Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның неолиттік орны
Irish Neolithic site
Ноут (Cnóbha) – Ирландияның Мит графтығындағы Бойн өзеніне қарайтын тарихи ескерткіш. Ол шамамен б.з.д. 3200 жылы Неолит дәуірінде салынған, 17 кішігірім қабірмен қоршалған үлкен дәлізді қабірден тұрады. Онда Еуропадағы мегалиттік өнердің ең ірі жиынтығы кездеседі. Ноут – Бру-на-Боин кешенінің бір бөлігі, бұл кешенге Ньюгрейндж және Доут сияқты дәлізді қабірлер де кіреді, және ол ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген. Алғашқы пайдалану кезеңінен кейін Ноут біртіндеп қирады, бірақ бұл аймақ қола дәуірінде де қасиетті орын болып сақталды. Ерте орта ғасырларда үлкен төбеге патшалық резиденция салынды, ол Ноут немесе Солтүстік Брега патшаларының ордасы болды. Археолог Джордж Иоган 1960-1980 жылдары осы орынды жан-жақты зерттеді, соның нәтижесінде ескерткіштің бір бөлігі қайта жаңартылды.
Knowth ('/n//aʊ//θ/; Cnóbha) is a prehistoric monument overlooking the River Boyne in County Meath, Ireland. It comprises a large passage tomb surrounded by 17 smaller tombs, built during the Neolithic era around 3200 BC. It contains the largest assemblage of megalithic art in Europe. Knowth is part of the Brú na Bóinne complex, a World Heritage Site that also includes the similar passage tombs of Newgrange and Dowth. After its initial period of use, Knowth gradually became a ruin, although the area continued to be a site of ritual activity in the Bronze Age. During the early Middle Ages, a royal residence was built on top of the great mound, which became the seat of the Kings of Knowth or Northern Brega. Archaeologist George Eogan led an extensive investigation of the site from the 1960s to 1980s, and parts of the monument were reconstructed.
Сипаттама
Үлкен үйінді шамамен б.з.д. 3200 жылға дейін салынған деп есептеледі. Үйіндінің биіктігі шамамен және диаметрі шамамен бір гектар жерді алып жатыр. Оның ішінде шығыс-батыс бағытында орналасқан екі өткел бар, оларды 127 жағалық тас қоршап тұр, оның үшеуі жоғалған, ал төртеуі қираған. Өткелдер бір-бірінен тәуелсіз, олар жекелеген жерлеу камераларына апарады. Шығыс өткелі крест тәрізді камераға жетеді, ол Ньюгрейндж сияқты, онда үш ойық және күл болған сүйектер салынған бассейн тастары бар. Оң жақ ойығы басқаларына қарағанда үлкен және мегалиттік өнермен безендірілген, бұл осы типтегі ирландиялық өткел қабірлеріне тән. Батыс өткелі ерекшеленбейтін камерада аяқталады, ол өткелден тас босағамен бөлінген. Камерада бұрын болған, бірақ кейін алынып тасталған және қазір өткелдің үштен екісінде орналасқан бассейн тасы да болған болуы мүмкін.
The large mound has been estimated to date from c. 3200 BC. The mound is about high and in diameter, covering roughly a hectare. It contains two passages placed along an east west line and is encircled by 127 kerbstones, of which three are missing, and four badly damaged. The passages are independent of each other, leading to separate burial chambers. The eastern passage arrives at a cruciform chamber, not unlike that found at Newgrange, which contains three recesses and basin stones into which the cremated remains of the dead were placed. The right hand recess is larger and more elaborately decorated with megalithic art than the others, which is typical for Irish passage graves of this type. The western passage ends in an undifferentiated chamber, which is separated from the passage by a sill stone. The chamber seems to have also contained a basin stone which was later removed and is now located about two thirds down the passageway.
Мегалитикалық өнер
Ноутта Батыс Еуропадағы мегалит өнерінің барлық мысалдарының үштен бірінен астамы сақталған; қазба жұмыстары кезінде 200-ден астам өрнектелген тастар табылды. Көркемдік өнердің көп бөлігі, әсіресе өткелдерге жақын жердегі жиек тастарда кездеседі. Көптеген мотивтер әдеттегідей: спиральдар, ромбтар және иілген сызықтар. Дегенмен, Ноуттағы мегалит өнері жарты ай пішіндері сияқты әртүрлі бейнелерді қамтиды, сондай-ақ тарихтың ең ежелгі ай суреті де осында кездеседі. Бұл өнердің көп бөлігі тастардың артқы жағына қашалған; бұл жасырын өнер деп аталатын мегалит өнерінің бір түрі. Бұл Бойн өзені аңғарындағы ескерткіштерді салған неолиттік қоғамдағы мегалит өнерінің мақсатына қатысты түрлі теорияларды тудырады. Олар өнерді жасыруды көздеген болуы мүмкін. Немесе олар жай ғана тастарды қайта өңдеп, екінші жағын пайдаланған болуы да мүмкін.
Knowth contains more than a third of the total number of examples of megalithic art in all of Western Europe; over 200 decorated stones were found during excavations. Much of the artwork is found on the kerbstones, particularly approaching the entrances to the passages. Many of the motifs are typical: spirals, lozenges and serpentiform. However, the megalithic art at Knowth contains a wide variety of images, such as crescent shapes, and the oldest known illustration of the moon in history. Much of this artwork was carved on the backs of the stones; a type of megalithic art known as hidden art. This suggests all manner of theories as regards the function of megalithic art within the Neolithic community who built the monuments in the Boyne valley. It is possible that they intended the art to be hidden. It is also possible that they simply recycled the stones and reused the other side.
Астрономиялық сәйкестендірулер
Ноуттағы жолдардың шығыс-батысқа қарай бағытталуы, күн мен түн теңелуімен астрономиялық сәйкестік болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, Ноуттағы бұл сәйкестік қазіргі кезде байқалмайды. Мұның бірнеше себебі бар. Біріншіден, жолдарды кейінірек келген қоныс аударушылар тапқан, және олар белгілі бір дәрежеде бұзылып немесе жер асты тоннельдеріне (соутеррейн) енгізілген. Осының салдарынан жолдардың бастапқы кіреберістері өзгертіліп немесе жойылған, бұл олардың сәйкестігінің болуын анықтауды қиындатады. Сонымен қатар, Джордж Эоган басшылығымен 1962 жылдан бері жүргізілген қазба жұмыстары үйіндінің батыс кіреберісінің ішкі жағына бетон қабырға орнатуға алып келді, бұл мүмкін болатын сәйкестіктерді зерттеуге кедерілді. Жолдардың сәйкестендіруге арналған болуы ықтимал. Сонымен бірге, ежелгі ескерткіштердің орналасуы Миланкович циклдарының әсерінен өзгеруі мүмкін. Ноуттағы орналасулар мен астрономия саласындағы ең ауқымды зерттеулерді америкалық-ирланд ғалымы Мартин Бреннан жүргізді.
The east west orientation of the passages at Knowth suggests astronomical alignment with the equinoxes. The alignment at Knowth does not occur today. This is due to a number of factors. First of all, the passages were discovered by later settlers and were, to some extent, destroyed or incorporated into souterrains. In this way the original entrances to the passages were distorted or destroyed, making it difficult to establish if an alignment ever existed. Further, the recent excavations (1962 onwards) under George Eogan resulted in the erection of a concrete slab wall inside the mound's west entrance, restricting any investigation into the possible alignments. It seems likely that the passages were intended to align. Also, the alignments of ancient monuments can change due to Milankovitch cycles. The most extensive research on alignments and astronomy at Knowth was carried out by American Irish researcher Martin Brennan.
Археологиялық зерттеулер мен қалпына келтіру
1941 жылы Макаллистер бұл жерді қысқаша қазып зерттеді. Дегенмен, Ноут ескерткішінің алғашқы толық археологиялық зерттеулері мен қазбалары 1962 жылы басталды, оны Дублин университетінің колледжінің профессоры Джордж Эоган басқарды. Ол қазба жұмыстарын бастағанда, ескерткіштің нақты көлемі туралы көп мәлімет болмады. Батыс және шығыс өткелдерге кіреберістер 1967 және 1968 жылдары ашылды, содан кейін Ноут орнындағы мәдени қабаттар біртіндеп ашылды. Қазба жұмыстарының нәтижесінде көптеген кітаптар мен есептер жарық көрді. Қазбадан кейін консервация, қалпына келтіру және реконструкция жұмыстары жүргізілді. Үлкен үйіндіге кіреберістерде ақ кварц тастардың қабаттары табылды. Осындай қабат Ньюгрейндж ескерткішіне кіреберісте де кездесті, археологтар бұл ақ кварц ескерткіштің алдыңғы бөлігін құраған, бірақ уақыт өтіп құлап қалған фасад немесе қаптама болғанын болжады. Бұл ақ кварцтан жасалған беткі жағы Ньюгрейнджде қайта құрылды. Алайда Джордж Эоган неолит дәуіріндегі адамдар мұндай қаптаманы құламастан тұрғыза алды деп сенбеді. Ол, ақ кварцтың көп бөлігі немесе барлығы жерге таратылған, сондықтан Ноутта сол күйі қалдырылған деп болжады. Кейбір археологтар бұл шешімді қолдаса, басқалары Ноут пен Ньюгрейндж екеуінде де ақ кварцты қасбеттер болған деседі, мысалы Роберт Хенси мен Элизабет Ши Тухиг өздерінің "Ньюгрейндждегі тау жынысына қарама-қарсы" (2017) атты мақаласында осы пікірді айтты. Олар екі ескерткіште де кварц қабаттарының қалыңдығы қалыптас тастарға жақын жерде ең көп екенін атап өтті, бұл оның тік төмен сырғып түскенін, жазық орналастырылмағанын көрсетеді. Сондай-ақ, егер құрылысшылар кварцты алыс жерден әкелсе, оны жасырып қоюдың орнына, көзге түсетін әсерлі қасбет ретінде пайдаланған болар еді деп санайды. Хенси мен Тухиг Бретаньдағы өту қабірлерінің, мысалы Гавринис пен Барненез сияқты, тік құрғақ тас қасбеттеріне ұқсас екенін де атап өтеді.
A brief excavation of the site was carried out in 1941 by Macallister. However, the first thorough archaeological investigation and excavations of Knowth began in 1962 and were led by George Eogan of University College Dublin. When his excavations began, very little was known about the full extent of the site. The entrances to the western and eastern passages were discovered in 1967 and 1968 respectively, and, slowly, the layers of activity at the site of Knowth were uncovered. The excavation has produced numerous books and reports on the findings. Following the excavation, conservation, restoration and reconstruction works took place. A layer of white quartz stones was found at the entrances to the great mound. The same was found at the entrance to Newgrange, and the archaeologists there concluded that it had made up a white façade or revetment on the front of the monument that had fallen. This white quartz front was reconstructed at Newgrange. However, George Eogan did not believe Neolithic people could have built such a revetment without it collapsing. He suggested that most or all of the white quartz had been spread on the ground, and so it was left on the ground at Knowth. While some archaeologists have supported this decision, other archaeologists argue that both Knowth and Newgrange had white quartz façades, such as Robert Hensey and Elizabeth Shee Twohig in their paper "Facing the cairn at Newgrange" (2017). They note that the quartz layers at both sites were thickest nearest the kerbstones, suggesting it had slid down the mound rather than being laid flat. They also contend that if the builders quarried and brought the quartz a long distance, they likely would have used it to "maximum effect" as a striking façade, rather than laying it on the ground where it could not be seen as well. Hensey and Twohig note that passage tombs in Brittany have similar near vertical dry stone fronts, such as Gavrinis and Barnenez.
Қол жеткізу
Кіру тек экскурсия арқылы ғана мүмкін. Экскурсиялар Доноредегі Бру-на-Боинне келушілер орталығынан басталады. Келушілер шығыс жолына қарап, жақын жердегі қазіргі заманғы түсіндіру бөлмесін көре алады.
Access is by guided tour only. Tours begin at the Brú na Bóinne Visitor Centre in Donore. Visitors can look down the eastern passage and visit the nearby modern interpretive room.