Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық саяси экономист және әлеуметтік реформатор (1775–1833)
Irish political economist and social reformer (1775–1833)
Уильям Томпсон (1775 – 28 наурыз 1833) – ирландиялық саяси және философиялық жазушы, әлеуметтік реформатор. Ол утилитаризмнен капиталистік эксплуатацияны алғаш сындырған ойшылға айналды. Оның идеялары кооперативтік, кәсіби одақтар мен Чартистер қозғалысына, сондай-ақ Карл Марксқа әсер етті. Корк қаласының бай жер иелері мен саудагерлерінің ағылшын-ирландиялық топтарында туған ол, өлімінен кейін мүлкін кооперативтік қозғалысқа қалдыруға тырысты. Бірақ отбасы мүлік құқығын жою үшін ұзақ соттасқанының нәтижесінде мүліктің өсиеті күшін жойды. Э.Т. Крейгтің сөзіне сәйкес, мүлкін кооперативтік қозғалысқа қалдыру туралы шешімі алғашқы Ралайн коммунына сапар жасағаннан кейін қабылданды. Марксист Джеймс Коннолли оны "алғашқы ирландиялық социалист" және Маркстің ізімен келген ойшыл деп сипаттады. Маркс өзінің еңбектерінде Томпсонға сілтеме жасап, оның ойларына ықпал етті.
William Thompson (1775 – 28 March 1833) was an Irish political and philosophical writer and social reformer, developing from utilitarianism into an early critic of capitalist exploitation whose ideas influenced the cooperative, trade union and Chartist movements as well as Karl Marx. Born into the Anglo Irish Ascendancy of wealthy landowners and merchants of Cork society, his attempt to will his estate to the cooperative movement after his death sparked a long court case as his family fought successfully to have the will annulled. According to E. T. Craig, this decision to will his estate to the cooperative movement was taken after a visit to the pioneering Ralahine Commune. Marxist James Connolly described him as the "first Irish socialist" and a forerunner to Marx, who cited Thompson in his works as well as being an influence upon Marx's thought.
Өмір
Корк қаласында туған Уильям, сол қаланың ең гүлденген саудагерлерінің бірі, 1794 жылы қала әкімі болып тағайындалған, басқа да лауазымдарды атқарған Джон Томпсонның ұлы және мұрагері болды. Уильям 1814 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін кішкентай сауда кемелерінің флотын және Гландордың, Батыс Корк аймағындағы жерді мұраға алды. Өзінің жағдайындағылар сияқты, жерді қана пайдаланатын шаруа ретінде емес, Уильям өзінің тұрғын үйін сол жерде құрды. Көп саяхат жасағанына қарамастан, ол көп уақытын жерді иемденушілермен бірге өткізіп, ауыл шаруашылығындағы жаңалықтарды енгізіп, түрлі қызметтер ұйымдастырды және балаларға білім беруге көмектесті, бұл отбасылардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған шаралар еді. 1830 жылдары ол кеуде ауруынан зардап шекті, нәтижесінде 1833 жылдың 28 наурызында қайтыс болды. Ол ешқашан үйленбеген және тікелей мұрагер қалдырмады. Томпсон атеист болған.
Born in Cork, William was the son and heir of one of the most prosperous merchants of that city, Alderman John Thompson, who held, amongst other offices, that of Mayor in 1794. William inherited the small trading fleet and landed estate near Glandore, West Cork after his father's death in 1814. Rejecting the role of absentee landlord commonly led by those of a similar situation, William based his living quarters on the estate and despite many travels, invested much time with the tenants on the estate introducing agricultural innovations, services and education for children aimed at improving the welfare and prosperity of the families present. By the 1830s, he was suffering from a chest affliction that finally killed him on 28 March 1833. He had never married and left no direct heir. Thompson was an atheist.
Идеялар
Ағартушылық дәуірінің жазушылары мен идеяларының, әсіресе Кондорцеттің құлшынып оқыған шәкірті Томпсон, теңдік пен демократияға берілген адам болды. Француз революциясын қолдауы оған Корк қоғамында "Қызыл республикашыл" деген лақап ат қойды, ал сайлауларда католиктердің құқықтарын қорғаушыларды қолдауы оны бай, протестант туыстарынан одан да алыстатты. Томпсон Джереми Бентамның утилитаризмімен қатты әсерленді, оныңмен хат алмасып, достық қарым-қатынас орнатты, кейіннен 1821-22 жылдары Лондонға сапар барысында ағылшын философының үйінде бірнеше ай тұрды. Бентамнан басқа, Томпсон Джеймс Милл сияқты өзге де утилитаристік замандастарымен оқыды және хат алмасты, сондай-ақ Уильям Годвин мен Томас Мальтустың оған әсері болды, ол оң да, теріс те болды. Годвиннің "ой-саналық болжамдарының" және Мальтустың "механикалық болжамдарының" шектеулерін жеңуге деген ниеті оны жаңа синтезге ұсынуға жетеледі: әлеуметтік ғылымдар – Томпсон осы терминді алғаш рет қолданған адам – ол саяси экономиканың ғылыми материализмге, ал утилитаризмнің ұтымды моральға деген қызығушылығын біріктіретін болды.
An enthusiastic student of the writers and ideas of the Enlightenment, particularly Condorcet, Thompson became a convinced egalitarian and democrat. His support for the French Revolution earned him the label of "Red Republican" from Cork society and his support for advocates of Catholic emancipation in elections further alienated him from the rest of his wealthy Protestant kith and kin. Thompson was greatly impressed by the utilitarianism of Jeremy Bentham, with whom he corresponded and established a friendship, later staying at the English philosopher's house for several months in 1821–22 while visiting London. As well as Bentham, Thompson read and corresponded with other utilitarian contemporaries such as James Mill, and was influenced, both positively and negatively, by William Godwin and Thomas Malthus. His desire to overcome the limitations of Godwin's "intellectual speculations" and Malthus's "mechanical speculations" led him to propose a new synthesis: social science – Thompson was the first to introduce this term – which would combine political economy's concern with scientific materialism with utilitarianism's concern with rational morality.
Саяси экономикаға үлес қосу
Годвин мен Мальтустың қарама-қайшы идеялары Томпсонды саяси экономикадағы үлестіру рөлін зерттеу жобасына түрткі берді, ол оны Лондонға жеткізді және 1824 жылы «Байлықты үлестіру қағидаларына қатысты сауал» (толық атауы үшін библиографияға қараңыз) жарияланды. Томпсон француз утопиялық социалистерінің, оның ішінде Шарль Фурье, Анри Сен-Симон және экономист Сисмондидің еңбектерімен де танысты. Сауалда Томпсон Адам Смит ұсынған еңбек құнының теориясын ұстанады. Бірақ ол өндіріс құралдарының капиталистік иесінің «артық құнның» көп бөлігін иеленуін – бұл терминді ол өнертап тапқан, бірақ кейіннен Маркс танымал еткен – қанау деп сипаттайды. Ол жұмысшылардың жалақысын көтеру олардың одан әрі кедейленуіне ғана әкеледі деген Мальтус/Милл пікірін қабылдамайды, бұл теорияның капиталистердің жалақыны көтеруге тырысатын жұмысшылардың күш-жігерін заңмен тыйым салуға бағытталған заңға қолдау көрсетуімен байланысты екенін атап өтеді. «Ең көп адамға ең көп пайда» деген утилитаристік принципін қолданыстағы және мүмкін болатын балама үлестіру схемаларына қолдану арқылы Томпсон өнімді тең бөлу жағына шығады. Томпсонның кооперативтік қозғалыстағы әріптесі Джон Минтер Морган қазіргі экономикалық жүйені сипаттау үшін «бәсекелестік» терминін алғаш рет оның қолданғанын айтады. Макс Неттлау осы еңбектің түпнұсқалығын былай дәлелдейді: «[Томпсонның] кітабы оның жеке эволюциясын көрсетеді; еңбектің толық өнімін талап етуден бастап, үлестіруді реттеуге дейін, ол коммунизмге, яғни шексіз үлестіруге өзінің бет бұруына келді». 1827 жылы Рикардолық социалист Томас Ходжскин «Еңбекті қорғау» деген мақала жариялады, онда жер иелері мен капиталистердің өндірістің көп бөлігін иеленуін жұмысшыны еңбегінің толық өнімінен айырған қанау деп сипаттады. Бірақ Ходжскин еңбекші үшін экономикалық әділдікке жол реформаланған бәсекелестік жүйе арқылы жететінін ұсынды. Томпсон «Еңбекті марапаттау» арқылы Ходжскиннің тең емес жалақысына қарсы кооперативтік коммунизмді қорғады.
It was the contrasting ideas of Godwin and Malthus that spurred Thompson into the project of research into the role of distribution in political economy that led him to London and, in 1824, the publication of An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth (see biblio. for full title). Thompson had also become acquainted with the work of the French utopian socialists including Charles Fourier, Henri Saint Simon, and the economist Sismondi. In the Inquiry, Thompson follows the line of the labour theory of value put forward by Adam Smith. However he characterizes the appropriation of the majority of "surplus value" – a term he coined, though it was later popularized by Marx – by the capitalist owner of the tools of production as exploitation. He rejects the Malthus/Mill proposition that any increase in the wage of the workers can only result in their further immiseration, noting the self serving nature of this theory for capitalists pressing for legislation to outlaw workers efforts to raise their wages. By applying the utilitarian principle of "the greatest good for the greatest number" to the existing and possible alternative schemes of distribution, Thompson comes down on the side of an egalitarian distribution of the product. One of Thompson's colleagues in the Cooperative movement, John Minter Morgan, made the observation that he was the first to coin the term competitive to describe the existing economic system. The case for the originality of this work is further made by Max Nettlau who states: "[Thompson's] book, however, discloses his own evolution; having started with a demand for the full product of labour as well as the regulation of distribution, he ended up with his own conversion to communism, that is, unlimited distribution." In 1827, fellow Ricardian socialist Thomas Hodgskin published Labour Defended which also characterised the appropriation of the majority of the fruits of production by landlord and capitalist as exploitation defrauding the worker of the full product of their labour. However, Hodgskin proposed that the road to economic justice for the labourer was through a reformed competitive system. Thompson replied with Labor Rewarded defending cooperative communism against Hodgskin's unequal wages.
Феминизм
Ол Мальтустың халық туралы эссесінің саяси және экономикалық салдарларын қабылдамаса да, Томпсон, әсіресе Ирландияда, халықтың тез өсуі кедейліктің күшею қаупін тудыратынын мойындады. Сондықтан, Бентам мен Фрэнсис Плейс сияқты, ол да контрацепцияның пайдалы екенін жақтады. Томпсонның қазіргі заманғы әйелдердің жағдайына қатысты сын-пікірін қалыптастыруына Анна Уилермен ұзақ жылға созылған тығыз достығы зор ықпал етті. Ол Уилермен Бентамның үйінде танысып, Джеймс Милл қатысқан утилитаризм ағымындағы адамдармен араласты. Соңғысының «Үкімет туралы» еңбегі, онда тек ерлерге ғана дауыс беру құқығы берілуі талап етілді, Уилер мен Томпсонның күшті қарсылығын тудырды, олар «Адамзаттың жартысының үндеуіне» (толық атауын библиографиядан қараңыз) жауап ретінде қарсы шықты.
Although he rejected the political and economic implications of Malthus' essay on population, Thompson recognised that, particularly in Ireland, unrestrained population growth did pose the threat of rising poverty. As such, he was like Bentham and Francis Place an advocate of the benefits of contraception. Thompson's development of a critique of the contemporary status of women was most strongly influenced by his long term close friendship with Anna Wheeler. He had met Wheeler while staying with Bentham and they moved in those utilitarian circles that included James Mill. It was the publication of the latter's "On Government" which called for the vote for men only, that aroused the fervent opposition of both Wheeler and Thompson and to the rebuttal in Appeal of One Half the Human Race (see Bibliography for full title).
Вегетариандық
Томпсон өмірінің соңғы 17 жылында темекі тартпады, спирттік ішімдік ішпеді және вегетариандыққа көшті. Оның сөзіне göre, мұндай қанағаттылыққа ұмтылу оған оқу мен жазуға шоғырлануға көмектесті. Харольд Ласки Томпсонның марксизмнің "негізін қалағандығын" айтады. Джеймс Коннолли Томпсонды "ерекше ойшыл, социалистік ойдың пионері, континенттің кез келген утопиялық социалистерінен асқан" деп бағалап, оның "ақиқатқа қайталанбас адалдығы" болғанын жеткізді. Герберт Фоксвелл Томпсонды "байлықты әділ бөлу мәселесін ағылшын саяси экономикасындағы ең маңызды мәселе ретінде көтерген алғашқы жазушы" деп есептейді. Оның заманына дейін саяси экономика көбінесе өнеркәсіптік емес, коммерциялық сипатта болды.
Thompson became a non smoker, teetotaller and vegetarian for the last 17 years of his life. These abstemious habits, he explained, helped him to concentrate on his reading and writing. Harold Laski remarks that Thompson "laid the foundations" for Marxism. James Connolly held Thompson in high regard saying he was an "original thinker, a pioneer of Socialist thought, superior to any of the Utopian Socialists of the Continent" who had "a merciless fidelity to truth". Herbert Foxwell believed Thompson to be "the first writer to elevate the question of the just distribution of wealth to the supreme position it has since held in English political economy. Up to his time political economy had been rather commercial than industrial".
Таңдалған жарияланымдар
Оңтүстік Ирландиядағы білім берудің жағдайы, 1818 жыл. Адам бақытына ең тиімді байлықты бөлу принциптерін зерттеу; жаңа ұсынылған ерікті байлық теңдігі жүйесіне қолданылды, (Лонгман, Хёрст Риз, Орме, Браун және Грин: Лондон), 1824 ж. Адамзаттың жартысы – әйелдердің, екінші жартысы – ерлердің оларды саяси, одан кейін азаматтық және отбасылық құлдыққа ұстауға талпынуына қарсы айқай-шақыру, (Лонгман, Херст Риз, Орме, Браун және Грин: Лондон), 1825 ж. Еңбектің құны. Еңбек пен капиталдың талаптарын үйлестіру: немесе, еңбекке оның тырысқандарының барлық нәтижесін қалай қамтамасыз ету керек, (Хант және Кларк: Лондон), 1827 ж. Өзара ынтымақтастық, ортақ меншік және еңбектің теңдігі мен пайдалану құралдары қағидалары бойынша қауымдастықтарды жылдам және үнемді құруға арналған практикалық нұсқаулар, (Стрейндж және Э. Уилсон: Лондон), 1830 ж.
State of the Education in the South of Ireland, 1818. An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth Most Conducive to Human Happiness; applied to the Newly Proposed System of Voluntary Equality of Wealth, (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1824. Appeal of One Half the Human Race, Women, Against the Pretensions of the Other Half, Men, to Retain Them in Political, and thence in Civil and Domestic Slavery, (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1825. Labor Rewarded. The Claims of Labor and Capital Conciliated: or, How to Secure to Labor the Whole Products of Its Exertions, (Hunt and Clarke: London), 1827. Practical Directions for the Speedy and Economical Establishment of Communities on the Principles of Mutual Co operation, United Possessions and Equality of Exertions and the Means of Enjoyments, (Strange and E. Wilson: London), 1830.