Леон Кобрин: Американдық еврей драматургі және жазушысы

Кіріспе

Американдық драматург

Леон Кобрин (1873-1946) – идиш театрының драматургы, әңгімелер мен романдардың авторы және аудармашы. Драматург ретінде ол көбінесе Якоб Гординнің шәкірті саналады, бірақ оның есейген туындылары кейіпкерлерге негізделген, адамның жыныстық құштарлығын ашық әрі реалистік бейнелейді, сондай-ақ Гординге қарағанда аз даулы болды. Оның көптеген пьесалары – дәстүр мен ассимиляция мәселелерін, сонымен қатар Америкаға көшіп келген яһудилер мен Америкада туған яһудилердің арасындағы ұрпақтар арасындағы қарым-қатынасты көрсететін "гетто драмалары" болды.

Өмір жолы және шығармашылығы

Вицебск қаласында дүниеге келген, сол кезде Ресей империясының бір бөлігі болған, қазір Белоруссияда орналасқан қала, ол алдымен орыс тілінде жазды (Schulman & Denman 2007). 1892 жылы ол Филадельфияда (Пенсильвания) қоныстанған АҚШ-қа көшіп келді; тек содан кейін ғана идиш әдебиеті мен театрына қызығушылық танытты (Schulman & Denman 2007). АҚШ-та ол Нью-Йоркке көшкенге дейін Филадельфияда, сондай-ақ Пенсильванияның ауылдық аймақтарында және Нью-Джерсиде қара жұмыс істеді (Sandrow 1986, 172). Ол журналист болып жұмыс істеді, содан кейін әңгімелер жазды, ал ақырында драматург ретінде танымал болды. Ол идиш тілінде жазуды орыс тілінен әңгімелер аударудан бастады; ол жариялаған алғашқы түпнұсқа әңгімесі 1894 жылы Filadelfyer Shtot Tsaytung газетінде жарық көрген "A merder oys libe" (Мұхаббат үшін кісі өлтіруші) болды (Schulman & Denman 2007). Кобриннің алғашқы пьесасы "Мина" 1899 жылы Джейкоб Гординмен қайта жазылып, бейімделді, ал түпнұсқа мәтіні сол жылы баспа түрінде жарық көрді (Sandrow 1986, 169-170 б.; Schulman & Denman 2007). Гординнің Кобриннің шығармашылығына тигізген күшті әсері оның келесі пьесасында көрінеді – "Natur, Mensh un Khaye" (Табиғат, адам және аң, 1900), ол Гординнің "Got, Mensh un Tayvl" (Құдай, адам және шайтан, 1893) шығармасына тікелей сілтеме жасайды. Липцин Кобриннің трагедиясы "Янкель Бойл" (1908, өзінің 1898 жылғы әңгімесі негізінде) оның шығармасының "шыңы" деп атап, басты кейіпкерін "жақсы мінезді, бірақ ақылы кем еврей жас жігіті, өзін-өзі өлтіруден басқа шешім таба алмаған күрделі моральдық және эмоционалдық дағдарысқа тап болған" деп сипаттайды (Liptzin 1972, 81). Кобриннің 30-ға жуық пьесасы Америкадағы идиш театрының екі "алтын ғасырына" жатады. Ол 20 ғасырдың басында драматург ретінде бастаған кезде, идиш театры Америкаға Генрих Ибсен, Август Стриндберг және Лев Толстой сияқты қазіргі заманғы классикалық туындыларды әкелді, кейде олар ағылшын тіліндегі американдық сахналарда көрсетілмес бұрын; ал оның мансабы идиш тіліндегі өнер театры қозғалысының дәуірінде жалғасты, Нью-Йоркте Морис Шварцтың Идиш өнер театры осы қозғалыстың жарқын үлгісі болды. Кобрин өмір бойы идиш тіліндегі газеттерге материалдарын жариялап тұрды. Ол сонымен қатар француз және орыс тілдерінен идиш тіліне қазіргі заманғы классикалық шығармаларды аударумен де шұғылданды. Ол Гю де Мопассан, Эмиль Зола, Максим Горький, Лев Толстой, Федор Достоевский және Антон Чехов сияқты авторлардың туындыларын аударды. Оның әйелі Паулин осы аудармалардың кейбіреулерінде оған көмектесті.

Born in Vitsebsk, then part of Russian Empire, now in Belarus, he wrote at first in Russian (Schulman & Denman 2007). In 1892 he emigrated to the United States, settling in Philadelphia, Pennsylvania; only then did he develop an interest in Yiddish literature and theater (Schulman & Denman 2007). In the U. S. he first worked menial jobs in Philadelphia, as well as in rural Pennsylvania, and New Jersey, before moving to New York City (Sandrow 1986, p. 172). He became a journalist, then a writer of short stories, and finally gained fame as a playwright. He began writing in Yiddish by translating stories from Russian; the first original story he published was "A merder oys libe" (A Murderer for Love), which appeared in the newspaper Filadelfyer Shtot Tsaytung, in 1894 (Schulman & Denman 2007). Kobrin's first play, Mine (Minna), was rewritten and adapted by Jacob Gordin for a production in 1899, with the original text appearing in print later the same year (Sandrow 1986, p. 169 170; Schulman & Denman 2007). Gordin's strong influence on Kobrin's work is reflected in his next play, Natur, Mensh un Khaye (Nature, Man and Beast, 1900), which consciously alludes to Gordin's Got, Mensh un Tayvl (God, Man, and the Devil, 1893). Liptzin singles out Kobrin's tragedy Yankel Boyle (1908, based on his own 1898 story) as the "apex" of his work, and describes its title character as "a kindhearted but dull witted Jewish youth embroiled in a complex moral and emotional dilemma to which he could find no solution short of suicide" (Liptzin 1972, p. 81). Kobrin's 30 or so plays spanned both "golden ages" of Yiddish theater in America. When he started as a playwright at the turn of the 20th century, Yiddish theater was bringing to America challenging modern classics, such as the works of Henrik Ibsen and August Strindberg, and Leo Tolstoy, sometimes before these had yet been presented on the English language American stage; and his career continued into the era of the art theater movement in Yiddish, exemplified in New York by Maurice Schwartz's Yiddish Art Theatre. Kobrin continued, throughout his life, to contribute to Yiddish language newspapers. He also worked extensively as a translator of modern classics from French and Russian into Yiddish. Among the authors whose work he translated were Guy de Maupassant, Émile Zola, Maxim Gorky, Leo Tolstoy, Fyodor Dostoevsky, and Anton Chekhov. His wife, Pauline, collaborated on some of these translations.