Аулус Корнелий Цельс: Римдік дәрігер және энциклопедияшы
Aulus Cornelius Celsus
Аулус Корнелий Цельс – б.з.д. 25-50 ж. өмір сүрген римдік дәрігер, «Медицина туралы» энциклопедиясының авторы. Рим медицинасы, хирургия, дерматология туралы мағлұматтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік дәрігер және энциклопедия жазушы (б.з.д. 25 ж. – б.з. 50 ж. шамасында)
Roman physician and encyclopaedist (c. 25 BC c. 50 AD)
Аулус Корнелий Цельс (б.з.д. 25 ж. – б.з. 50 ж. шамасында) – римдік энциклопедия жазушы, қазірге дейін сақталған медициналық еңбегі «De Medicina» үшін танымал. Бұл еңбек оның жазған көп көлемді энциклопедиясының жалғыз сақталған бөлігі деп саналады. «De Medicina» диета, фармация, хирургия және осымен байланысты салалар бойынша маңызды дереккөз болып табылады және Рим әлеміндегі медициналық білім туралы ең жақсы дереккөздердің бірі. Оның энциклопедиясының жоғалған бөліктерінде ауыл шаруашылығы, құқық, риторика және әскери өнер туралы томдар болған болуы мүмкін. Ол дерматология саласында адам терісінің ауруларын, мысалы, мирмецияны жіктеуге үлес қосты, ал оның есімі теріге қатысты медициналық терминологияда жиі кездеседі, мысалы, kerion celsi және area celsi. Ол сонымен қатар Парацельс (әдеби мағынасында – Цельстен жоғары) деп аталатын, Медициналық Ренессанс дәуірінде кең таралған швейцариялық алхимик және дәрігердің есімін берген.
Aulus Cornelius Celsus ( 25 BC c. no 50 AD) was a Roman encyclopaedist, known for his extant medical work, De Medicina, which is believed to be the only surviving section of a much larger encyclopedia. The De Medicina is a primary source on diet, pharmacy, surgery and related fields, and it is one of the best sources concerning medical knowledge in the Roman world. The lost portions of his encyclopedia likely included volumes on agriculture, law, rhetoric, and military arts. He made contributions to the classification of human skin disorders in dermatology, such as myrmecia, and his name is often found in medical terminology regarding the skin, e. g., kerion celsi and area celsi. He is also the namesake of Paracelsus (lit. Above Celsus), a great Swiss alchemist and physician prevalent in the Medical Renaissance.
Өмір
Цельс өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Тіпті оның аты да нақты емес; оны Аурелий де, Аулус та деп атаған, бірақ екіншісі ықтималрақ. Оның "De Medicina" еңбегіндегі кейбір кездейсоқ айтылымдары оның Август пен Тиберий тұсында өмір сүргенін көрсетеді, бұл грек дәрігері Темисонның жақында қарттығына жеткені туралы сілтемесімен расталады. Оның қайда өмір сүргені белгісіз. Ол Римдегі қабір тасына арнаушы болуы мүмкін деп саналады, бірақ оның Нарбон Галлиясында өмір сүргені де болжанады, себебі ол Плинийдің сөзіне сәйкес, сол өңірге тән жүзім түріне (маркум) сіңіпті. Оның өзі медицинамен айналысқаны күмәнді, және Цельс тәжірибемен расталған өз медициналық байқауларын сипаттап, ұсынғанымен, Квинтилиан оның кітаптарында әртүрлі әдеби тақырыптар, тіпті егіншілік және әскери тактика да бар екенін айтады.
Nothing is known about the life of Celsus. Even his praenomen is uncertain; he has been called both Aurelius and Aulus, with the latter being more plausible. Some incidental expressions in his De Medicina suggest that he lived under the reigns of Augustus and Tiberius; which is confirmed by his reference to the Greek physician Themison as being recently in his old age. It is not known with any certainty where he lived. He has been identified as the possible dedicator of a gravestone in Rome, but it has also been supposed that he lived in Narbonese Gaul, because he refers to a species of vine (marcum) which, according to Pliny, was native to that region. It is doubtful whether he practised medicine himself, and although Celsus seems to describe and recommend his own medical observations sanctioned by experience, Quintilian says that his volumes included all sorts of literary matters, and even agriculture and military tactics.
Кейбір онлайн басылымдар
Осы томда Аврелий Корнелий Цельсидің медициналық еңбектерінің VIII кітабы қамтылған: өте жақсартылған, сондай-ақ барлық грек сөздері қайта жаңартылған. Қоса берілген еңбектер: Квинт Сереннің «Медицина туралы кітабы» да жақсартылған. Цельс пен Серенге қатысты өте толық кіріспе көрсеткіші, Иоанн Баптиста Игнатиус басылымы. Венеция: Альд және Андреа Асланның баспаханасы, 1528 жыл. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. Аврелий Корнелий Цельсидің «Медицина өнері» туралы кітабы, VIII кітап: бұрынғыдан гөрі көп жерде жақсартылған, жаңадан басылған. Қоса берілген еңбектер: Осы еңбектердегі есте қаларлық заттар мен сөздердің толық көрсеткіші де қоса берілді. Базель: Опорин, 1552 жыл. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. Авр. Корн. Цельсидің «Медицина» туралы кітабы, VIII кітап; Иоанн Кесарий, Роберт Константин, Жозеф Скалигер, Исаак Касаубон, Иоанн Баптист Морганнидің толық түсіндірмелерімен және салыстыру материалдарымен. Лугадуни Батаворум: Иоанн Арн. Лангерак, 1746 жыл. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы.
In hoc volvmine haec continentvr Avrelii Cornelii Celsi medicinae libri VIII : qvam emendatissimi, Graecis etiam omnibvs dictionibvs restitvtis. Beigefügte Werke: Qvinti Sereni Liber de medicina et ipse castigatiss. Accedit index in Celsvm et Serenvm sane qvam copiosvs , ed. Ioannes Baptista Egnatius. Venetiis : in aedibvs Aldi et Andreae Asvlani soceri, 1528. Digital edition of the University and State Library Düsseldorf. Aurelii Cornelij Celsi de arte Medica libri octo : multis in Locis iam emendatiores longè, quàm unquam antea, editi Beigefügte Werke: Accessit quoque Rerum & Verborum in hisce omnibus memorabilium locupletissimus Index Basileae : Oporinus, 1552 Digital edition of the University and State Library Düsseldorf. Aur. Corn. Celsi De medicina : libri octo ; cum notis integris Joannis Caesarii, Roberti Constantini, Josehi Scaligeri, Isaaci Casauboni, Joannis Baptistae Morgagni, Ac locis parallelis. Lugduni Batavorum : Joh. Arn. Langerak, 1746. Digital edition of the University and State Library Düsseldorf.
Ауыл шаруашылығы туралы
Сондай-ақ, Цельс ауыл шаруашылығы саласындағы техникалық еңбек жазды, ал Колумелла өзінің "De Re Rustica" еңбегін жазуда оған сіңірді.
Also, Celsus wrote a technical work on agriculture, on which Columella partly based his De Re Rustica.