Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Calophyllum – Calophyllaceae тұқымдасына жататын тропикалық гүлді өсімдіктер туысы. Олар негізінен Азияда тараған, кейбір түрлері Африка, Америка, Австралия және Тынық мұхиты аралдарында кездеседі.
Genus of flowering plants
Calophyllum is a genus of tropical flowering plants in the family Calophyllaceae. They are mainly distributed in Asia, with some species in Africa, the Americas, Australasia, and the Pacific Islands.
Тарих
Calophyllum тұқымдасының Малайзия мен Валацеяға тән өкілдері үлкен австронезиялық қайықтарды дәстүрлі түрде жасауда ерекше маңызға ие және австронезиялықтар Океания мен Мадагаскарға қоныс аударған кезде олармен бірге таратылды. Олардың маңызы Еуропа кеме жасау және ағаш өңдеу салаларындағы емен ағаштарының маңызымен шайқасады. Ең белгілі түрі – маст ағашы (Calophyllum inophyllum), ол австронезиялықтар мекендеген аралдардың құмды және тасты жағалауларында оңай өседі.
Members of the genus Calophyllum native to Malaysia and Wallacea are of particular importance to traditional shipbuilding of the larger Austronesian outrigger ships and were carried with them in the Austronesian expansion as they migrated to Oceania and Madagascar. They were comparable in importance to how oaks were in European shipbuilding and timber industries. The most notable species is the mastwood (Calophyllum inophyllum) which grows readily in the sandy and rocky beaches of the island environments that the Austronesians colonized.
Сипаттама
Калофилл – ағаш немесе бұта. Олар түссіз, ақ немесе сары түсті латекс шығарады. Қарсы орналасқан жапырақтары былғарылы, көбінесе жапырақ сабақтарында орналасқан. Гүлшоғыры – жапырақ қойнауларынан немесе бұтақтардың ұштарынан өсетін цима немесе масақ гүл. Гүлде тостағанша және гүл жапырақшалары ұқсас көрінеді және қабаттар бойынша орналасқан. Көптеген аталық тозаңдықтары бар. Жемісі – қалың қабық астында ірі тұқымы бар дрюпа. Calophyllum ағашының ағашы "битангор" деген атпен сатылуы мүмкін, ал түрлері бір-бірімен алмастырылып қолданылуы мүмкін; бір партияда бірнеше түрге жататын ағаш тақталары болуы мүмкін. Бұл туыстың өсімдіктері химиялық құрамымен де белгілі, олардан кумариндер, ксантондар, флавоноидтар және тритерпендер сияқты әртүрлі екіншілік метаболиттер бөліп алынған. Бұл туысқа жататын қосылыстардың цитотоксикалық, анти-ВИЧ, антисекреторлық, цитопротективтік, антиноцицептивтік, моллюсктерге қарсы және антимикробтық қасиеттері бар екені хабарланған. Кейбір өсімдіктер халық медицинасында асқазан жарасы, ісік, инфекция, ауырсыну және қабыну сияқты ауруларды емдеу үшін қолданылады. C. inophyllum – таману майының көзі, ол жасыл түсті, жаңғақ иісі бар және коммерциялық құндылығы бар. Ол массажға арналған май, жергілікті қолданылатын дәрі, шам майы және су өткізбейтін жабын ретінде қолданылған, сондай-ақ косметикада да қолданылады. Такамахак – бұл ағаштың шайыры. Бұл түр ағаш өндіру үшін де өсіріледі және жағалау аймақтарында желден қорғау және топырақ эрозиясын тоқтату үшін отырғызылады.
Calophyllum are trees or shrubs. They produce a colorless, white, or yellow latex. The oppositely arranged leaves have leathery blades often borne on petioles. The inflorescence is a cyme or a thyrse of flowers that grows from the leaf axils or at the ends of branches. In the flower the sepals and petals may look similar and are arranged in whorls. There are many stamens. The fruit is a drupe with thin layers of flesh over a large seed. Calophyllum wood may be sold under the name bitangor, and the species may be used interchangeably; one shipment may contain boards from several different species. Plants of the genus are also known for their chemistry, with a variety of secondary metabolites isolated, such as coumarins, xanthones, flavonoids, and triterpenes. Compounds from the genus have been reported to have cytotoxic, anti HIV, antisecretory, cytoprotective, antinociceptive, molluscicidal, and antimicrobial properties. Some plants are used in folk medicine to treat conditions such as peptic ulcers, tumors, infections, pain, and inflammation. C. inophyllum is the source of tamanu oil, a greenish, nutty scented oil of commercial value. It has been used as massage oil, topical medicine, lamp oil, and waterproofing, and is still used in cosmetics. Tacamahac is the resin of the tree. This species is also cultivated for its wood and planted in coastal landscaping as a windbreak and for erosion control.
Символизм
Наурудың ұлттық елтаңбасында стильделген калофилл суреті бейнеленген.
A stylized Calophyllum is featured on the national coat of arms of Nauru.