Кіріспе

Тұмандағы кірпік - 1975 жылы Юрий Норштейннің режиссерлік еткен және Мәскеудегі "Союзмультфильм" студиясы жасаған совет анимациялық фильмі. Орыс тіліндегі сценарийін Сергей Григорьевич Козлов жазды, ол сондай-ақ осы атпен кітап жариялады. 2006 жылы Норштейн "Тұмандағы кірпік" атты кітап шығарды, онда өзін Козловпен бірге автор ретінде көрсетті.

Сюжет

Еділ (дауыстаған Мария Виноградова) кешкі сапармен досы – Аю баласына бет алады. Әр кеш екеуі кездесіп, бір бұтақтың үстіне отырып, шай ішіп, жұлдыздарды санайды. Олар Аю баласының үйінің шатырынан отырады, ал түтін Аю балаларын оңға, ал Еділдерді солға бөліп тұрады. Бүгін кешке Еділ Аю баласына арнайы сый ретінде бүлдірген қызыл жеміс джемін (raspberry jam) әкеледі. Еділ жолға шыққанда, қабақты көрінетін сұңқар оны аңдып жүруге кіріседі, бірақ ол кішкентай көл мен эхо шығаратын ойық ағашқа қызығып кетеді. Орманда келе жатып, Аю баласы джемді алғанда не дейтінін ойлап, Еділ тұманның ішінде тұрған әдемі ақ жылқыны көреді. Ол ұйықтап қалса, жылқы тұманға батып кете ме деп ойланады. Еділ кішкентай төбеден түсіп, тұманды өзі зерттеуге бел буады, онда тұман сонша қалың, ол тіпті өзінің аяқтарын да көре алмайды. Еділ жылқыны шақыруға тырысады, бірақ жылқы жауап бермейді. Содан кейін Еділге бір жапырақ ұшып келіп, оның үстінде құрт жүріп келе жатқанын көреді, ол тұманға сығалап кетеді. Еділ жапырақты алып, содан кейін көлеңкелі бір жаратылыстың пайда болып, кейін жоғалып кететінін көреді, сонымен қатар тыныс алатын дыбыс естіледі. Еділ жапырақты жерге тастап, тұманға қашады. Ол ақ жылқының жайылып жүргенін білмейді, жылқы жапырақты бір жағына итеріп жібереді. Кейін Еділ қара жарықшамен қорқып кетеді, бірақ бұл жаңа ғана айқайлаған Сұңқар емес. Содан кейін Еділ өзінің артында үлкен бір пішін сезінеді. Таяқ тауып, джемін қойып, ол үлкен пішінге тиіп көреді, ол жапырақ келген ойық ағаш екенін анықтайды. Оны қарап, джемін жоғалтып алғанын түсінеді де, оны асық-асық іздейді. Ол бір шырыңды көріп, оны бұтаққа отырғызып, оны тұманды жарықтандыру үшін шам ретінде пайдаланады, бұл ағаштардың сарайының сұлбасын көрсетеді. Ал екінші шырыңды алып кетеді, Еділді қалың тұманның ішінде қалдырады. Кейін Еділ Сұңқардың, жарықшаның, көлеңкелі пілдің, құрттың және жапырақтың айналасында болады, сонымен қатар Аю баласы оның есімін шақырып жатқанын естіп, қорқып, шатасып, үрейленеді, содан кейін кокер-спаниельдің (shadowy elephant-тің нағыз тұлғасы) алдына құлайды, ол оны тек мұрынмен иіскеп, аңқырып, иесінің сыбызғысы естілгенде қашып кетеді. Бірақ ит кеткен соң, ол қайта оралып, Еділдің қолына тапқан джемді салып, одан кетеді. Кейін Еділ Аю баласының есімін шақырып жатқанын естіп, тұманнан Аю баласының үйіне жетуге тырысқанда, өзенге құлап түседі. Ол өзеннің өзіне қалай болса солай ағып кетуіне келіседі, жұлдыздарды көріп, ақ жылқы оған қарап тұрғанын көреді. Бірақ бір құпия дауыс оның кім екенін және өзенге қалай түскенін сұрайды. Еділ жауап береді, содан кейін дауыс (балыққа тиесілі деп болжанады) Еділді өз арқасында жағаға алып келеді, онда Еділ өзін орманда табады. Еділ құтқарушысына алғыс айтады, дауыс "құтты болсын" деп жауап береді. Соңында Еділ Аю баласының үйінің сыртына келіп, бір бұтақтың үстіне отырады, онда бір бөжіңді жинаған жарық, қасында тұрып жатқан шай қасы бар шай құмырасы мен қайыс орындықты жағып, жарқырап тұрады. Содан кейін Аю баласы (дауыстаған Вячеслав Nevinny) досын іздеп, оны қалай шақырғанын айтып, бірақ ол жауап бермегендіктен келді. Аю баласы оған самоварды жылытып, жұлдыздарды санауға ыңғайлы болу үшін қайыс орындықты алып тастағанын айтады, осылайша олар шай ішіп, джем жей алады, оны Еділ Аю баласына берді. Содан кейін ол самоварға салатын бұтақтарды алып келгенін еске салады. Еділ бұтақтар қайың бұтақтары ма деп сұрайды, бұл Аю баласын еске түсіреді, содан кейін оған жұлдыздарды өзімен бірге санаудан басқа кімге айқайламай тұрып, айқайлайды. Екі дос оттың жанында отырып, шай ішіп, джем жейді. Аю баласы бірден-бірден сөйлеп, Еділ бірге болудың қандай жақсы екенін ойлайды, бірақ кейін Еділ тұмандағы ақ жылқы туралы ойлайды.

Өндіріс

Тұман эффектісі сахнаның үстіне өте жұқа қағаз қойылып, кадр бойынша камераға қарай ақырындап көтерілу арқылы жасалды, осылайша қағаздың артындағы әрбір нәрсе бүркеленіп, ақ түске енді.

Кеңес анимациясындағы рөлі

Кеңес дәуіріндегі балалар анимациясы мен әдебиеті саяси тұрғыдан қабылданатын мазмұн жасау міндетіне тап болды. Антрополог Сергей Ушакин (Serguei Oushakine) анимациядағы осы белгісіз күйге түсірілу атмосферасын мойындайды: "Бастысы – қиялдың жұмысы, немесе дәлірек айтқанда, онымен байланысты қорқыныш пен қуаныш. Осы сан алуан қиял және/немесе нақты тәжірибелерге жеткізуі тиіс болған соңғы қуаныш көрінісі сюжетке енгізілмеген". Бұл кірпікшеңнің (ежом) жылқыға деген алаңдауы мен бейілділігінен көрінеді, тіпті ол аюмен шай ішуге қол жеткізгеннен кейін де.

Мұра

Фильмнің ағылшын тіліндегі дублировкасы 1998 жылы Ұлыбританиядағы Channel 4 телеарнасына Рождествоға арналып жасалды. Аз ғана өзгеріс енгізілді, құлпынай жемісінің джемі қарақат жемісінің джемін ауыстырды. "Тұман ішіндегі кірпі" 2003 жылы Лапута анимация фестивалінде өткізілген дауыс беруде аталды, онда әлемнің 140 аниматоры барлық уақыттағы ең жақсы анимациялық фильмдерді анықтады. Studio Ghibli-дің танымал аниматоры Хаяо Миядзаки, Юрий Норштейннің ішінде болған көптеген аниматорлардан шабыт алғанын айтты. 2009 жылдың қаңтарынан бастап фильмдегі басты кейіпкердің (кірпінің) Украинаның астанасы Киевтің орталық алаңында мүсіні орнатылған. Фильм 2009 жылы Family Guy анимациялық комедиялық сериалының сегізінші маусымының үшінші эпизодында, "Бізді еске түсіретін шпиондар" атты эпизодта пародияланды. 2014 жылғы Қысқы Олимпиаданың ашылу салтанатында бұл туындыға сілтеме жасалды, оны Федор Достоевский, Лев Толстой және Спутник сияқты көрнекті ресейлік жетістіктер мен суретшілердің тізіміне қосты. Kikoriki сериалында "Chiko in the Fog" деп аталатын эпизод бар, ол композициясы мен стилі бойынша Норштейннің мультфильмін еске салады. Pokémon анимесінің "Sun & Moon – Ultra Legends" маусымының 16-шы эпизоды, "Тұман ішіндегі естеліктер!" осы туындыдан шабыттанды. Cartoon Network Studios-тың "Summer Camp Island" сериалында "Pepper and the Fog" деп аталатын эпизод бар, ол фильмге арналған құрмет көрсету болып табылады.