Кіріспе

Англиялық суретші Дороти Шекспир (14 қыркүйек 1886 – 8 желтоқсан 1973) – ағылшын суретшісі. Ол романист Оливия Шекспирдің қызы және американдық ақын Езра Паундтың әйелі болды. Оның көркем туындылары қысқа ғұмырлы, бірақ әсерлі әдеби журнал BLAST-та жарияланды. Дороти мен Паунд 1909 жылы Лондонда танысып, ұзақ уақыт бойы қарым-қатынаста болғаннан кейін 1914 жылы үйленді. Олар 1920 жылдан 1924 жылға дейін Парижде, ал 1925 жылы Италияның Рапалло қаласына қоныстанды. Күйеуінің 1920-жылдардың басында Парижде танысқан Ольга Руджбен 50 жылға созылған қарым-қатынасына қарамастан, Дороти Паундқа үйленген күйінде болды. 1926 жылы ол Омар Паунд атты ұлын дүниеге әкелді, оны анасы Англияда тәрбиеледі. 1930 жылдары ол бірнеше отбасылық мүлікті мұраға алды, бұл оны қаржылық тәуелсіздікке ие етті, бірақ Паундтың кеңесімен Бенито Муссолинидің фашистік режиміне инвестиция салғандықтан ақшасының көп бөлігін жоғалтты. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Дороти мен Паунд Рапаллодағы үйінен эвакуацияланды, ал ол бір кезде Паундпен Руджтің үйінде тұрды. Соғыстан кейін Паунд мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалып, ақыл-есі дұрыс емес деп танылып Вашингтон, округ Колумбияда түрмеге қамалды. Ол сол жерге көшіп барып, күнделікті келіп, оның мүлкін басқарды және босатылғанға дейін онымен бірге болды. 1958 жылы Италияға оралды; 1961 жылы Лондонға көшіп, күйеуін Ольга Руджбен өмірінің соңғы он жылдығын өткізуге қалдырды.

Алғашқы жылдар

Доротидің ата-анасы екеуі де Британдық Үндістан армиясының отбасыларынан шыққан. Оның анасы Оливия Шекспир Уайт аралында дүниеге келген, алғашқы жылдары Сассексте, кейін Лондонда өмір сүрді, онда ол және оның әпкесі Флоренс бейкүнә өмір сүруге тәрбиеленді. 1885 жылы ол Генри Хоуп Шекспирге (1849–1923) үйленді, ол әулетін 17 ғасырғы Шығыс Лондондағы арқан өндірушілерге дейін жегізді және әйелі сияқты әскери отбасынан шыққан. Харроуде білім алып, заң оқыды, адвокат болды және 1875 жылы заң кеңесіне қосылды. Олардың жалғыз баласы Дороти екеуінің некесінен тоғыз ай өткен соң дүниеге келді. Доротидің анасы, шағын романдардың авторы, өмірінің көп бөлігінде Лондонның әдеби айналымында белсенді болды. Дороти сурет салуды әкесінен үйренді, олар екеуі сурет салу үшін ауылға үнемі сапарлап тұратын. Ол Хэмпширдегі интернатта оқыды, содан кейін қысқа мерзімге Женевадағы білім беру мектебіне қатысты, одан кейін ата-анасының үйінде тұрып, сурет салумен, оқумен, хат жазумен шұғылданды және анасымен бірге әлеуметтік сапарларға қатысты. Эзра Паундтың өмірбаянын жазған Вильгельм оны "шарапатты, епті, әдемі ағылшын қызы, жарқын күлімдегенімен, кейбір адамдар оны салқын санаған" деп сипаттады, ал Хамфри Карпентер оның Паундпен танысқанға дейін қорғалған өмір сүргенін айтады.

Сүйісу

Дороти с Паундом встретилась у себя дома 16 февраля 1909 года, когда ее мать, недавно познакомившаяся с молодым американским поэтом в салоне у подруги в Кенсингтоне, пригласила его на чай. Хотя Оливия была старше Паунда более чем на 20 лет, она была красивой женщиной и влиятельной в лондонском литературном обществе, к которой Паунд, возможно, и испытывал влечение. Но именно Дороти, на год моложе Паунда, была поражена его присутствием, и в тот же день, когда они встретились, она написала в своем дневнике:
«Слушайте! Эзра! Эзра! И в третий раз – Эзра! У него чудесное, прекрасное лицо, высокий лоб, выдающийся над глазами; длинный тонкий нос с маленькими красными ноздрями; странный рот, никогда не замирающий и неуловимый; квадратный подбородок, слегка рассеченный посередине – все лицо бледное; глаза серо-голубые; волосы золотисто-коричневые и вьются мягкими волнистыми локонами. Большие гротескные глаза, с длинными, хорошо очерченными пальцами и красивыми ногтями. Много лет спустя она рассказала биографу Эзры Паунда Ноэлю Стоку, что ее память о визите «была очень туманной, она помнила только, что была зима, и она сидела на низком табурете у камина и слушала». От матери она унаследовала интерес к теософии и мистицизму. Вместе со своей лучшей подругой и кузиной, Джорджи Хайд Лис, она вступила в Орден Золотой Зари. Дороти особенно интересовалась астрологией и попросила Паунда указать точное время его рождения, чтобы составить астрологическую карту. В своей записной книжке она написала: «Вы очень широкомыслящий – даже слишком. Очень артистичный. Все ради цвета. Очень чувствительный – чрезмерно. В очень важный поворотный момент жизни вы выйдете замуж дважды и у вас будет двое детей». В конце 1909 и начале 1910 года, под присмотром матери, Дороти посещала лекции Паунда в Лондонском политехническом институте; в июне 1910 года мать и дочь поехали в Италию и присоединились к нему в Сирмионе на несколько недель. Дороти провела время за рисованием, очаровавшись озером Гарда, как и Паунд, заявив, что это был первый раз, когда она увидела цвет. Позже она напишет Паунду, что дни, проведенные в Сирмионе, были глубоко значимыми; по словам биографа Паунда Джона Тайтелла, в течение следующих двух десятилетий акварели, которые она рисовала, были посвящены этому месту в Италии. Дороти, вероятно, считала себя помолвленной с Паундом после итальянской поездки. Оливия разрешила Дороти написать благодарственную записку, когда были опубликованы «Канцони» Паунда – которые он посвятил Оливии и Дороти – это был единственный случай, когда она позволила Дороти напрямую связываться с ним. Джон Харвуд, биограф Оливии Шекспир, пишет, что отсутствие сопротивления со стороны Дороти кажется чрезмерным даже по эдвардианским стандартам; однако он предполагает, что мотивы Оливии заключались в том, чтобы контролировать поведение Дороти, в то время как поведение Паунда игнорировалось. В 1911 году Паунд вернулся из Америки, и в октябре официально обратился к отцу Дороти с просьбой разрешить ему жениться на ней. Паунд сказал Шекспир, что у него гарантированный годовой доход в размере 200 фунтов стерлингов в дополнение к доходам от письма и доходу Дороти в размере 150 фунтов стерлингов в год. Шекспир отказал, сославшись на недостаточный доход, полагая, что Паунд преувеличил свой потенциал заработка на написании стихов. В то же время Хильда Дулиттл прибыла из Америки, считая себя помолвленной с Паундом. Уолтер Раммель, с которым Паунд делил комнату, пока он ждал, пока его старые комнаты на Черч-Уолк не будут освобождены, рассказал Хильде о Дороти за несколько дней до того, как Паунд попросил разрешения жениться на Дороти. В этот период Оливия пригласила Хильду в свой дом, чтобы познакомиться с ней, и была обеспокоена напряженностью между Дороти, Хильдой и Паундом, а также очевидной одержимостью ее дочери Паундом. Оливия продолжала ограничивать контакты между ними, в то время как Дороти продолжала рассматривать отношения как помолвку, несмотря на короткие еженедельные или раз в две недели контролируемые визиты в семейную гостиную. На протяжении почти пятилетнего ухаживания Дороти и Паунд регулярно переписывались, наполняя свои письма сплетнями об общих знакомых, таких как Т. Э. Хулм, Вайолет Хант, Уолтер Раммель, Флоренс Фарр и Анри Годье Бжеска; кроме того, в своих письмах они делились незначительными происшествиями, семейной информацией и проявляли друг к другу привязанность. Они были разлучены на длительные периоды каждый год, когда семья Шекспир посещала друзей и родственников (в основном членов семьи Такер) в сельской местности, возвращаясь в Лондон только на несколько месяцев весной и осенью – обычная практика для многих викторианских семей. Обычно от молодых женщин того времени ожидалось, что они будут заниматься такими видами деятельности, как рисование, вышивка и музыка, пока ждут замужества. Однако Дороти, благодаря влиянию матери, была хорошо образована (и вполне способна беседовать с Паундом, имевшим несколько степеней), разбиралась в музыке и была талантливой художницей. Она стала квалифицированным художником, и в период вортицизма могла легко беседовать с художниками, такими как Уайндхэм Льюис, с которым она познакомилась в салоне своей матери. 20 апреля 1914 года Дороти вышла замуж за Паунда, несмотря на возражения своего отца – он уступил, когда пара согласилась на церковную, а не гражданскую церемонию. Свадебная церемония состоялась в церкви Святой Марии Абботс в Кенсингтоне утром, в присутствии шести гостей; официальными свидетелями были отец невесты и ее дядя Генри Такер. В качестве свадебного подарка Оливия подарила им два цирковых рисунка Пабло Пикассо. Дороти и Паунд переехали в квартиру по адресу 5 Holland Place, а Хильда Дулиттл, недавно вышедшая замуж за Ричарда Алдингтона, жила в соседней квартире. Хильда была потрясена и обижена, когда Паунд женился на Дороти, и еще больше потрясена, обнаружив, что он снял квартиру напротив на Holland Place. У Хильды и Дороти не было дружеских отношений, Хильда писала о ней: «она невыносимо критична и никогда не было известно, чтобы она заводила теплые дружеские отношения с мужчиной или женщиной. Она ненавидит (по ее словам) детей! Однако это может быть небольшая поза. Она немного зависима от маленьких манер. Я не думаю, что она может быть остро чувствительной, иначе она никогда бы не привязалась к Эзре». Когда Дороти пришла в [?] в маленькую квартиру, она отказалась готовить – когда-либо. На самом деле она никогда не готовила, пока ее не заставили во время Второй мировой войны. Паунд готовил в большей комнате и работал в небольшой, лучше освещенной комнате. Он делал мебель для квартиры, где они жили до 1919 года. О Дороти Йейтс писал: «Она выглядит так, будто ее лицо сделано из дрезденского фарфора. Я смотрю на нее с постоянным удивлением. Трудно поверить, что она настоящая; тем не менее, она проводит все свои дни, рисуя самые гротескные кубистические картины». Поэт Айрис Барри, писавшая в 1930-х годах о Паундах в этот период, описывает Дороти как: «С [Эзрой] пришла миссис Паунд, изящно держащая себя с манерами всегда молодой викторианской леди, катающейся на коньках, и профилем таким же чистым и прекрасным, как у фарфоровой Куаньинь». От отца она научилась пейзажному искусству, но к 1913 году ее искусство показало влияние японских гравюр. Кроме того, на нее повлияло знакомство с такими художниками, как Уайндхэм Льюис и Анри Годье Бжеска, и к 1914 году она приняла свой собственный абстрактный стиль вортицизма. В 1915 году она разработала обложку для поэтического сборника Эзры «Ripostes».

Париж және Италия

Дороти мен Паунд 1920 жылы Парижге көшіп келді, онда олар 70 bis rue de Notre Dame des Champs мекенжайындағы, Dôme Café-ге жақын шағын көшеде студия жалдағанға дейін қонақ үйде тұрды. Шервуд Андерсонның ұсынған хаты арқылы Хемингуэй өзі мен әйелі Хэдлиге шайға шақыру алды, ал Хэдли Доротидің мінез-құлқының қорқынышты екенін айтты, олардың пәтері туралы: «Гертруда Стайнның студиясы бай болғандай, бұл пәтер кедей». Дегенмен, олар көп жылға созылған берік достық қарым-қатынас орнатты. 1950 жылдардың басында, Паундтың Сент-Элизабетс түрмесіндегі қамауда болған кезінде Дороти Хемингуэйден көмек сұрады. Осы кезеңде Паунд редакторлық жұмысты жасады, ал Дороти төрт томдық әдеби журнал, «The Exile» журналының бизнес-менеджері болып жұмыс істеді, онда Паундтың өзі, Хемингуэй және басқа авторлардың туындылары жарияланды. Бір жыл өткен соң, 1924 жылы Дороти мен Паунд Парижден Италияға Езраның аппендициттен кейін қалпына келуі үшін кетті. Олар Рапаллода қысқа уақыт тұрды, содан кейін Сицилияға көшіп, 1925 жылдың қаңтарында Рапаллода қоныстанды. 1925 жылдың 9 шілдесінде Ольга Италияның Тироль аймағында олардың қызы Мэриді дүниеге әкелді. Дороти сол жылдың көп бөлігінде және келесі жылы Паундтан бөлініп өтті; ол күзде Сиенада анасымен кездесті, содан кейін 1925 жылдың желтоқсанынан 1926 жылдың наурызына дейін Мысырға сапар шекті, жүкті күйде Рапаллоға оралды. Маусым айында Парижде Паундтың «Le Testament de Villon» операсының премьерасында Дороти қалуға және баласын Американдық ауруханада дүниеге әкелуге шешім қабылдады. Паунд бала туғанда қалада болмағандықтан, Хемингуэй Доротиді ауруханаға жеткізді. Омар Паунд 1926 жылдың 10 қыркүйегінде түстен кейін дүниеге келді. 1941 жылы Паунд екі рет Доротимен бірге Италиядан кетуге тырысты: біріншісінде оған ұшақпен сапар жасауға рұқсат берілмеді, екіншісінде олар елден дипломатиялық пойызбен шығуға рұқсат алмады. 1944 жылы Паунд пен Дороти жағалауға тым жақын болғандықтан үйлерінен эвакуацияланды. Паунд Доротидің Рапаллода қалып, анасы Изабельге күтім жасауын қалады, ал өзі Ольгамен бірге тұруға кетті. Дороти күйеуімен бірге қалуға талап етті – үш адам бір жыл бойы бірге өмір сүрді. Ольга Урсулин мектебінде жұмыс істеді, ал Дороти – елде өткен жиырма жылға жуық уақыт ішінде итальян тілін үйренбегендіктен – дүкенде қалай сауда жасауды және тамақ қалай дайындауды үйренуге мәжбүр болды.

Кейінгі жылдар

1945 жылдың 25 қарашасында Паунд Вашингтон қаласында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотқа тартылды. Оның ішіне жау үшін хабар тарату, американдық азаматтарды соғысқа үкіметтің қолдауын әлсіретуге және Италияның АҚШ-қа қарсы көтеріңкі рухын күшейтуге итермелеу кірді. Паунд сотта ауру болғандықтан Вашингтон қаласындағы ауруханаға жатқызылды, онда психиатриялық сараптамадан өтті. Бір аптадан кейін ол Сент-Элизабет ауруханасына түсті және 1947 жылдың ақпанына дейін психикалық бұзылысы бар науқастар бөліміне орналастырылды. Дороти паспортын жаңарта алмағандықтан, АҚШ-қа тек маусым айында келді, сол кезде оның күйеуі, «заңды түрде әрекетке қабілетсіз» деп танылған, оның қамқорлығына берілді. Ол келесі жылы Chestnut Ward-қа көшірілгенге дейін, оның бастамасымен жасалған шағымның нәтижесінде, оны сирек көруге рұқсат берілді. Ол 12 жыл бойы күйеуіне күн сайын түстен кейін баратын, қарапайым пәтерге көшіп барды. Тайтеллдің айтуынша, оның «әдетте тыныштандыратын және жайлы әсері болған». Ол оның хаттарын теріп, оның сенімді серігі болды, оны қаламаған қонақтардан қорғады және 1950-ші жылдары, әсіресе ақынды көруге келгендер арасында әңгімелерге жетекшілік етті. Бірақ ол Паундты «өзінен» сақтай алмады, Тайтеллдің сөзіне сүйенсек, күйеуінің Джон Каспер сияқты оңшыл белсенділермен достығына жол берді. Сонымен қатар, Паунд басқа әйелдерге де қызығушылық танытты. Chestnut Ward-та ол Шэри Мартинеллиді, Тайтеллдің мәліметінше, бұрынғы модельді, кездестірді, және Дороти осы мәселеде аурухана басшысы Винфред Оверхолзерге шағымданды. Мартинеллинің орнына «Тексастағы шағын қаладан келген жас ағылшын тілінің мұғалімі» Марселла Спанн келді. 1958 жылдың сәуір айында Арчибальд МакЛиш Паундты босату науқанын бастады, ол сәтті аяқталды. Ол келесі ай бойы Сент-Элизабетте қалды, паспорт күтіп, Доротидің пәтерінде сақталған кітаптары мен құжаттарын жинады және мамыр айының басында ауруханадан шықты. Маусым айында Дороти күйеуімен бірге, енді Паундтың хатшысы қызметін атқаратын Марселламен бірге Италияға бару үшін кемеге отырды. Веронаға келген кезде оларды Паундтың Ольгадан туған қызы Мэри күтіп алды, содан кейін олар Оңтүстік Тирольдегі оның үйіне, Бруненбург сарайына сапар шекті. 1959 жылдың қаңтарында үш әйелдің арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды. Дороти сарайдың жеке бөлігінде тұрды, оның заңды қамқорлығын және қаржысын басқарды. Бірнеше айдан кейін Дороти Паунд пен Марселланы Ольганы көру үшін Рапаллоға апарды, содан кейін Италия бойынша саяхаттады. Сирмионада Паунд Марселлаға үйлену туралы айта бастады, ал Дороти өзінің заңдық құқығын пайдаланды: жаздың соңында Паундтан 40 жылға кіші Марселла АҚШ-қа қайтарылды. 1960 жылы Паундтың денсаулығы нашарлап, 1961 жылдың басына дейін жақсармады. Дороти оны Рапаллоға алып келді, бірақ оны күтуге шыдамағандықтан, оның күтімін Ольгаға тапсырды. Паунд 1972 жылы Венецияда қайтыс болды, бірақ ол жерлеу рәсіміне қатыспады. Ол бір жылдан кейін, 1973 жылы қайтыс болды.

Вортицист

Дьюк университетінің Нэшер өнер мұражайы 30 қыркүйек 2010 жылдан 2 қаңтар 2011 жылға дейін «Вортикисттер: Лондон мен Нью-Йорктегі көтерілісші суретшілер, 1914–18» атты көрме ұйымдастырды, онда Шекспирдің бір картинасы қойылды.