Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судья сарапшы ретінде қабылдайтын адамның пікірі. Альбом туралы рецензиялар рубрикасы.
Person whose opinion is accepted by the judge as an expert
the album review column
Сарапшы куә, әсіресе Ұлыбритания, Австралия және АҚШ сияқты жалпы құқық жүйесі бар елдерде, білім, оқыту, аттестаттау, дағдылары немесе тәжірибесі арқасында судья тарапынан сарапшы ретінде мойындалатын адам. Судья куәгердің мамандық саласындағы (ғылыми, техникалық немесе басқа) дәлелдер немесе сотқа ұсынылған фактілер туралы арнайы пікірін "сарапшы пікірі" ретінде қарастыруы мүмкін. Сарапшы куәгерлер өздерінің біліктілігі шегінде "сарапшы куәліктерін" ұсынуы мүмкін. Олардың куәліктері басқа сарапшылардың куәліктерімен, басқа дәлелдермен немесе фактілермен жоққа шығарылуы мүмкін.
An expert witness, particularly in common law countries such as the United Kingdom, Australia, and the United States, is a person whose opinion by virtue of education, training, certification, skills or experience, is accepted by the judge as an expert. The judge may consider the witness's specialized (scientific, technical or other) opinion about evidence or about facts before the court within the expert's area of expertise, to be referred to as an "expert opinion". Expert witnesses may also deliver "expert evidence" within the area of their expertise. Their testimony may be rebutted by testimony from other experts or by other evidence or facts.
Тарих
Сот-медициналық сараптама тәжірибесі – ежелгі кәсіп. Мысалы, ежелгі Вавилонияда акушерлер жүктілікті, бойжеткендік пен әйелдің фертильдігін анықтауда сарапшы ретінде қолданылған. Сол сияқты, Рим империясы акушерлерді, қолжаз сарапшыларын және жер өлшеушілерді заң сарапшылары ретінде мойындаған. Сарапшы куәгерлерді пайдалану және олардың куәліктері мен ғылыми дәлелдердің қабылдануы соңғы 250 жылда батыс сот жүйесінде айтарлықтай дамыды. Сарапшы куәгерге сот отырысында куәлік беруге және басқа куәгерлердің фактілері бойынша пікір білдіруге мүмкіндік беру тұжырымы алғаш рет 1782 жылы лорд Мэнсфилд Фолкс пен Чадд ісінде енгізді. Бұл істе сот Норфолк графтығындағы Уэллс-Харбордың лайлануына қатысты дауды қарады және жетекші инженер Джон Смитонға ұсынылып отырған заңнаманың ғылыми негіздемесін ұсынуға рұқсат берді. Ағылшын сотының сарапшыға іс бойынша контексттік ақпарат пен толық мәліметтер беруге рұқсат беруі қазіргі заманғы сарапшы куәліктері туралы ережелердің бастауы ретінде жиі сілтеме жасалады.
The forensic expert practice is an ancient profession. For example, in ancient Babylonia, midwives were used as experts in determining pregnancy, virginity and female fertility. Similarly, the Roman Empire recognized midwives, handwriting experts and land surveyors as legal experts. The codified use of expert witnesses and the admissibility of their testimony and scientific evidence has developed significantly in the Western court system over the last 250 years. The concept of allowing an expert witness to testify in a court setting and provide opinionated evidence on the facts of other witnesses was first introduced by Lord Mansfield in the case of Folkes v. Chadd in 1782. In this particular case, the court was hearing litigation regarding the silting of Wells Harbor in Norfolk and allowed leading civil engineer, John Smeaton, to provide scientific rationale behind the proposed legislation. The decision by the English Court to allow for an expert to provide contextual background and detail on a case is often cited as the root of modern rules on expert testimony.
Рөл
Сот жүйесінде сарапшы куәгерлер даудың объективті тарапы ретінде тартылады және ешқашан бір немесе екінші тараптың мүддесін қорғайтын адвокат ретінде емес, бейтараптылықты сақтайды. Сарапшы куәгерлер сот процесінде күрделі ғылыми мәселелерді түсіндіру үшін шақырылады, қазылар алқасына немесе судьяға ыстық ықыласпен әсер ету үшін емес. Сарапшы куәгерлердің басты міндеті – процестерді немесе жүйені толыққанды түсіне білген жағдайда ғана, ықтимал проблемаларды, кемшіліктерді, ақауларды немесе қателерді бағалау болып табылады. Сарапшы куәгерлер зерттеу жүргізу алдында процестерді мұқият зерттеуге міндетті, немесе нақты жағдайды толық түсінбеу салдарынан қате нәтижеге әкелуі мүмкін болса, тапсырманы кейінге жылдыруға құқылы. Олар процестің білікті бағалауы үшін барлық қажетті дайындық жасалған деген болжаммен куәлік беруге шақырылады. Көбінесе сарапшылар жарақаттың ауырлығы, саналылық дәрежесі, машинаның немесе басқа да құрылғының бұзылу себебі, кірістен айырылу және осыған байланысты жәрдемақылар, күтімге кеткен шығындар және т.б. туралы пікір білдіреді. Интеллектуалдық меншікке қатысты істе сарапшыға екі музыкалық шығарма, кітап мәтіндері немесе электрондық схемалар көрсетіліп, олардың ұқсастық деңгейін анықтау сұралуы мүмкін. Көп жағдайларда сарапшының күдікталғанмен жеке қарым-қатынасы ескерілмейді және маңызды емес деп танылады. Сот немесе судья кейбір жүйелерде белгілі бір фактіні немесе әрекетті техникалық тұрғыдан бағалау үшін сарапшыларды шақыруға құқылы, осылайша сотқа қарастырылып жатқан мәселе туралы толыққанды мәлімет беруге мүмкіндік береді. Сараптаманың құқықтық мәні – деректерді алу болып табылады. Осы сарапшылардың нәтижелері тараптардың сарапшыларының нәтижелерімен салыстырылады. Сарапшының жауапкершілігі зор, әсіресе қылмыстық істерде, және сарапшының жалған куәлік беруі көптеген елдерде ауыр қылмыс ретінде қарастырылады. АҚШ-та сарапшы куәгерлерді пайдалану кейде сынға ұшырайды, себебі азаматтық сот процестерінде олар көбінесе екі тараптан да әртүрлі ұстанымдарды қолдау үшін тартылады, ал қай сарапшыға сену керектігін қазылар алқасы шешеді. Заң бойынша сарапшылар ұсынылған дәлелдерге өз пікірлерін білдіруге құқылы емес, бірақ кейде тараптар, сарапшының беделіне немесе бұрынғы істерге сүйене отырып, ұсынылған деректерге қарамастан, куәліктің өзіне пайдалы болатынын болжай алады; мұндай сарапшылар көбінесе "жалдамалы мерген" деп аталады.
Expert witnesses are called upon in the court system to serve as an objective party to the lawsuit and never function as an advocate for one side or the other. Expert witnesses are present in litigation to explain complicated scientific issues, not to influence the jury or judge with fervor. The main responsibilities of expert witnesses are to evaluate potential problems, defects, deficiencies, or errors only when able to fully appreciate a process or system. Expert witnesses are obligated to study the processes prior to making a survey or postpone the assignment prior to potentially missing the target due to lack of specific condition understanding. They are called to testify under the assumption that all the preparation required for a competent evaluation of the process has been made. Typically, experts are relied on for opinions on severity of injury, degree of sanity, cause of failure in a machine or other device, loss of earnings and associated benefits, care costs, and the like. In an intellectual property case an expert may be shown two music scores, book texts, or circuit boards and asked to ascertain their degree of similarity. In the majority of cases, the expert's personal relation to the defendant is considered and usually adjudged to be irrelevant. The tribunal itself, or the judge, can in some systems call upon experts to technically evaluate a certain fact or action, in order to provide the court with a complete knowledge on the fact/action it is judging. The expertise has the legal value of an acquisition of data. The results of these experts are then compared to those by the experts of the parties. The expert has a great responsibility, and especially in penal trials, and perjury by an expert is a severely punished crime in most countries. The use of expert witnesses is sometimes criticized in the United States because in civil trials, they are often used by both sides to advocate differing positions, and it is left up to a jury to decide which expert witness to believe. Although experts are legally prohibited from expressing their opinion of submitted evidence until after they are hired, sometimes a party can surmise beforehand, because of reputation or prior cases, that the testimony will be favorable regardless of any basis in the submitted data; such experts are commonly disparaged as "hired guns."
Біліктіліктері
Сот отырысында сарапшы куәгер сот арқылы біліктілігін растатады және пікір білдіру үшін әр келісінде қайтадан растауы керек. Біліктілікті әр сот төрешісі береді және бұл процедура белгілі бір сарапшы куәгердің бұрын сотқа шақырылғандығына қарамастан жүзеге асырылады. Сарапшы куәгерлер – соттың белгілі бір мәселе бойынша пікір білдіруге құзырлы деп таныған адамдар, олар халық қазылар алқасына түсіндіру үшін ақпарат береді.
An expert witness at the time of trial is qualified by the court and must be re qualified each time that person comes to trial for the offering of opinions. The qualification is given by each trial judge and takes place regardless of prior appearances by a particular expert witness. Expert witnesses are those whom the court has deemed qualified to speak on a topic to provide background to anyone on a lay jury.
АҚШ соттарының міндеттері
Жоғары салмақты істерде әр тарап көбінесе бірнеше сарапшыны, түрлі салалардан шақырады. Бұл әлі сирек болғанымен, соттың өзі де тәуелсіз сарапшыны тартуы мүмкін. Қандай жағдайда болмасын, сарапшыға төленген гонорар істің нәтижесіне байланысты болмауы керек. Сарапшылық куәліктер бүгінгі таңда көптеген азаматтық және қылмыстық істердің ең маңызды бөлігі болып табылады. Саусақ іздерін зерттеу, қан анализі, ДНК саусақ іздерін анықтау және сот-медициналық қару зерттеуі – ауыр қылмыстық істерде естілетін сарапшылық дәлелдердің кең таралған түрлері. Азаматтық істерде апаттарды талдау, сот инженерлері мен сот бухгалтерлерінің жұмысы әдетте маңызды, соңғылары ұзақ және күрделі істерде келтірілген зиянды және шығындарды бағалау үшін қажет. Интеллектуалдық меншік және медициналық қателіктерге қатысты істер – бұл классикалық мысалдар. Электрондық дәлелдер де сот залына маңызды сот-медициналық куә ретінде еніп келді. Аудио және бейне дәлелдерді кез келген сот процесінде екі тарап та сот сарапшысы және куәгер ретінде бекітуі тиіс, ол сотқа осы электрондық дәлелдердің мән-жайларын түсінуге көмектеседі. Дауыстық хабарламалар мен жабық телеарналар жүйелері электрондық дәлелдерді шығарады, олар сот ісінде жиі қолданылады, бұрынғыдан гөрі бүгін көбірек пайдаланылады. Банк тонауларының бейнежазбалары және өмірге қауіп төндіретін аудиожазбалар электрондық сарапшы куәгерлер арқылы сотқа ұсынылады.
In high stakes cases multiple experts, in multiple topics, are often retained by each party. Although it is still relatively rare, the court itself may also retain its own independent expert. In all cases, fees paid to an expert may not be contingent on the outcome of the case. Expert evidence is often the most important component of many civil and criminal cases today. Fingerprint examination, blood analysis, DNA fingerprinting, and forensic firearm examination are common kinds of expert evidence heard in serious criminal cases. In civil cases, the work of accident analysis, forensic engineers, and forensic accountants is usually important, the latter to assess damages and costs in long and complex cases. Intellectual property and medical negligence cases are typical examples. Electronic evidence has also entered the courtroom as critical forensic evidence. Audio and video evidence must be authenticated by both parties in any litigation by a forensic expert who is also an expert witness who assists the court in understanding details about that electronic evidence. Voice mail recordings and closed circuit television systems produce electronic evidence often used in litigation, more so today than in the past. Video recordings of bank robberies and audio recordings of life threats are presented in court rooms by electronic expert witnesses.
Есту-естіу ережесі
Сарапшы куәгерге ғана қатысты, ал қарапайым куәгерге қатысты емес маңызды ереже – бұл куәлік беру ережесінен туындайтын ерекшелік. Қарапайым куәгер іс туралы өзінің нақты білгенін ғана айтады, артық ештеңе емес. Қарапайым куәгерлер болжамды жағдайларға қатысты пікір білдіре алмайды немесе болжам жасамайды. Бұл сарапшының жазбаша куәлігінің нысанына және соттағы оның мінез-құлқына қатысты. Осыған ұқсас тәртіптер Австралияның Адам құқықтары және тең мүмкіндіктер комиссиясы сияқты соттан тыс органдарда да қолданылады.
One important rule that applies to the expert witness but not the percipient witness is the exception to the hearsay rule. A percipient witness tells only what he/she actually knows about a case and nothing more. Percipient witnesses cannot give opinions nor conjecture regarding a hypothetical set of conditions. This covers the format of the expert's written testimony as well as their behaviour in court. Similar procedures apply in non court forums, such as the Australian Human Rights and Equal Opportunity Commission.
Білім беру куәлігі
Білім беретін куә фактіні анықтаушыға (қазылар алқасы немесе судья отырысында судьяға) жатқызылған ғылыми теория мен осы теорияны іске асыратын құрал туралы түсіндіреді. Бұл куә – сарапшы куә, ол теорияның дұрыстығы және қолданылатын құралдардың сенімділігі туралы пікір білдіру үшін шақырылады. Куә сарапшы куә ретінде мойындалуы керек, бұл үшін академиялық білімі немесе арнайы оқуы болуы мүмкін.
The educating witness teaches the fact finder (jury or, in a bench trial, judge) about the underlying scientific theory and instrument implementing theory. This witness is an expert witness, called to elicit opinions that a theory is valid and the instruments involved are reliable. The witness must be qualified as an expert witness, which may require academic qualifications or specific training.
Есеп беретін куә
Куәгердің куәлік беруі оқытудан кейін басталады. Әдетте, бұл сынақты жеке өзі жүргізген зертхана техникасы болады. Куәгер сынақтың өзін және оның нәтижелерін сипаттайды. Сынақты сипаттағанда, сынақ процедуралары дұрыс сақталғаны және жабдықтар жақсы жағдайда болғаны туралы пікір білдіреді.
Called after teaching witness leaves stand. Usually the laboratory technician who personally conducted the test. Witness will describe both the test and the results. When describing test, will venture opinions that proper test procedures were used and that equipment was in good working order.
Куәлік бермейтін сарапшылар
АҚШ-та тарап белгілі бір істі бағалауға көмектесу үшін сарапшыларды жалдауы мүмкін. Мысалы, автокөлік өндіруші өз машиналарын техникалық талаптарға сәйкес жасаған-жасалмағанын анықтау үшін тәжірибелі механик жалдауы мүмкін. Мұндай сарапшы пікірі қарсы тараптың іс жүзінде алуынан қорғалады. Яғни, егер сарапшы өз клиентіне қарсы дәлелдер тапса да, қарсы тарап оларға автоматты түрде қол жеткізе алмайды. Бұл құқық жұмыс өнімінің доктринасына ұқсас (адвокат-клиент құпиялылығымен шатастырмау керек). Куәлік бермейтін сарапшы сот отырысында немесе тыңдауда адвокатқа басқа сарапшы куәгерлерден сұрақтар қоюға көмектесу үшін болуы мүмкін. Куәлік беретін сарапшыдан өзгеше, куәлік бермейтін сарапшыны істен оңай шығарып алуға болады. Сондай-ақ, сарапшыны жариялау мерзімінен бұрын куәгер емес сарапшыдан куәгерлік сарапшыға өзгертуге болады.
In the U. S., a party may hire experts to help them evaluate a given case. For example, a car maker may hire an experienced mechanic to decide if its cars were built to specification. This kind of expert opinion will be protected from discovery by the opposing party. In other words, if the expert finds evidence against their client, the opposite party will not automatically gain access to it. This privilege is similar to the work product doctrine (not to be confused with attorney–client privilege). The non testifying expert can be present at the trial or hearing to aid the attorney in asking questions of other expert witnesses. Unlike a testifying expert, a non testifying expert can be easily withdrawn from a case. It is also possible to change a non testifying expert to a testifying expert before the expert disclosure date.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында Федералдық дәлелдеу ережесінің 702-ші тармағы (FRE) бойынша сарапшы куәсі куәлік тақырыбы бойынша білікті болуы тиіс. Сарапшының біліктілігін анықтау үшін FRE сарапшының ісқарысты мәселеге қатысты арнайы білім, оқу немесе тәжірибе алғанын талап етеді. Сарапшының куәлігі нақты дәлелдерге негізделуі керек және қорытынды жасау үшін дәлелдермен себеп-салдар байланысын немесе корреляциясын бағалау бойынша пікір білдіруі тиіс. 2017 жылы Кутенай округі, Айдахо штаты, Коёр-д’Ален қаласының полицейін өлтіру ісін қарау кезінде шамамен 600 000 доллар төлеген, оның ішінде мемлекеттік қорғаушылар жеті сарапшыға 311 000 доллар, ал прокурорлар үш сарапшыға 270 000 доллар төлеген. SEAK, Inc. компаниясы жүргізген 2021 жылғы сауалнама бойынша, сарапшы куәгерлерге көмектесетін мамандар сотта куәлік беру, іс дайындау және жауап беру үшін сағаттық орташа төлем 500 доллар, 400 доллар және 475 доллар екенін көрсетті. Ал бір іс бойынша ең жоғары есептелген төлемнің орташа көрсеткіші 24 000 доллар, ал орташа есеппен 62 000 доллардан астам болды. Сарапшының кәсіби еңбекақысы және оған байланысты шығыстары, әдетте, сарапшыны жалдаған тарап төлейді. Кейбір жағдайларда, сотта жеңіске жеткен тарап өзінің сарапшысына төленген соманы жеңілген тараптан өндіріп алуға құқылы.
In the United States, under the Federal Rule of Evidence 702 (FRE), an expert witness must be qualified on the topic of testimony. In determining the qualifications of the expert, the FRE requires the expert have had specialized education, training, or practical experience in the subject matter relating to the case. The expert's testimony must be based on facts in evidence, and should offer opinion about the causation or correlation to the evidence in drawing a conclusion. In 2017 Kootenai County, Idaho paid nearly $600,000 during the trial over the killing of a Coeur d'Alene police officer, with the public defenders paying approximately $311,000 for seven experts and the prosecutors paying $270,000 for three experts. A 2021 survey conducted by SEAK, Inc., a company that helps professionals serve as expert witnesses, revealed a median hourly rate of $500, $400, and $475 for testifying in court, case preparation, and deposition respectively. As for the highest amount ever billed for a single case, the median was $24,000 and the mean was just over $62,000. The expert's professional fee, plus his or her related expenses, is generally paid by the party retaining the expert. In some circumstance the party who prevails in the litigation may be entitled to recover the amounts paid to its expert from the losing party.
Ғылыми дәлелдер
Заң бойынша ғылыми дәлелдер – ғылыми білім немесе техника негізінде алынған дәлелдер. Көптеген сот-сараптамалық дәлелдер, оның ішінде генетикалық дәлелдер де ғылыми дәлелдер болып есептеледі.
In law, scientific evidence is evidence derived from scientific knowledge or techniques. Most forensic evidence, including genetic evidence, is scientific evidence.
Шотландия
Шотландия заңдарында Davie v Magistrates of Edinburgh (1953) ісі куәгердің сот қарастырып отырған салада арнайы білімі немесе дағдылары болған жағдайда, және сотқа осы саладағы мәселені түсіндіру үшін шақырылған болса, онда ол куәгер аталған саладағы өз пікірін білдіруге құқылы екенін көрсетеді.
In Scots Law, Davie v Magistrates of Edinburgh (1953) provides authority that where a witness has particular knowledge or skills in an area being examined by the court, and has been called to court in order to elaborate on that area for the benefit of the court, that witness may give evidence of his/her opinion on that area.
Түркия
Ердоған мен Галлумды салыстыру процесінде сарапшы куәгерлер алқасы Галлумның мінез-құлқына қатысты шешім қабылдауға тиіс болды.
During a Erdoğan Gollum comparison trial, a panel of expert witnesses had to decide on the character of Gollum.