Кіріспе
Тіл біліміндегі лингвистикалық предикатпен бақыланатын аргументтер саны мен түрі. Тіл білімінде валенттілік немесе валентность – бұл предикатпен бақыланатын аргументтердің саны мен түрі, мазмұндық етістіктер әдеттегі предикаттар болып табылады. Валенттілік субкатегоризация және транзитивтілікпен байланысты, бірақ олардан өзгеше – олар тек объектілік аргументтерді ғана есептейді, ал валенттілік барлық аргументтерді, оның ішінде жолдаушыны да есепке алады. Валенттіліктің тілдік мағынасы химиядағы валенттілік анықтамасынан туындайды. Химиядағы валенттілік сияқты, мұнда да белгілі бір элементтердің байланысы болады. Валенттіліктің грамматикалық теориясында етістіктер белгілі бір элементтерді байланыстыра отырып сөйлемдерді құрайды. Комплемент және актант – байланысқа түсетін элементтердің мысалдары. Бұл термин химиядағы валенттіліктен шыққанмен, тіл біліміндегі валенттілік математикадағы арити терминімен тығыз байланысты. Валенттілік метафорасы алғаш рет 1897 жылы Чарльз Сандерс Пирстің «Туыстықтардың логикасы» атты мақаласында тіл білімінде пайда болды, содан кейін ондаған жылдардан соң 1940 және 1950 жылдары бірқатар тіл білімі мамандарының еңбектерінде қайта жаңғырды. Люсьен Тесньер тіл білімінде валенттілік ұғымын қалыптастырған ең басты тұлға саналады. Аллертон (1982) – ағылшын тіліндегі етістіктердің валенттілігі жөніндегі маңызды зерттеуші, ол семантикалық және синтаксистік валенттілік арасындағы маңызды айырмашылықты анықтады.
In linguistics, valency or valence is the number and type of arguments controlled by a predicate, content verbs being typical predicates. Valency is related, though not identical, to subcategorization and transitivity, which count only object arguments – valency counts all arguments, including the subject. The linguistic meaning of valency derives from the definition of valency in chemistry. Like valency found in chemistry, there is the binding of specific elements. In the grammatical theory of valency, the verbs organize sentences by binding the specific elements. Examples of elements that would be bound would be the complement and the actant. Although the term originates from valence in chemistry, linguistic valency has a close analogy in mathematics under the term arity. The valency metaphor appeared first in linguistics in Charles Sanders Peirce's essay "The Logic of Relatives" in 1897, and it then surfaced in the works of a number of linguists decades later in the late 1940s and 1950s. Lucien Tesnière is credited most with having established the valency concept in linguistics. A major authority on the valency of the English verbs is Allerton (1982), who made the important distinction between semantic and syntactic valency.
Валенттілігін төмендететін
Валенттілікті азайту – аргументті өзектен көлбеу күйге жылжытуды білдіреді. Мұндай туынды операция ең көп транзитивті сөйлемдерге қатысты қолданылады. Транзитивті сөйлемде A және P екі аргумент болғандықтан, валенттілікті азайтудың екі мүмкіндігі бар: пассивті және антипассивті дауыс – валенттілікті азайтудың прототиптік механизмдері болып табылады. Р.М.У. Диксон пассивтер мен антипассивтердің төрт қасиетін ұсынды. Олар бастапқы транзитивті сөйлемдерге қатысты және туынды интранзитивті сөйлемді құрайды. Бастапқы P пассивтің S-іне айналады; бастапқы A антипассивтің S-іне айналады. Бастапқы A пассивтің шеткі бөлігіне өтеді; бастапқы P антипассивтің шеткі бөлігіне өтеді. Бұл өзекті емес жағдайлармен/созылғыштармен/т.б. белгіленеді. Оларды жоюға болады, бірақ оларды қосу мүмкіндігі де бар. Бұл құрылымның нақты белгілері бар. Ол кейбір тіл білімі мамандары "пассивті" деп атайтын кейбір құрылымдарды мұнда қамтымайтынын мойындайды. Валенттілікті азайтудың басқа жолдарына рефлексивтер, өзара әрекеттесулер, кері конструкциялар, ортаңғы дауыс, объектінің мәнін төмендету, зат есімді қосу және объектіні қосу жатады.