Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Швейцария тарихшысы Иоганн Штумпф (23 сәуір 1500 – шамамен 1578 жылдары) – Швейцария тарихы мен жер бедері туралы алғашқы жазбалардың авторы, сонымен қатар теолог және картограф.
Swiss historian
Johann Stumpf (23 April 1500 – c. 1578) was an early writer on the history and topography of Switzerland as well as a theologian and cartographer.
Өмірбаян
Ол Брухсалда (Карлсруэге жақын) дүниеге келді және сонда, Страсбург пен Гейдельбергте білім алды. 1520 жылы Госпитальдік орденнің дін қызметкері немесе капелланы болды. 1521 жылы Фрайбург им Брейсгаудағы осы орденнің прецепториясына жіберілді, Базельде дін қызметкеріне бекітілді және 1522 жылы Бубикон прецепториясын (Рапперсвиллдің (СГ) солтүстігінде, Цюрих кантонында) басқарды. Бірақ Штумпф протестанттарға өтті, 1528 жылғы Берн дауына қатысты және 1529 жылғы бірінші Каппель соғысына қатысты. 1529 жылы ол Генрих Бреннвальдтың қызына, өзінің төрт әйелінің біріне үйленді. Бреннвальд швейцария тарихы туралы еңбек жазды (әлі қолжазба күйінде сақталған) және күйеу баласын тарихи зерттеулерге ынталандырды. Штумпф көп жыл бойы кеңінен зерттеулер жүргізді, осы мақсатта бірнеше сапарлар жасады, соның ішінде 1544 жылы Энгельбергке және Валез арқылы жасаған сапары ең маңыздысы болды, мүмкін оның түпнұсқа күнделігі бізге жеткендіктен. Оның еңбегінің нәтижесі (1546 жылдың соңында аяқталды) 1548 жылы Цюрихте 934 беттен тұратын үлкен фолио түрінде жарық көрді (көптеген әдемі ағаш кескіндемелері, гербтер, карталар және т.б. қоса). 1554 жылы «Швицер хроникасы» деген атпен оның бір бөлігі жарияланды. Түпнұсқа еңбектің жаңа және едәуір кеңейтілген басылымдары 1586 және 1606 жылдары шықты. Ағаш кескіндемелері алғашқы басылымда ең жақсы сақталған, және ол Шейхцер заманына дейін (18 ғасырдың басында) осы тақырып бойынша басты дереккөз болып саналды. Протестантизмге өткен кезде Штумпф көптеген парталанушыларын өзімен бірге алып, Бубикон протестант пасторы ретінде 1543 жылға дейін оларға қызмет етті. Содан кейін ол 1561 жылға дейін Штаммхаймның (қазіргі Оберстамхайм және Унтерстамхайм) пасторы болды, кейін Цюрихке зейнетке шықты (ол 1548 жылы қаланың азаматы болған), және 1576 жылы қайтыс болғанға дейін зейнеткерлікпен өмір сүрді. Штумпф сонымен қатар Генрих III, Киелі Рим императоры (1556) туралы монография (сол кезге ерекше жарасымды) және Швейцарияның он үш кантонының әрқайсысы туралы мақтау өлеңдері жинағын («Lobsprüche») жариялады.
He was born at Bruchsal (near Karlsruhe), and was educated there and at Strasbourg and Heidelberg. In 1520 he became a cleric or chaplain in the order of the Knights Hospitaller. He was sent in 1521 to the preceptory of that order at Freiburg im Breisgau, ordained a priest at Basel, and in 1522 was placed in charge of the preceptory at Bubikon (north of Rapperswil (SG), in the canton of Zürich). However, Stumpf went over to the Protestants, was present at the Bern Disputation (1528), and took part in the first Kappel War (1529). In 1529 he married the first of his four wives, a daughter of Heinrich Brennwald, who wrote a work (still in manuscript) on Swiss history, and stimulated his son in law to undertake historical studies. Stumpf made wide researches, with this object, for many years, and undertook also several journeys, of which that in 1544 to Engelberg and through the Valais seems to be the most important, perhaps because his original diary has been preserved to us. The fruit of his labours (completed at the end of 1546) was published in 1548 at Zürich in a huge folio of 934 pages (with many fine wood engravings, coats of arms, maps, &c.), under the title of Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung. An extract from it was published in 1554, under the name of Schwytzer Chronika. New and greatly enlarged editions of the original work were issued in 1586 and 1606. The woodcuts are best in the first edition, and it remained till Scheuchzer's day (early 18th century) the chief authority on its subject. When he converted to Protestantism, Stumpf had carried over with him most of his parishioners, whom he continued to care for, as the Protestant pastor at Bubikon, till 1543. He then became pastor of Stammheim (today Oberstammheim and Unterstammheim) until 1561, when he retired to Zürich (of which he had been made a burgher in 1548), where he lived in retirement till his death in 1576. Stumpf also published a monograph (very remarkable for the date) about Henry III, Holy Roman Emperor (1556) and a set of laudatory verses (Lobsprüche) about each of the thirteen Swiss cantons.