдардағы Ресейді «саяси диктатураға» және «экономикалық құлдырауға» әкелгені, Мишель Генри үшін Маркс ойлауының «жай ғана салдары» емес, керісінше, оның пікірінше, Маркс ойлауының «білмеушілігінен» және «түсініксіздігінен» туындайды. Осы кітаптың үшінші мақаласында, «Өндіріс күштері және субъективтілік» деп аталмаған, Мишель Генри бізге, атап айтқанда, Маркс үшін «құндылық капитализмде тек қана субъективті және тірі еңбекпен» өндіріледі, ол анықтамасы бойынша «құндылық жүйесі, оның дамуы және сақталуы», және капитализмде де «субъективтілік өндірістің мәнін құрайды», яғни оның негізі немесе мүмкіндігінің шарты. Тіпті егер өмір «жеке тұлғалардың еркін дамуы» және «олардың рухани қажеттіліктері» арқылы «келешектегі [нағыз] социалистік әлемде» «өндірістен бірте-бірте бас тартып, өзіне қайта оралған» болса да, «біз оның және Маркс пікірінше, тауар экономикасының аяқталуына көмектесеміз, өйткені машиналар мен заманауи технология өндіріс процесінен «субъективті және тірі еңбекті» бірте-бірте жояды. Мишель Генри үшін нағыз социалистік қоғам – бұл шын мәнінде 1° артықшылықты қоғам, 2° онда өмірлік практика енді өндіріске қатыспайды. Мишель Генри Маркс түсінгендей, «артықшылық» «тірі практиканың» және жеке тұлғалардың «еркіндігін» білдіретін нағыз социализмге, марксистік идеологиядағы «өндіріс құралдарын әлеуметтендіруге» дейін төмендеуге, бұл көбінесе «материалдық деңгейдегі жетіспеушілікке» әкеледі және оның мазмұны іс жүзінде тек «полицияға» және «бюрократияға» дейін төмендейді. Мишель Генридің пікірінше, Маркс пікірінше, нағыз социализм капитализмнен және оның «ішкі қайшылығынан» туындайды, ол дәл осы «тірі субъективтілік пен өндірістің өзара ажыратылуынан» туындайды, яғни шын мәнінде, тірі субъективтілікті өндірістен бірте-бірте жоюдан туындайды, ал шын мәнінде ол оның нағыз негізі болып табылады.

This small posthumous book of about 100 pages from Michel Henry, translated in English under the title Marx: an introduction (Bloomsbury Academic, 2019), is an introduction to the reading of his more complete and more voluminous book on Marx of 1000 pages and in 2 large volumes published in 1976. It is composed of the texts of several articles or conferences from Michel Henry dedicated to the theme of socialism as understood by Marx, first of all, an “Introduction to the thought of Marx”, in which Michel Henry proposes us to “read Marx for the first time”, to do a philosophical reading of his writings which consists simply in doing a “return to the original intuitions of Marx” and in living again in us these fundamental philosophical intuitions. And above all to “take Marx seriously”, abandoning the Marxist interpretative framework, that “makes screen, according to him, between Marx and us”, notably because of the occultation by Marxism of the “individual and concrete subjective determinations” and their replacement by “transcendent masses” and by “abstractions” like “the society, the history, the class, the State, production, consumption, etc ”. Michel Henry proposes also, in this first article, to “distinguish, very schematically, three groups of texts” in Marx's writings: first of all “the youth writings written until 1845” in which Marx separates progressively himself from Hegel and Feuerbach philosophy in doing a radical critique of their ideological concepts of man, of alienation or of individual, which are for Marx only simple representations “in an act of thought”, leading us to “the concrete [and so purely subjective] life of real individual”; secondly “the historical political texts” such as The manifest of communist party or The struggle of classes “which have given birth to Marxism”, which has consequently retained in the work of Marx “only what could be useful to political action and its problems”; and lastly “the economic or rather economic philosophical texts” like the Grundrisse and The Capital, where are elaborated “the fundamental concepts of Marx thought” and which form according to Michel Henry a genuine “first philosophy”, which opposes radically to Hegelianism as well as to Marxism. In the second article of this small book, which is untitled “Life, death : Marx and the Marxism”, Michel Henry dissociates carefully “the philosophy of subjective and living praxis” of Marx in which life is “essentially dynamism, movement, effort, tension and overtaking of oneself”, from Marxism or “from the ideologies and systems where life has lost itself”, and that Michel Henry considers as being nothing in reality but “death”. The economic and political failure of Marxism, which has conducted for example 1920’s Russia to a “political dictatorship” and to an “economic collapse”, is not at all for Michel Henry a “simple consequence of Marx own thought”, but results on the opposite according to him from the “ignorance” and the “incomprehension” of the real thought of Marx. In the third article of this book, which is untitled “Productive forces and subjectivity”, Michel Henry explains to us in particular that for Marx, “value is produced exclusively by subjective and living work” in capitalism, which is by definition “the system of value, of its development and of its maintenance”, and that in capitalism as well, “subjectivity forms the essence of production”, that’s to say its foundation or its condition of possibility. Even if life “retires progressively from production in order to return to itself” through the “free development of individualities” and of “their spiritual needs” in “a coming [and really] socialist universe”, “because we assist, for him and according to Marx, to the end of merchant economy” because of the progressive and trend elimination of “subjective and living work” from the production process by machines and modern technology. For Michel Henry, a really socialist society is actually “1° a superabundance society, 2° in which the living praxis is no longer occupied to production”. Michel Henry opposes radically the real socialism as understood by Marx, in which “superabundance” designates nothing but the “freedom” of “living praxis” and individuals, to its reduction to the “socialization of the means of production” in the Marxist ideology, which leads most often to “shortage on the material level” and whose content reduces in practice only to “police” and to “bureaucracy”. For Michel Henry, real socialism according to Marx derives necessarily from capitalism and from its inherent “internal contradiction” which results precisely from this “reciprocal exclusion of living subjectivity and production”, that’s to say in fact from this progressive elimination of living subjectivity from production while it is in reality its true foundation.

Барбаристизм (1987)

Мишель Генри өзінің «Барбаризм» атты эссесінде варварлық пен ғылым немесе қазіргі заманғы технология арасындағы байланысты зерттейді, олардың мәдениетке қарама-қарсылығы – сезімталдықтың және жеке тұлғалардың ішкі, таза субъективті өмірінің өзін-өзі дамытуы ретінде түсінілетін мәдениетке. Ғылым жалпыға ортақ және осылайша объективті шындық идеясына негізделген, демек, ол әлемнің сезімтал қасиеттерін, сезімталдық пен өмірді жоюға алып келеді. Ғылымның өзі табиғатты зерттеумен шектелгенде ешқандай кінәсі жоқ, бірақ ол өнер, этика және дін сияқты мәдениеттің барлық дәстүрлі формаларын жоюға бейім. Өзінен кеткен ғылым технологияға алып келеді, оның соқыр процестері өмірге ешқандай қатысы жоқ, ешқандай шектеусіз, қорқынышты түрде дамиды. Ғылым – өмірді жоққа шығаратын және өзін-өзі бағалаудан бас тартатын мәдениет түрі. Бұл өмірдің практикалық жоққа шығарылуы, идеологиялар түрінде теориялық жоққа шығарылуға айналады, ол барлық мүмкін білімді ғылымға дейін кемітеді, мысалы, адам және қоғам туралы ғылымдар, олардың объективтілігі оларды өз нысандарынан айырады: статистика өз-өзіне қол жұмсауды қалай бағалайды, оны тудыратын азап пен үмітсіздік туралы не дейді? Бұл идеологиялар университеттерге еніп, зерттеу мен оқытудан өмірді жою арқылы оны құртуға итермелейді. Телевизия – технологияның шындығы, ол варбарлықтың ең көрнекті мысалы: ол кез келген оқиғаны ағымдағы жағдайға, ұғымсыз және маңызсыз фактілерге дейін азайтады. Мишель Генридің айтуынша, өмірді жоққа шығару «өмір ауруынан» туындайды, өзін-өзі қанағаттандырмаушылықтан, ол өзін жоққа шығаруға, өзінің азабы мен қайғысынан құтылу үшін өзінен қашуға итермелейді. Қазіргі заманда біздің көпшілігіміз бала кезімізден бастап өзіміздің қайғымыздан және өмірден медиа әлемінің орташалығында қашуға – өзімізден қашуға және қанағаттанбаушылыққа мәжбүрміз, бұл зорлыққа алып келеді, оның орнына осы қайғыны жеңуге және оны қуанышқа айналдыруға мүмкіндік беретін мәдениеттің ең дамыған дәстүрлі формаларына жүгінудің орнына. Мәдениет, барлығына қарамастан, өмір сүреді, бірақ қандай да бір жасырын түрде; біздің материалистік қоғамымызда, ол варбарлыққа батып барады, ол міндетті түрде құпия түрде жұмыс істеуі керек.

In his essay Barbarism, Michel Henry examines the link that exists between barbarism and science or modern technology, from their opposition to culture understood as self development of sensibility and of inner or purely subjective life of living individuals. Science is founded on the idea of a universal and as such objective truth, which therefore leads to the elimination of the sensible qualities of the world, sensibility and life. There is nothing wrong with science in itself as long as it is restricted to the study of nature, but it tends to exclude all traditional forms of culture, such as art, ethics and religion. Science left to its own devices leads to technology, whose blind processes develop themselves independently in a monstrous fashion with no reference to life. Science is a form of culture in which life denies itself and refuses itself any value. It is a practical negation of life, which develops into a theoretical negation in the form of ideologies that reduces all possible knowledge to that of science, such as the human sciences whose very objectivity deprives them of their object: what value do statistics have faced with suicide, what do they say about the anguish and the despair that produce it? These ideologies have invaded the university, and are precipitating it to its destruction by eliminating life from research and teaching. Television is the truth of technology; it is the practice par excellence of barbarism: it reduces every event to current affairs, to incoherent and insignificant facts. This negation of life results, according to Michel Henry, from the "disease of life", from its secret dissatisfaction with the self which leads it to deny itself, to flee itself in order to escape its anguish and its own suffering. In the modern world, we are almost all condemned from childhood to flee our anguish and our proper life in the mediocrity of the media universe — an escape from self and dissatisfaction which leads to violence — rather than resorting to the most highly developed traditional forms of culture which enable the overcoming of this suffering and its transformation into joy. Culture subsists, despite everything, but in a kind of incognito; in our materialist society, which is sinking into barbarism, it must necessarily operate in a clandestine way.

Көрінбейтінді көру: Кандинский туралы (1988)

Мишель Генри көне сурет өнерін, 18 және 19 ғасырлардағы ғылыми бейнелеуден бұрынғы ұлы классикалық сурет өнерін зерттеді, сондай-ақ суретші Василий Кандинскийдің туындылары сияқты абстрактілі шығармаларды да оқыды. Генри Кандинскийге арналған «Көрінбейтінді көру» (Voir l’invisible) атты кітабында оның туындыларын жоғары бағалап сипаттады. Ол Кандинскийдің өнер және сурет туралы теориялық жазбаларын рухани және мәдени тұрғысынан, өзін-өзі жетілдіру және сезімталдықты дамыту құралы ретінде талдайды. Ол суретте форма мен түстің амалдарын зерттейді және оларға таңсықпен қараушының ішкі әлеміне тигізетін әсерін, Кандинский ұсынған қатаң және дерлік феноменологиялық талдау негізінде зерттейді. Ол бізді қозғайтын сурет салудың кез келген түрінің шынайы абстрактілі екенін, яғни ол әлемді ғана бейнелемей, біз болып табылатын көрінбейтін күш пен көрінбейтін өмірді көрсетеді дейді. Ол сондай-ақ Кандинскийдің өнердің синтезі, монументальді өнердегі бірлігі және өнердің космостық өлшемі туралы терең ойларын айтады.

Мен ақиқатпын (1996)

"Мен – ақиқатпын: Христиандық философияға қарай" атты кітабында Мишель Генри өзінің өмір феноменологиясын христиандық негізгі мәтіндермен беттестіреді. Өмір өзін шексіз сүйеді және ұрпақтап тудыруын ешқашан тоқтатпайды; ол әрбір бірімізді өзінің сүйікті Ұлы немесе Қызы ретінде өмірдің мәңгілік қатысуында ұрпақтап тудыруды жалғастырады. Өмір – дін Құдай деп атаған осы толыққанды махаббаттың өзі. Сондықтан өмір қасиетті, және осы себепті ешкімнің басқа біреудің өміріне қол сұғуға немесе оның өміріне шабуыл жасауға құқығы жоқ. Жамандықтың мәселесі – оны жасағандардың ішкі және феноменологиялық "өлімі", яғни шын мәнінде, олардың бастапқыдағы Құдайдың Ұлы болған жағдайынан ішкі, сезімдік және рухани дегенерациясы, олардың ішіндегі өмір жеккөрушілік пен наразылықтың қорқынышты көріністерімен "өзіне қарсы бұрылуы". Себебі Жақия бірінші хатында айтқандай, кімде-кім сүймесе, өлімде қалады, ал кім сүйсе, Құдайдан туған. Сүйіспеншілік туралы бұйрық – этикалық заң емес, Өмірдің өзі. Бұл еңбек сондай-ақ Мәсіхтің феноменологиясын ұсынады, ол Бірінші Тірі Жан ретінде түсіндіріледі. Тірі Жан – өзін-өзі толыққанды ашуға қол жеткізген, яғни Өмірдің өзі. Өмір өзін-өзі ұрпақтап тудыруын бірегей және тиімді Ипсеитет нысанында тоқтатпайды. Ол өзін-өзі қамтитын, сезінетін, өзімен қуаныш табатын және Мишель Генри оны "Бірінші Тірі Жан" деп атаған бірегей Өздік нысанында тоқтамайды. Немесе тағы да Арх Ұл, өйткені ол Өзінің бастауы мен бастапқы нүктесінде болады және Әке өзін тудырған процесте туындайды. Мишель Генри осы кітапта Мәсіхтің дүниеге келу мақсаты – адамдарға нағыз Әкені көрсету және оларды өмірді ұмытудан құтқару екенін айтады, бұл оларды өздерінің күштерінің, ләззаттарының және сезімдерінің бастауы деп қате сендіріп, әрбір эгоны өзіне сыйлайтын нәрсенің қорқынышты жетіспеушілігінде өмір сүргізеді. Өмірдің толықтығы мен оның сыйлайтын қанағат сезімі үлкен жарыққа, ешбір зат қанағаттандыра алмайтын құштарлыққа, ешбір нәрсе тойдыра алмайтын аштыққа жол беруі керек.

In his book I am the Truth: Towards a Philosophy of Christianity, Michel Henry confronts his phenomenology of life with the foundational texts of Christianity. Life loves itself with an infinite love and never ceases to engender itself; it never ceases to engender each one of us as its beloved Son or Daughter in the eternal presence of life. Life is nothing but this absolute love that religion calls God. That is why Life is sacred, and it is for this reason that no one has the right to assault another or attack another's life. The problem of evil is that of the inner and phenomenological "death" of the apparently or externally "living" individuals who do it; that is in reality, of the inner, affective and spiritual degeneration from their original condition of Son of God, when the life they carry in them "turns against itself" in the terrible phenomena of hate and resentment. Because as John says in his first epistle, anyone who does not love remains in death, whereas everyone who loves has been born of God. The commandment of love is not an ethical law, but Life itself. This work also proposes a phenomenology of Christ, who is understood as the First Living Being. A living being is simply that which succeeds in the pure revelation of self or self revelation that is Life. It is in the form of an effective and singular Ipseity that Life never ceases to engender itself. It never ceases to occur in the form of a singular Self that embraces itself, experiences itself and finds joy in itself, and that Michel Henry calls the First Living Being. Or again the Arch Son, as he himself inhabits the Origin and the Beginning, and is engendered in the very process whereby the Father engenders himself. Michel Henry tells us in this book that the purpose of the coming of Christ into the world is to make the true Father manifest to people, and thus to save them from the forgetting of Life in which they stand. A forgetting which leads them falsely to believe themselves as being the source of their own powers, their own pleasures and their own feelings, and to live in the terrifying lack of that which however gives each ego to itself. The plenitude of life and the feeling of satisfaction it brings must yield to the great Rift, to the Desire that no object can fulfil, to the Hunger that nothing can satisfy.

Инкарнация. Ет философиясы (2000)

"Инкарнация. Тән философиясы" атты кітабында Генри сезімтал және тірі тәнді, біз оны үнемі іштен сезінетінімізді, сырттан көрінетін инертті және материалдық денеге, әлемдегі басқа заттар сияқты, қарсы қоюдан бастайды. Оның терминологиясында ет, мысалы сүйектерге қарсы, біздің материалдық және объективті денеміздің жұмсақ бөлігіне емес, оның бұрынғы кітаптарында біздің субъективті денеміз деп атаған нәрсеге сәйкес келеді. Генри үшін объектінің ішкі әлемі жоқ, ол тірі емес, өзін сезінбейді, оған тигізілгенін сезінбейді және тигізілгенін субъективті түрде бастан өткермейді. Ол инкарнацияның қиын мәселесін Шіркеу Әкелерінің ойларына оралып, тарихи перспективада қарастырғаннан кейін, феноменологиялық дәстүрді сын тұрғысынан қайта қарастырып, феноменологияның кері кетуіне әкеледі. Содан кейін ол еттің феноменологиясын жасауды ұсынады, бұл құрылмаған, бірақ Өмірдің алғашқы аянында берілген түпнұсқалық ет туралы түсінікке және Инкарнацияның феноменологиясына әкеледі. Дәстүрлі түрде ет күнәның ордасы ретінде түсінілгенмен, христиан дінінде ол құтқарылу орны болып табылады, ол адамның қадірленуінен, яғни Құдайдың Ұлы болудан, әлемде өзімізді жоғалтып, тек заттар мен өзіміз туралы ғана ойлау арқылы ұмытқан мәңгілік және абсолютті Өмірге қайта оралудан тұрады. Күнәде біз қалаған жақсылықты істей алмайтынымыздың және жамандықтан аулақ бола алмайтынымыздың трагикалық тәжірибесін бастан өткіземіз. Осылайша, басқаның сиқырлы денесімен бетпе-бет келгенде, оған қайта қосылуға деген азапты құштарлық қателікке әкеледі. Ғашықтар түнінде жыныстық акт екі импульсивті қозғалысты біріктіреді, бірақ эротикалық құштарлық, оны толық сүйіспеншілікпен біріктіре алмай, дәл сол жерде, оның бастан өткерген ләззатын қамтамасыз ете алмайды. Дегенмен, эротикалық қатынас, тәндік байланысқа жат, өзара ризашылық немесе сүйіспеншіліктен тұратын таза эмоциялық қатынаспен күштіріледі. Порнография, зорлық түрінде жоққа шығарылған осы эмоциялық өлшем, эротикалық қатынасты өмірдің пафосынан жұлып алып, оны әлемге ұсынып, өмірдің нағыз киянаттығын құрайды.

In his book Incarnation. A philosophy of Flesh, Henry starts by opposing the sensible and living flesh as we experience it perpetually from the inside to the inert and material body as we can see it from the outside, like other objects we find in the world. The flesh does not correspond at all, in his terminology, to the soft part of our material and objective body as opposed for example to the bones, but to what he called in his earlier books our subjective body. For Henry, an object possesses no interiority, it is not living, it does not feel itself and does not feel that it is touched, it does not subjectively experience being touched. Having put the difficult problem of the incarnation in a historical perspective by going back to the thought of the Church Fathers, he undertakes a critical re reading of the phenomenological tradition that leads to a reversal of phenomenology. He then proposes to elaborate a phenomenology of the flesh which leads to the notion of an original flesh which is not constituted but is given in the arch revelation of Life, as well as a phenomenology of Incarnation. Although the flesh is traditionally understood as the seat of sin, in Christianity it is also the place of salvation, which consists in the deification of man, i. e. in the fact of becoming the Son of God, of returning to the eternal and absolute Life we had forgotten in losing ourselves in the world, in caring only about things and ourselves. In sin, we have the tragic experience of our powerlessness to do the good we would like to do and of our inability to avoid evil. Thus, faced with the magical body of the other, it is the anguished desire to rejoin the life in it that leads to error. In the night of lovers, the sexual act couples two impulsive movements, but erotic desire fails to attain the pleasure of the other just there where it is experienced, in a complete loving fusion. The erotic relation is however doubled by a pure affective relation, foreign to the carnal coupling, a relation made of mutual gratitude or love. It is this affective dimension that is denied in the form of violence that is pornography, which wrenches the erotic relation from the pathos of life in order to deliver it to the world, and which constitutes a genuine profanation of life.

Мәсіхтің сөзі (2002)

Генри өзінің соңғы кітабы «Мәсіх сөздері»нде айтқандай, өмір жүректе сөйлейді, оның тікелей, қайғылы өзін-өзі ашып көрсетуі арқылы; бірақ жүрек Ақиқатқа соқыр, Өмір сөзіне керең, қатал және өзімшіл, және осының бәрінен жамандық туындайды. Осы үндемейтін және кешірімсіз өзін-өзі ашып көрсетудің күші, осы бұзылған өмірге және одан туған зұлымдыққа қарсы куәлік етеді – осы сот, әрбір жанның өзіне-өзіне келуімен бірдей сот, және одан ешкім қашып құтыла алмайды.

Экономика мен саясат туралы

Коммунизмнен капитализмге, апат теориясы: Шығыс коммунистік жүйелерінің құлауы – өмірдің нақтылығын жоққа шығарып, жалған жалпылама абстракцияларды басымдыққа қойған жүйенің банкроттығымен келіседі. Бірақ өлім де капитализм империясы мен қазіргі заманғы технологиялардың қиылыс нүктесінде жатыр.

Мәдениет пен варварлық туралы

La barbarie (Барбария): Өмірдің өзін-өзі дамытуы болып табылатын мәдениет, техноғылымның құрылыссыз объективтілігінің варварлығынан қоғамымызда қауіп көріп отыр, оның идеологиясы барлық субъективтілік нысандарын жоққа шығарады, ал өмір медиа кеңістігінде өзінің қайғысынан қашуға мәжбүр. Voir l'invisible, sur Kandinsky (Көрінбейтінді көру, Кандинский туралы): Өнер, технологиялық өркениетіміз тастап кеткен адамды, оның адасуынан құтқара алады. Осы рухани ізденіс Кандинскийді абстрактілі сурет салуға жетеледі. Бұл енді әлемді бейнелеу емес, ішкі күштер мен дыбыстарға сәйкес келетін сызықтар мен түстер арқылы ішкі өмірімізді бейнелеу мәселесі.

Дін мен христиандық туралы

Мен ақиқатпын: христиандық философияға қарай: Бұл кітап христиандықтың Адамға жеткізуге тырысатын ақиқат түрін түсіндіреді. Христиандық әлемнің ақиқатына Өмір Шындығын қарсы қояды, соған сәйкес адам – Құдайдың Ұлы. Өмірдің өзін-өзі ашып көрсетуі, оның көрінбейтін ішкі болмысында өзін-өзі сезінуі – бұл әрбір жеке адамның негізі болып табылатын Құдайдың мәні. Дүниеде Иса адам кейпінде көрінсе де, Өмір Шындығында Ол – Мәсіх, Бірінші Жан. Инкарнация, тән философиясы: Тірі тән материалдық денеге түбегейлі қарсы келеді, себебі ол өзін-өзі сезініп, үнемі жаңарып отыратын әсерлерге сәйкес ләззат алатын, сыртқы денесін сезіне алатын, оған тие алатын және одан тие алатын тән. Дене туралы білуге мүмкіндік беретін – осы тән. Жақияның айтуынша, Ізгі хабардың кіріспесіндегі негізгі оқу, Сөз тәнге айналды, бұл Құдайдың біз сияқты өлшеулі тәнге енгені туралы мүмкін емес тезисті растайды. Ол Сөз бен Мәсіхтегі тәннің бірлігін растайды. Тән Құдайдың аян беру орны болуы және бұл аян нені құрайды? Мәсіхтің сөздері: Адам басқа тілде сөйлейтін Құдайдың сөзін өз тілінде түсіне ала ма? Мәсіхтің сөздері көптеген адамдарға шамадан тыс болып көрінеді, себебі олар тек ақиқатты немесе Құдайдың аянын ғана емес, осы Аян мен ақиқаттың өзін, Құдайдың Өзінің Сөзін, Мәсіхтің өзі сол Құдай екенін мәлімдейді.

Әдеби шығармалары

Жас офицер: Бұл тұңғыш роман жас офицердің кемедегі егеуқырлар бейнеленген зұлымдыққа қарсы күресін көрсетеді. Көздерін жұмып махаббат: Renaudot жүлдесіне ие болған бұл роман – даму мен мәдениетке жеткен, бірақ жасырын жамандықтан зардап шегіп, құлдырап бара жатқан қаланың тарихы. Патшаның ұлы: Психиатриялық ауруханадағы өмір мен психиатрлардың логикалық ойлауына қарсы келу туралы әңгіме. Сынақы мәйіт: Бұл романда Генри саяси партияның құпия және адал қазынашысын өлтіргендердің алаңдауын айтады. Олар өздері туралы не білетінін анықтау және көңілдерін тыныштандыру үшін тергеуге қаржы жұмсайды.

Екінші реттік сілтемелер

Рольф Кун, Джад Хатем, Кристиан Чиокан, "Мишель Генридің радикалды феноменологиясы". "Феноменология зерттеулері" IX том (2009), Румын феноменологиясы және гуманитасы қоғамы. Джон Мулларки, Континенттік философиядан кейінгі философия: Сызба (Continuum, 2006). Джон Мулларки, "Континенттік философияның болашағы", Джон Мулларки, Бет Лорд (ред.), Континенттік философияның жалғасы (Continuum, 2009). Майкл О'Салливан: Мишель Генри: Инкарнация, варварлық және сенім – Мишель Генридің еңбектеріне кіріспе, Питер Ланг, 2006.

Ағылшын тіліндегі кітаптар

Доминик Джанико және басқалар. : Феноменология және теологиялық бұрылыс: Француздық тартыс, Фордэм университетінің баспасы, 2001. Мишель Ребиду: Мишель Генридің философиясы: Өмірдің француздық христиандық феноменологиясы, Эдвин Меллен Пресс, 2012.