Кіріспе

Ұлыбританиялық саясаткер, оның әкесі – сэр Фрэнсис Бурдет, 5-ші баронет (25 қаңтар 1770 – 23 қаңтар 1844) – Ұлыбританиялық саясаткер және парламент мүшесі. Ол барлық ерлерге сайлау құқығын беруді, тең сайлау округтерін, дауыс беру бюллетені арқылы жүзеге асыруды және жыл сайынғы парламенттерді қолдаушы ретінде белгілі болды (Чартстерден бұрын). Реформаға деген адалдығы сот процесіне және Лондон мұнарасына қысқа мерзімге қамауға әкелді. Өмірінің соңында ол 1832 жылғы реформа заңының өте шектеулі шараларымен келісімге келді. Ол испан-американдық тәуелсіздік соғыстарының белгілі Либертадорларының бірі – Франсиско Бурдет О'Коннордың крест әкесі болды.

Отбасы

Фрэнсис Бердет – Фрэнсис Бердет пен оның әйелі Элеонораның ұлы, Элеонора Вильтширдегі Рамсбери усадьбасының иесі Уильям Джонстың қызы болған. Ол 1797 жылы әкесінің әкесі, сэр Роберт Бердеттен отбасылық барондық атағын мұраға алды. 1820 жылдан өмірінің соңына дейін ол Лондон қаласындағы 25 St James's Place мекенжайында тұрды.

Білім және ерте өмір

Ол Вестминстер мектебінде және Оксфордтың Крайст-Черчінде білім алған. Жастық шағында ол ұзақ уақыт бойы Оксфорд ледисінің әйгілі жақыны болды (Томас Райкс журналына сәйкес), содан кейін Францияда және Швейцарияда саяхаттады. Ол Француз төңкерісінің алғашқы күндері Парижде болды. Ол оған 25 000 фунт стерлингке тең зор байлық әкелді. Олардың кіші қызы – Анжела Бурдет-Коутс – ақырында Коутс мүлігін мұраға алып, белгілі қайырымдылық жасаушыға айналды. 1796 жылы ол Ньюкасл герцогының өкілдерінен осы мандатты сатып алып, Боробридж округінен парламент мүшесі болды, ал 1797 жылы атасынан 5-ші баронет атағын мұраға алды. Парламентте ол Уильям Питт кішіге қарсы оппозициялық саясаткер ретінде және халық құқықтарын қолдаушы ретінде тез танылды. Ол Франциямен соғысты, Хабеас Корпус заңының тоқтатылуын және Джон Хорн Туктің парламенттен қуылтуын сынап, халықтың сүйіктісіне айналды. 1797 жылы ол Тукпен танысып, саясатта ғана емес, сонымен қатар филологияда оның шәкірті болды. Елге опасыздық жасады деген айыппен өлім жазасына кесілген Бюретт Кэтрин Деспардқа зейнетақы тағайындалуына көмектесті. 1802 жылы Парижде Бурдет радикал жазушы Томас Пэйнге қарыздарын өтеуге және АҚШ-қа қайта оралуға көмектесетін ақшалай сыйлық берді.

Қайта сайлану және даулар

1802 жылғы жалпы сайлауда Бурдет, радикалды ирланд журналисі және баспагер Питер Финнертидің көмегімен, Миддлсекс графтығының парламент мүшесі болып сайланды, бірақ 1804 жылы оның сайлануы күштен шығарылды және ол одан кейін өткен қосымша сайлауда сайлау комиссарының іс-қимылдарының нәтижесінде жеңіліске ұшырады. 1805 жылы бұл шешім оның пайдасына өзгертілді, бірақ бұл шешім де тез кері қайтарылды. Бұл мәселеге үлкен қаржы жұмсаған Бурдет енді парламентке сайланбайтынын мәлімдеді. Ол қайтадан кемшіліктерге шабуыл жасап, реформалар үшін күресті, ал 1810 жылы Халық палатасымен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Радикал Джон Гейл Джонс Халық палатасымен түрмеге қамалды, ал Бурдет палатаның осы қадам жасау құқығына күмән келтірді және оны босатуға тырысты. Одан кейін ол осы оқиғадағы сөзінің жаңартылған нұсқасын шығарды, оны Уильям Коббет Weekly Register басылымында жариялады.

Реформа

Парламентте Бурдет әскердегі дене жазаларын айыптады, жемқорлықты тексеруге жасалған барлық әрекеттерді қолдады, бірақ оның басты күш-жігері парламент реформасын жүзеге асыруға және Рим католиктерінің құқықтарын қорғауға бағытталған. 1809 жылы ол парламенттік реформа жобасын ұсынды, ал 1817 және 1818 жылдары осы мәселеге оралып, барлық ерлерге сайлау құқығын, тең сайлау округтерін, жасырын дауыс беруді және жыл сайынғы парламенттерді ұсыну арқылы чартистер қозғалысынан бұрын баяндады; бірақ оның ұсыныстарына көп қолдау көрсетілмеді. Дегенмен, ол 1825 жылы Рим католиктеріне қатысты заңдарды қарастыру жөніндегі қаулыны қабылдауға қол жеткізді. Бұған оның ұсыныстарын қамтитын заң жобасы ілесуі керек еді, ол Халық палатасынан өтті, бірақ Лордтар палатасы қабылдамады. 1827 және 1828 жылдары ол осы мәселе бойынша қайтадан қаулылар ұсынды және оның ұсыныстары 1829 жылы заңға айналды. 1821 жылы Джон Картрайт Джереми Бентамға Бурдетпен бірге "Конституциялық реформаның сақшылары" ретінде қызмет етуді ұсынды, олардың есептері мен бақылаулары "Біріккен Корольдіктің барлық демократиясы немесе қара халық" мәселесіне қатысты болсын. Ал қалған "жеті дана" – пастор Уильям Дрейпер, Джордж Энсор, пастор Ричард Хейс, Роберт Уильямс және Мэтью Вуд болды.

Кейінгі мансап

1832 жылы реформа туралы заң қабылданғаннан кейін, тәжірибелі реформатордың құлшынысы біршама басылды, және оның көптеген сайлаушылары оның өзгерген көзқарасына ашушар болды. Осының салдарынан ол 1837 жылдың басында мандатын тастады, бірақ қайта сайланды. Дегенмен, сол жылғы жалпы сайлауда ол Вестминстерден бас тартып, Солтүстік Уилтширден депутат болып сайланды, ол орынды өмірінің соңына дейін сақтап, көбінесе консерваторлармен бірге жұмыс істеді. Оның әйелі, леди Бердет, оған өте берілген, 13 қаңтар 1844 жылы қайтыс болды. Сэр Фрэнсис 74 жасқа толуға он екі күн қалғанда, мұңайып, өмір сүруге мағынасы қалмағандай сезінді. Ол тамақтан бас тартып, содан кейін он күн өткен соң, 1844 жылдың 23 қаңтарында дүниеден өтті. Ол және оның әйелі Уилтширдегі Рамсбери шіркеуіндегі бір мазарда бірдей жерленді. Ол барондық титулын ұлы Робертке мирас етіп, өте ірі байлығын қалдырды, сондай-ақ бес қызын қалдырды, олардың ең кішісі белгілі баронша Бурдет-Коутс болды, ал екіншісі – Симон Боливар армиясында күрескен Франсиско Бурдет О’Коннор.