Кіріспе
1967 жылғы Нгуги ва Тхенгоның "Астық дәні" романы – кениялық жазушы Нгуги ва Тхенго жазған тарихи роман, алғаш рет ықпалды Heinemann Африка жазушылары сериясының бір бөлігі ретінде жарияланған. Ол Лидс университетінде оқып жүрген кезінде жазылған және алғаш рет 1967 жылы Heinemann баспасында басылған. Романның атауы Әулие Жоханның Евангелиясынан, 12:24 аяттан алынған. Роман Кенияның тәуелсіздік күресі кезеңінде (1952–1959) орын алған бірнеше оқиғаны байланыстырады, оның ортасында өмірін қараңғы құпия билейтін тыныш Муго тұрады. Сюжет оның туған ауылының Кенияның тәуелсіздік күні, Ұхуру күнін тойлауға дайындықтары төңірегінде өрбиді. Осы күні бұрынғы қарсылық күресшілері, генерал Р мен Коинду, Кихикаға (ауылдың батыр қарсылық күресшісі) опасыздық еткен сатқынды жазалауды жоспарлайды. 2022 жылы "Астық дәні" Елизавета II-нің платиналық мерейтойын тойлауға арналған, Ұлттар Достастығының 70 жазушысынан таңдалған "Ұлы мерейтойлік оқу" тізіміне енді.
A Grain of Wheat is a historical novel written by Kenyan novelist Ngũgĩ wa Thiong'o, first published as part of the influential Heinemann African Writers Series. It was written while he was studying at Leeds University and first published in 1967 by Heinemann. The title is taken from the Gospel According to St. John, 12:24. The novel weaves together several stories set during the state of emergency in Kenya's struggle for independence (1952–59), focusing on the quiet Mugo, whose life is ruled by a dark secret. The plot revolves around his home village's preparations for Kenya's independence day celebration, Uhuru day. On that day, former resistance fighters General R and Koinandu plan on publicly executing the traitor who betrayed Kihika (a heroic resistance fighter hailing from the village). In 2022, A Grain of Wheat was included on the "Big Jubilee Read" list of 70 books by Commonwealth authors, selected to celebrate the Platinum Jubilee of Elizabeth II.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның оқиғалары 1963 жылы Кенияның отаршылдықтан тәуелсіздік алған күні – Ұхуруға дейін және сол күні өрбиді. Романда сондай-ақ Кения колониясының өткені, оның ішінде 1950-ші жылдардағы ауылдарды шоғырландыру шаралары да баяндалады. Мюго – Табайдың жабық мінезді тұрғыны, қаланың ақсақалдары оны сұраса да, Ұхуруда сөз сөйлеуге құлықсыз. Ауыл оны Кениядағы төтенше жағдай кезінде тұтқында болған кездегі қайсарлығы мен батылдығы үшін батыр санайды, бірақ ол бір құпиямен жүреді: ол жақын Мау Мау күрескері Кихиканы сатып кеткен. Ол мазасыз, ауылда тыныштық таба алмайды. Кихика жастығынан Мау Мау қатарына қосылып, Махидегі полиция гарнизонын басып алып, қатыгез округтік офицер (DO) Робсонды өлтіргені үшін даңққа ие болды, бірақ Мюго оны жасырын түрде сатқаннан кейін тұтқындалып, дарға асылды. Ұхуруды жоспарлап отырғандар оны құрметтегісі келеді. Мюго Кихиканы жас жігіттің ынтасынан және оның басына сыйлық тағайындалғанынан алаңдағандықтан сатқан, бірақ оған сатқындық жасағаннан кейін өкініш сезімдеріне бөленді. Көпшілік, оның ішінде генерал Р. мен Койна, екі Мау Мау сарбазы, Каранжа Кихиканы сатқан деп санайды. Олар оны Ұхуру күні жазалауды жоспарлап отыр. Мюго тұтқындау лагерінде отырған Табайдан шыққан жалғыз адам емес. Бұрын ағаш шебер болған, беделді кәсіпкер Киконьо да лагерьге алынған. Лагерьге дейін ол Кихиканың қарындасы Мүмбиге қатты ғашық болған. Кейіннен ол Кихиканың досы Каранжаның да сүйіспеншілігіне ие болды. Ол қамауда отырған кезде Мүмбидің Каранжадан бала тапқанын білгенде қатты қорқып қалды. Олардың қарым-қатынасын қалпына келтіре алмайтынына сенімді және өзін жұмысына толыққанды беріледі. Каранжа колониялық үкімет құрған орман зерттеу станциясы – Гитимада жұмыс істейді. Ол сол жерде әйелі Марджеримен бірге орналасқан Джон Томпсонның құрметін алуға тырысады. Томпсонның бұрын жарқын мансабы болған, бірақ Мюго болған Рира лагеріндегі аштық ереуілі мен зорлық-зомбылық оған тосқауыл қойды. Қазір Томпсон Гитимада, бірақ Кениядан мәңгілікке кетіп қалуға дайындалуда, өйткені ол ақ адамдар билікті жоғалтқанда қасында болғысы келмейді. Каранжа азаттық қозғалысына қосылмаған, бірақ ақ адамдар үшін жұмыс істей бастады, алдымен Кикую үй күзетшісіне қосылып, содан кейін төтенше жағдай кезінде бас болыс болды. Бұл адамдардың наразылығын туғызды, бірақ Каранжа тек өзін ойлап отырды. Күйеуінің сүймегеніне қайғырып, Мүмби Мугоны көруге келеді. Ол оған Киконьомен қалай ғашық болғанын және оның лагерьде болғаны үшін қаншалықты қайғырғанын айтады. Ол Киконьоның қайтып келе жатқанын естігенде ғана Каранжаның ұсынысына көнді. Ол Мугодан Ұхуруға келуін сұрайды; оған екінші рет барғанда, ол одан тағы да сұрайды. Мюго зорлық-зомбылыққа түсіп, Кихиканы сатып жібергенін айтады. Мүмби қатты қайғырады, бірақ ол ағасы үшін қан төгілуін қаламайды. Ұхуру келеді, күндіз алдымен жаңбырлы, содан кейін күн ашық болады. Халық қуанып, бәрі Мугоны көргісі келеді, бірақ ол келмейді деп мәлімдеген. Ойын-сауық, сөз сөйлеу бар. Сонымен қатар, өздігінен жүгіру жарысы өтеді, ал Гиконьо мен Каранжа бір-бірімен бәсекелесіп жатыр (бұрын олар Мүмбидің назарын аудару үшін жарыста бәсекелескендей). Алайда олар сүрініп, Гиконьо қолын сындырып, ауруханаға түседі. Генерал Р. Мугоның орнына сөйлейді және сатқынның алға шығуын талап етеді, бұл Каранжа болады деп болжайды. Мюго көпшіліктің арасынан шығып, оны жасаған ол екенін айтады; ол алдымен еркіндік сезімін сезінеді, содан кейін тез қорқынышқа бөленеді. Ешкім оған айып тақпайды, ал мазасыздалған көпшілік оны тастап кетеді. Кейін генерал Р. мен Койна оны тұтқындап, жеке сот өткізетінін айтады. Мюго осымен татуласып, жазасын қабылдайтынын шешеді. Ауылдың кейбір ақсақалдары Ұхуру жақсы өтпеді деп санайды, және бір нәрсе дұрыс емес. Каранжа Гитимаға қайтады. Ол бақытсыз болып, пойыздың алдына жатып өлуді ойлайды. Ақырында, ол бұған қарсы шешім қабылдайды. Гиконьо ауруханада оянады және Мүмбимен қарым-қатынасын түзетуге дайын екенін біледі. Ол оны көріп келгенде, ол оған қайтып келгеннен бері қатаң түрде елемеген бала туралы сөйлесуге дайын екенін айтады. Ол оған өздерінің қалаулары мен қажеттіліктері туралы шын жүректен сөйлескенше күту керектігін айтады. Ол қуанып, жүкті Мүмбидің суреті бар орындықты оюды жоспарлап отыр.
Кейіпкерлер
Муго, Мау Мау көтерілісшілерінің тұтқын лагерінде аштан өлдіретін ереуіл ұйымдастырып, жүкті әйелді өлтіруге асығып жатқан ауыл күзетшісін тоқтатуға тырысқан жалғыз адам. Кітап бойында батыр ретінде көрсетілсе де, ол сыйлық алу ниетімен Кихиканы отаршылдық үкіметке сатқан сатқын. Гиконьо – амбициялы ағаш шебері және Мумбиге үйленген кәсіпкер. Ол концлагерде қарсылыққа ант бергенін мойындап, ерте босатылып, әйелінің өзі болмағанда, жек көретін қарсыласы Каранжадан бала туғанын біледі. Мүмби – Гиконьоның әйелі және Кихиканың қарындасы. Гиконьо түрмеде отырғанда, отаршыл билік тарапынан ауыл басшысы етіп тағайындалған Каранжамен қарым-қатынас жасады. Каранжа – кениялық ізбасар, көпшілік оны сатқын деп күдіктенеді. Кихика – полиция бөлімшесін басып алып, жек көрінетін Робсон округтік офицерін өлтірген қарсылық күресшісі. Ол Мугоның сатқындығынан кейін ұсталып, дарға асылды. Джон Томпсон – ақ қоныс аударушы және Табаи әкімшісі, отаршылдық "мәдениеттік миссияның" идеалдарына сенеді және африкалықтарды жек көреді.
Қабылдау
Джонатан Сильва "А Эскотилха" журналы үшін жазған рецензиясында "Анжыра дәндері" кітабының Кенияның тәуелсіздік күресінің маңызды бейнесі екенін айтады. "Ол осы романды айналардың ойынына айналдырған", - деп жазды Сильва.