Кіріспе

Неміс экономисі және ақсүйек (1905-1946)

Генрих Фрайхерр фон Стакельберг (31 қазан 1905 - 12 қазан 1946) – нацистік экономист, ол ойын теориясы мен өнеркәсіптік ұйымдастыруға үлес қосты және Стакельберг көшбасшылық моделімен белгілі. Стакельберг 1931 жылы нацистік партияға мүше болып кірді және СС-те Шарфюрер (сержант) шеніне ие болды.

Өмірбаян

Стакельберг Мәскеуде, қазіргі Эстония жеріндегі балтық немісі аристократ отбасында дүниеге келді. Оның анасы испан тегіндес аргентиналық болған. Қазан революциясынан кейін отбасы Германияға, алдымен Ратиборға, содан кейін Кёльнге қашып кетті. Ол Кёльн университетінде экономика және математика мамандықтарын оқыды. 1927 жылы Альфред Маршаллдың еңбектеріндегі квази-рента туралы диссертациясын қорғады (Die Quasirente bei Alfred Marshall). Ол Эрвин фон Беккераттың басшылығымен экономика саласындағы докторлық диссертациясын жазды. 1930 жылы шығындар теориясы бойынша диссертациясын (Die Grundlagen einer reinen Kostentheorie) қорғады, ол 1932 жылы Венада жарияланды. 1934 жылы нарық құрылымы мен тепе-теңдігі (Marktform und Gleichgewicht) тақырыбында хабилитациясын аяқтады. Хабилитациядан кейін Кёльн университетінде лекция оқыды. Бір семестрден кейін Берлин университетінде қызметке қабылданды, онда 1941 жылға дейін оқытты. 1941 жылы Стакельберг Бонн университетінде экономика профессоры болды. 1944 жылы Стакельберг Германиядан Испанияға кетіп, Мадрид Комплутенсе университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 1946 жылы лимфомадан қайтыс болды. Ол Мадридтегі британдық бейіштесте жерленген. Стакельберг 1931 жылы нацистік партияға мүше болды және 1933 жылы СС-те Шарфюрер (сержант) рөліне ие болды. Алайда, нацистік режимге қарсы болған көптеген неміс аристократтарымен (олардың кейбіреулері оның жақын туыстары болған) байланысы, оның осы қозғалысқа деген көңілінің толуына әкелді, сондықтан өмірінің соңында ол оны қолдауын тоқтатты.

Зерттеу

Стакельберг көшбасшылық моделі – дуополияның бір түрі. Стандартты Стакельберг дуополиясында нарықта екі фирма болады. Фирмалар саны кіруге кедергілер бар екенін ескере отырып, екіге дейін шектеледі. Әр фирма өзінің бәсекелесінің өндірілген саны туралы қабылдаған шешімін ескереді. Курно ойынынан айырмашылығы, фирмалар тікелей бірінен соң бірі әрекет етеді, ал көшбасшы бірінші болып санды таңдайды. Ілесуші көшбасшының шешімін бақылап, өзінің санын таңдайды. Стакельберг тепе-теңдігін сақтау үшін тағы да бірнеше шарттар бар. Көшбасшы, ілесуші өзінің әрекетін байқап тұратынын алдын ала білуі керек. Ілесушінің болашақта Стакельберг көшбасшысы емес, басқаша әрекет етуге міндеттену құралы болмауы керек, және көшбасшы мұны білуі тиіс. Шындығында, егер «ілесуші» Стакельберг көшбасшысы сияқты әрекет етуге міндеттенсе және «көшбасшы» мұны білсе, көшбасшының ең жақсы жауабы – Стакельберг ілесушісі сияқты әрекет ету болар еді. Жалпы алғанда, Стакельберг ойынында бір ойыншы екінші ойыншыдан бұрын қимыл жасайды, бұл ойынға қатысты жасалған нақты болжамдарға байланысты бірінші қимыл жасаудың артықшылығын немесе кемшілігін беруі мүмкін. Басқа да белгілі ойындарға Бертран ойыны және Курно ойыны жатады. Нэш тепе-теңдігі Стакельберг ойынын және басқа да ойындарды шешуде маңызды рөл атқарады.