Кіріспе

Неміс зоологы (1825–1908)

Карл Август Мёбиус (7 ақпан 1825, Эйленбург – 26 сәуір 1908, Берлин) – неміс зоологы, экология ғылымының негізін салушылардың бірі және Берлиндегі Табиғат тарихы мұражайының бұрынғы директоры.

Ерте өмір

Мёбиус Саксонияның Эйленбург қаласында дүниеге келген. Төрт жасында ол Бергсшуль Эйленбург мектебінде бастауыш білім алды, ал 12 жасында әкесі оны мұғалімдікке оқытуға жіберді. 1844 жылы ол емтихандарды үздік нәтижемен тапсырып, Харц тауларының солтүстік-батыс шетіндегі Сейзен қаласында мұғалім болып жұмыс істей бастады. 1849 жылы Александр фон Гумбольдттың ықпалымен ол Берлиннің Табиғи тарих мұражайында табиғаттану және философияны оқуға түсті. Бітірген соң, 1853 жылдан 1868 жылға дейін Гамбургтегі Йоханнеум Гелертенсшулесінде зоология, ботаника, минералогия, география, физика және химия пәндерін оқытты.

Сөйлемдер мен экология

1863 жылы ол Гамбургте алғашқы теңіз суы аквариумын ашты. 1868 жылы Галле университетінде докторлық емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін, ол Киль университетінің зоология профессоры және Зоология мұражайының директоры болып тағайындалды. Теңіз жануарлары оның зерттеулерінің басты бағыттарының бірі болды және Киль шығанағының фаунасы туралы алғашқы толыққанды еңбегі экологиялық аспектілерге ерекше назар бөлді (Die Fauna der Kieler Bucht, Генрих Адольф Мейермен бірлесіп жазылған, 1865 және 1872 жылдары екі томдық болып жарық көрді). 1868 және 1870 жылдар аралығында Мёбиусқа Пруссияның Ауыл шаруашылығы министрлігі Киль шығанағындағы устрица орындарын зерттеуді тапсырды. Ол кезде устрицалар табиғи орындардан жиналып, байларға жоғары бағамен сатылатын. Темір жол салынысымен және экспорт мүмкіндіктерінің артуымен устрицаға деген сұраныс экспоненциалды түрде өсті. Сондықтан Министрлік Мёбиуске орындарды одан әрі пайдалану мүмкіндіктерін зерттеуді тапсырды. Мёбиус жүргізген зерттеулердің нәтижесінде екі маңызды жарияланым жарық көрді: Über Austern und Miesmuschelzucht und Hebung derselben an der norddeutschen Küste (1870, ағылшын тілінде: Солтүстік Германияның жағалау аймақтарындағы устрица және шақылдақ шаруашылығы туралы) және Die Auster und die Austernwirtschaft (ағылшын тілінде: Устрица және устрица шаруашылығы), онда ол устрица шаруашылығы Солтүстік Германия үшін іске аспайтын мүмкіндік деген қорытындыға келді. Одан да маңыздысы, ол алғаш рет устрица орындарындағы әртүрлі организмдер арасындағы өзара әрекеттесуді егжей-тегжейлі сипаттап, «биоценоз» терминін енгізді. Бұл термин қауымдық экологияда (синекологияда) маңызды ұғым болып табылады. 1888 жылы Мёбиус Берлиндегі Табиғи тарих мұражайының зоологиялық коллекцияларының директоры және Берлиндегі Кайзер Вильгельм университетінің жүйелік және географиялық зоология профессоры болды, онда ол 1905 жылы 80 жасқа толғанға дейін оқытып келді. Өмірі бойы Мёбиус Берлин Ураниясы сияқты білім беру мекемелерін және табиғат ғылымдары туралы білімді таратуға бағытталған бастамаларды қолдады. Оның шәкірттерінің арасында Фридрих Юнге және Фридрих Даль болды.