Кіріспе
Американдық экологиялық сарапшы, футболшы Лестер Рассел Браун (1934 жылғы 28 наурызда туған) – американдық экологиялық сарапшы, Worldwatch институтының негізін қалаушы, және Вашингтонда орналасқан коммерциялық емес ғылыми-зерттеу ұйымы Earth Policy Institute-тің негізін қалаушы және бұрынғы президенті. BBC радиосының комментаторы Питер Дей оны "әлемдегі ең ірі экологиялық сарапшылардың бірі" деп атады. Браун – жаһандық экологиялық мәселелер бойынша 50-ден астам кітаптың авторы немесе авторларының бірі. Оның еңбектері қырықтан астам тілге аударылған. Оның соңғы кітабы – "Ұлы ауысу: Қалдық отындардан күн және жел энергиясына өту" (2015). Онда ол жаһандық экономиканың қазірдің өзінде күн, жел және басқа да жаңаруға болатын көздерден таза энергияға, яғни, табиғи және ядролық энергиядан өтуде екенін түсіндіреді. Оның бұрынғы кітабы – "Толық планета, бос тарелкалар: азық-түлік тапшылығының жаңа геосаясаты" (2012). Браун астықтың бағасының тез өсуінің геосаяси әсерін атап өтіп, "әлемдік тұрақтылыққа ең үлкен қауіп – кедей елдерде азық-түлік дағдарысы болуы мүмкін" және ол "әлеуметтік өркениетті құлатуы мүмкін" деп атап өтті. Foreign Policy журналында ол "азық-түліктің жаңа геосаясатының" 2011 жылы әртүрлі елдерде төңкеріс пен толқуларға қалай ықпал ете бастағанын сипаттады. 26 құрметті диплом мен МакАртур стипендиясының иегері, Браунды Вашингтон Пост "дүниедегі ең ықпалды ойшылдардың бірі" деп сипаттады. 1978 жылы ол өзінің "Жыйырма тоғызыншы күн" атты кітабында "адамның мұхиттарды тым көп аулауымен, орманды жойып, жерді шөлге айналдыруымен табиғатты басқарып жатқандығынан туындайтын түрлі қауіптер" туралы ескерткен. 1986 жылы Конгресс кітапханасы оның жеке құжаттарын сұрады, оның жазбалары "әлем халқы мен ресурстарының проблемалары туралы ойлауға қатты әсер еткенін" атап өтті, ал президент Билл Клинтон "біз бәріміз оның кеңестеріне құлақ асуымыз керек" деп ұсынды. 2003 жылы Гуманистік манифестке қол қойғандардың бірі болды. 1970 жылдардың ортасында Браун ауыл шаруашылығынан басталған мансабында тұрақты даму тұжырымдамасының ізашарлығына көмектесті. Содан бері ол көптеген сыйлықтар мен марапаттар алды, соның ішінде 1987 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының қоршаған ортаға арналған сыйлығы, 1989 жылы Дүниежүзілік табиғат қоры алтын медалі және 1994 жылы "жаһандық экологиялық проблемаларды шешуге қосқан үлесі" үшін "Көк планета" сыйлығы. 1995 жылы Marquis Who's Who журналы Браунды "50 ұлы америкалықтардың" бірі ретінде таңдады. Жақында ол Италияның президенттік медалімен марапатталды және Қытай ғылым академиясының құрметті профессоры болып тағайындалды. Ол Вашингтонда тұрады және 2015 жылдың маусым айында зейнеткерлікке шықты.
the football player of the same name
Lester Russel Brown (born March 28, 1934) is an American environmental analyst, founder of the Worldwatch Institute, and founder and former president of the Earth Policy Institute, a nonprofit research organization based in Washington, D. C. BBC Radio commentator Peter Day referred to him as "one of the great pioneer environmentalists." Brown is the author or co author of over 50 books on global environmental issues and his works have been translated into more than forty languages. His most recent book is The Great Transition: Shifting from Fossil Fuels to Solar and Wind Energy (2015), in which he explains that the global economy is now undergoing a transition from fossil and nuclear energy to clean power from solar, wind, and other renewable sources. His previous book was Full Planet, Empty Plates: The New Geopolitics of Food Scarcity (2012). Brown emphasizes the geopolitical effects of fast rising grain prices, noting that "the biggest threat to global stability is the potential for food crises in poor countries," and one that could "bring down civilization." In Foreign Policy magazine, he describes how the "new geopolitics of food" has, in 2011, already begun to contribute to revolutions and upheaval in various countries. The recipient of 26 honorary degrees and a MacArthur Fellowship, Brown has been described by the Washington Post as "one of the world's most influential thinkers." As early as 1978, in his book The Twenty Ninth Day, he was already warning of "the various dangers arising out of our manhandling of nature by overfishing the oceans, stripping the forests, turning land into desert." In 1986, the Library of Congress requested his personal papers noting that his writings "have already strongly affected thinking about problems of world population and resources," while president Bill Clinton has suggested that "we should all heed his advice." In 2003 he was one of the signers of the Humanist Manifesto. In the mid 1970s, Brown helped pioneer the concept of sustainable development, during a career that started with farming. Since then, he has been the recipient of many prizes and awards, including, the 1987 United Nations Environment Prize, the 1989 World Wide Fund for Nature Gold Medal, and the 1994 Blue Planet Prize for his "contributions to solving global environmental problems." In 1995, Marquis Who's Who selected Brown as one of its "50 Great Americans." He was recently awarded the Presidential Medal of Italy and was appointed an honorary professor at the Chinese Academy of Sciences. He lives in Washington, D. C., and retired in June 2015.
Ерте өмір
Браун Нью-Джерси штатының Бриджетон қаласында, Делавэр өзенінің жанында су мен электр қуаты жоқ шаруашылықта туып өсті. Ол ерте оқуға үйреніп, көп оқыды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қызығушылық танытып, соғыс жайлы ақпарат алу үшін көрші шаруашылықтан бір күн бұрынғы газеттерді алып оқыды. Ол әсіресе Американың негізін қалаушы әкелерінің және Авраам Линкольн, Джордж Вашингтон Карвер, Мари Кюри сияқты тұлғалардың өмірбаяндарын оқуды ұнататын. Кішкентай кезінен бастап шаруашылықта жұмыс істеді: сиыр сауды, шөп жұлып, қораны тазалап, мал күтіммен айналысты. Кәсіпкерлік қабілетімен көзге түскен ол, кіші інісі Карлді фазан мен тауық өсіру сияқты түрлі шаруашылықтарға тартты. 1951 жылы олар помидор өсірумен айналыса бастады, ол кейіннен Нью-Джерси штатындағы ең ірі шаруашылықтардың біріне айналып, жылдық сату көлемі миллион доллардан асты. Кейін ол: "Мен өмірім бойына фермер болғым келді. Топырақ, ауа райы, өсімдік патологиясы, энтомология, басқару және тіпті саясат туралы білуіңіз керек. Бұл – идеалды салааралық мамандық" деді.
Ескертулер беру
2008 жылы Катаваба колледжінде сөйлеген сөзінен кейін колледж газеті оны «экологиялық Пол Ревир» деп атады, өйткені ол тыңдаушыларына: «Егер өркениет өз жолын өзгертпесе, оның соңы шынымен жақын. Біз табиғи шектен шығу нүктелері мен саяси шектен шығу нүктелері арасындағы жарыстамыз, ең қажет нәрсе – нарық экологиялық шындықты айтуы керек». Ол былай деді: «Мұздың еруімен шектеліп, қиындыққа тап болғанымызды білудің қажеті жоқ. Теңіз деңгейінің 7 метрге көтерілуін болдырмау үшін қанша ақша жұмсауға дайынбыз?» Ол «жайындамалы шығындар біздің болашағымызды қалыптастырып жатыр» деп түсіндірді, және оларды елемеу арқылы «біз Enron сияқты, шығындарды есептен шығарып тастап отырмыз. Бүгінгі күнді ертеңгі күн туралы ойланбастан пайдалану – жеңіске жететін философия емес». Ол халық санының жылдам өсуі, орманды жою және «екі жаңа қиындық – азық-түлік пен мұнай бағасының өсуі» туралы айтты. «Мұнай бағасы өскен сайын, астық бағасы да артады», – деді ол.
Шешімдер ұсыну
2001 жылы Браун кіріс салығын азайтып, көміртегі шығарындылары сияқты қоршаған ортаға зиян келтіретін іс-әрекеттерге салық салуды көздейтін "салық жүйесін өзгерту" ұсынды. Оның айтуынша, бұл климаттың өзгеруінің жасырын шығындарын өтеу үшін көміртегіге салық салу арқылы "адал нарық" құруға әкелер еді. Сондай-ақ, ол улы қалдықтар, шикізатты артық пайдалану, сынап шығарындылары, қоқыс пайда болуы, пестицидтерді қолдану және пластикалық бөтелкелер сияқты бір рет қолданылатын заттарды пайдалану сияқты экологиялық зиянды қыздардың құнын да ескеретін болар еді – барлық осы іс-әрекеттер салық салу арқылы шектелер еді. Оның пікірінше, мұндай экологиялық шығындарды "есептен шығарып", жасырып қою арқылы қоғам Enron сияқты ірі компаниялардың тағдырына ұшырауы мүмкін, себебі олар аудиттен кейін бірден банкротқа ұшырады. Кейін Браун мұндай салық жүйесін өзгерту "адал нарық" құрумен тең екенін түсіндіріп, былай деді: "Экономиканы жаңартудың кілті – экологиялық шындықты айтатын адал нарықты құру". 2011 жылы ол мұндай салық жүйесін өзгертудің құнын, жақсырақ технологияның әсерін, жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды және "ұлттық қауіпсіздік тұжырымдамасын жаңартуды" бағалады. 2008 жылдың желтоқсанында Браун жаңартылатын энергия саласына және энергия тиімділігі технологиясына мемлекеттік инвестициялар арқылы жаңа жұмыс орындарын құрудың жолдарын ұсынды. Ол өсу көрсеткіштерін және құрылатын жұмыс орындарының санын келтірді.
Кітаптар (таңдауы)
Браун 50-ден астам кітаптың авторы немесе бірлескен авторы. Оның кітаптары 40-қа жуық тілде жарық көрді. Оның ертерек жарық көрген кітаптары: «Адам, жер және тағам», «Шекарасыз әлем» және «Тұрақты қоғам құру». 1995 жылы жарық көрген «Кім Қытайды тамақтандырады?» кітабы Қытайдың тағамдық жағдайына қатысты ресми көзқарасқа қарсы шығып, көптеген конференциялар мен семинарларға себеп болды. 2001 жылдың мамыр айында ол экологиялық тұрақты экономикаға қол жеткізуге бағытталған көрініс және жол картасын ұсыну мақсатында Жер саясаты институтын құрды. 2001 жылдың қарашасында ол «Эко-экономика: Жер үшін экономика құру» кітабын жариялады, оны Э.О. Уилсон «бірден классикаға айналған туынды» деп бағалады. 2009 жылы «Жоспар Б 4.0» және 2011 жылы «Әлем тығырызда» кітаптарын жариялады. 2012 жылы «Толық планета, бос тарелкалар» кітабын шығарды.
Қытайды кім тамақтандырады?
1995 жылы жарық көрген бұл кітапта Браун әлемдік ресурстарға артатын қысымды атап көрсетеді, әсіресе Қытай сияқты елдердің дамуына байланысты. Ол былай деп жазады: "1,2 миллиард халқын тамақтандыру үшін Қытай жақын арада соншалықты астық импорттауға мәжбүр болуы мүмкін, бұл әлемдік азық-түлік бағаларының бесiнше ескерілмегендей өсуіне алып келуі мүмкін". 2014 жылдың ақпан айында ол бұл болжамын жаңартып, Қытайдың қазірде әлемдегі жетекші астық импорттаушысы болғанын, 2013-2014 жылғы сауда кезеңінде "таңқаларлық 22 миллион тонна" астық сатып алуға ниеттенгенін және олардың астық тұтынуы жыл сайын 17 миллион тоннаға артып келе жатыр дегенін мәлімдеді.
Жердің үстіне өсіп
2004 жылы жарық көрген бұл кітапта адамзаттың қажеттіліктері жердің табиғи мүмкіндіктерін басып озуы және осының салдарынан туындаған экологиялық зиянның бүкіл әлемдегі азық-түлік өндірісіне тигізетін зияны туралы толыққанды мәлімет берілген. Автор өнімділіктің төмендеуіне жаһандық жылыну, су тапшылығы, Қытай сияқты дамып келе жатқан елдердегі егістік жерлердің азаюы және әлем халқының жыл сайын 76 миллионға артуы себеп екенін көрсетеді.
Б 4.0 жоспары
2009 жылы жарық көрген бұл кітап оның бұрынғы кітаптарының тақырыптарын жалғастырады және әлемдік көшбасшыларға "цивилизацияны сақтау үшін жұмылдыруға" кірісуге соңғы шақыру ретінде жазылған. Бұл кітап уақыттың өте маңызды екенін одан да баса көрсетеді. Калифорния штатының Чико қаласындағы университетінде "Б жоспары" барлық бірінші курс студенттері үшін міндетті оқу материалы болып табылады. Университет бұл жоспар тарих, ағылшын тілі, философия, коммуникация, саяси және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы көптеген курстарда қолданылатынын мәлімдейді.
Жаңа жолды ашу: жеке оқиға
2013 жылдың күзінде Браун өзінің өмірбаянын жариялады. "Жаңа жерді ашты" атты кітабында Браун өміріндегі маңызды оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндап, оның әлемдік экологиялық мәселелерді көп салалы түрде талдауға арналған алғашқы ғылыми-зерттеу институтын құруға қалай әкелгенін көрсетеді. Дэвид Орр бұл кітап туралы: "Бұл – нағыз американдық батырдың өмірбаяны. Ғалым және қоғамдық зиялы ретінде тұрақтылыққа адал Лестер Браун теңдесіз тұлға" деді. Дэвид Сузуки: "Лестер Браун – адамзаттың ұлы экологиялық жауынгерлерінің бірі, ол үнемі планетаның жағдайын жаңартып отырады және тұрақтылыққа жететін шешімдер мен жолдарды іздейді. "Жаңа жерді ашты" – бір адамның қандай жетістіктерге қол жеткізе алатынын көрсететін шабыттандыратын оқиға. Әрбір болашақ белсенді Лестер Браунның өмірбаянынан көп нәрсе үйрене алады."
Ұлы ауысу: Қалдық отындардан күн және жел энергиясына көшу (2015)
Бұл кітап жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын жаһандық энергия революциясының қарқынды өсуін қамтиды. Елдер энергия көздері ретінде көмір мен ядролық энергияны алмастырып, жаңартылатын энергияға бет бұруда. Күн энергиясы бастапқыда шағын тұрғын үйлерде қолданылса, бүгінде әлемде ірі масштабты күн энергетикалық жобалар салынуда. Кейбір елдердегі жеке жел электр станцияларының кешендері бірнеше атом электр станциясының өндіретін электр энергиясымен тең келеді. Қытай сияқты елдердегі жаңа көлік жүйелері де электр қуатына тәуелді, ал көбірек адамдар жергілікті сапарлар үшін велосипедтерді пайдаланады.