Кіріспе
1972 жылы Дэвид Боуидің "Starman" әні ағылшын музыканты Дэвид Боуи жазған. Ол 1972 жылғы 28 сәуірде RCA Records компаниясы арқылы оның бесінші студиялық альбомы "Зигги Стардуст пен Марстан келген жәндіктердің көтерілуі мен құлдырауы" альбомының жетекші синглы ретінде шығарылды. Кен Скоттпен бірлесіп продюсерлік еткен Боуи, әнді 1972 жылғы 4 ақпанда Лондонның Trident Studios студиясында "Spiders from Mars" тобымен – гитарист Мик Ронсон, басист Тревор Болдер және барабаншы Мик Вудмансиден тұратын тобымен бірге жазды. Ән RCA компаниясының сингл сұрауына тікелей жауап ретінде жазылғандықтан, альбомға соңғы қосылды; ол альбомдағы Чак Берридің "Round and Round" әнінің кавер-нұсқасын алмастырды. Әннің мәтіні Зигги Стардусттың радио арқылы Жер жастарына үміт сыйлап, "Жұлдызшы" деп аталатын ғарыштан келген құтқарушы арқылы аман қалғанын көрсетеді. Хор Джуди Гарландтың "Over the Rainbow" әнінен шабыттанды, ал басқа да ықпал етушілерге T. Rex және The Supremes жатады. Жарық көргеннен кейін "Starman" жақсы сатылып, жағымды пікірлер алды. Боуидің BBC телеарнасының "Top of the Pops" бағдарламасында орындағаннан кейін, ән Ұлыбританияның сингл чартында 10-орынға жетіп, альбомды 5-орынға көтерді. Бұл оның үш жыл бұрынғы "Space Oddity" әнінен кейінгі алғашқы маңызды хиті болды. Осы өнер көрсетілімі Боуиді жұлдызға айналдырды және оны көптеген болашақ музыканттар, оның ішінде Сиукси Сиу, Боно, Роберт Смит, Бой Джордж және Моррисси тамашалады. Көптен кейін, музыка сыншылары бұл әнді Боуидің ең үздік әндерінің бірі деп санайды.
"Starman" is a song by the English musician David Bowie. It was released on 28 April 1972 by RCA Records as the lead single of his fifth studio album The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Co produced by Ken Scott, Bowie recorded the song on 4 February 1972 at Trident Studios in London with his backing band known as the Spiders from Mars – comprising guitarist Mick Ronson, bassist Trevor Bolder and drummer Mick Woodmansey. The song was a late addition to the album, written as a direct response to RCA's request for a single; it replaced the Chuck Berry cover "Round and Round" on the album. The lyrics describe Ziggy Stardust bringing a message of hope to Earth's youth through the radio, salvation by an alien 'Starman'. The chorus is inspired by "Over the Rainbow", sung by Judy Garland, while other influences include T. Rex and the Supremes. Upon release, "Starman" sold favorably and earned positive reviews. Following Bowie's performance of the song on the BBC television programme Top of the Pops, the song reached number 10 on the UK Singles Chart and helped propel the album to number five. It was his first major hit since "Space Oddity" three years earlier. The performance made Bowie a star and was watched by a large audience, including many future musicians, who were all impacted by it; these included Siouxsie Sioux, Bono, Robert Smith, Boy George and Morrissey. Retrospectively, the song is considered by music critics as one of Bowie's finest.
Құрастыру және жазу
"Starman" әні RCA басшысы Деннис Кацтің сингл сұрауына тікелей жауап ретінде жазылды. Автор Кевин Канн атауы Роберт А. Хайнлайнның 1953 жылғы "Жұлдызды адам Джонс" романына сілтеме жасауы мүмкін екенін жазса, Крис О'Лири Дэвид Римнің 1965 жылғы "Жұлдызды адам 7-ші палатада" атты қысқа әңгімесін атады. Ән 1972 жылдың 4 ақпанында Лондондағы Trident Studios студиясында, "Ziggy Stardust" сессиясының соңында жазылды. Осы сессияда "Rock 'n' Roll Suicide" және "Suffragette City" әндері де жазылды. Кен Скоттпен бірлесіп продюсерлік жасаған Боуи оны өзінің сүйемелдеуші тобы – Мик Ронсон, Тревор Болдер және Мик Вудмансиден тұратын "The Spiders from Mars" тобымен жазды. Доггет оны өзінің бұрынғы хиті "Space Oddity" сияқты "ғарыш дәуірінің жаңалық хиті" деп санайды. Ән он екі таспалы акустикалық гитарада басталады – автор Питер Доггеттің сөзінше, "субдоминантты" аккорд, содан кейін "тамырдың жетіншісі" екі каналда да ойналады. Өлең басталғанға дейін алты таспалы электр гитараның белгілі бір жерлерінде тартылады, содан кейін екі гитара бір каналға бірігеді. Әннің Ронсонның аспаптық аранжировкасы бар, биограф Николас Пегг оны "Ziggy Stardust" альбомының қалған бөлігіне қарағанда Боуидің бұрынғы "Hunky Dory" (1971) альбомының стиліне көбірек ұқсас деп сипаттайды. Хор "Оз әйелі" фильмінен алынған "Көпіршіктердің үстінен" әніне сүйенген, "Жұлдызды адамның" сыртқы әлемдік тегіне сілтеме жасайды (көпіршіктердің үстінен). ("Жұлдызды адам") сегіздікке жасалған секіру Джуди Гарландтың "Көпіршіктердің үстінен" әніндегі ("біржақта") секірумен бірдей. Доггет "Көпіршіктердің үстінен" әні "эмоционалды және мелодиялық жағынан кеңейтілген рефренге кірісу үшін катартикалық көтеріліс қолданған" болса, "Жұлдызды адам" әнінде "оның кейіпкерінің табиғи сенімсіздігін көрсететін, әлдеқайда белгісіз мелодиядан кейін болды" дейді. Пегг Боуидің 1972 жылдың тамызында Rainbow театрындағы өнер көрсетулерінде хорды "There's a Starman, over the rainbow" деп өзгертетінін атап өтті, бұл екі ән арасындағы байланысты нығайтты. Әнге әсер еткен басқа да әндер – "Let all the children boogie" және "la la la" хорында көрсетілген T. Rex тобының "Hot Love" және "Telegram Sam" әндері, сондай-ақ "Starman" сияқты морс кодына ұқсас гитара мен фортепиано үзінділері бар Supremes тобының "You Keep Me Hangin' On" әні. Кейінірек ағылшын Suede рок-тобы өздерінің дебюттік синглы "The Drowners" және "The Power" және "Beautiful Ones" әндері үшін сол октавалық секіруді "қарызға алды".
Әндер мәтіні
Әннің мәтіні Зигги Стардусттың радио арқылы Жер жастарына үміт сыйлайтын хабарды жеткізіп, бір ғарышкер "Жұлдызшы" арқылы құтқару туралы айтады. Оқиға Зиггиді тыңдаған жастардың бірінің көзқарасынан баяндалады. Ән Мәсіхтің екінші келуіне жасалған сілтемеден бастап, 1977 жылғы "Close Encounters of the Third Kind" фильмінің сюжетіне жасалған нақты болжамға дейін әртүрлі түсіндірулерге себеп болды. "Moonage Daydream" альбомындағы тағы бір трек сияқты, Боуи американдық сленгті қолданады, оның ішінде "буги", "Эй, тым алыс", "Әкеңе айтпа", және "Бір кісі рок-н-ролл ойнап жатқанда жатып алыпты" деген сөздерді қолданады. Пеггтің сөзінше, бұл "бірден-бір британдық сезімталдықпен күресіп, ерекше және әдемі гибридті жасайды". 1973 жылы "Rolling Stone" журналына Уильям С. Берроузға мәтін туралы айта отырып, Боуи былай деді: "Зиггиге шексіздер түсінде жұлдызшының келуін жазуды кеңес береді, сондықтан ол "Жұлдызшы" деп жазады, бұл адамдар естіген алғашқы үміт хабары. Олар бірден оған қызығады. Ол айтып отырған жұлдызшылар шексіздер деп аталады, және олар қара тесіктерден секіріп өтеді. Зигги Жерді құтқару үшін келетін керемет ғарышкер туралы айтып жүр. Олар Гринвич Вилладждың бір жеріне қонады. Олардың ешқандай уайымы жоқ, бізге ешқандай пайдасы жоқ. Олар қара тесіктерден секіріп өту арқылы біздің ғаламымызға кездейсоқ түсіп қалды. Олардың өмірінің барлығы бір ғаламнан екінші ғаламға саяхаттаудан тұрады. Сахналық қойылымда олардың бірі Брандоға, екіншісі қара нәсілді Нью-Йорк тұрғынына ұқсайды. Менің "Күне, шексіз түлкі" деп аталатын да біреуім бар". Пеггтің сөзінше, бұл "қара тесіктерден секіру" BBC телеарнасының "Doctor Who" сериалындағы "The Three Doctors" атты эпизодымен бірдей, онда шоудың он жылдығын тойлау үшін басты актерлер қайта қосылды. Эпизод 1973 жылдың басында, Боуи өзінің келесі альбомын жазған кезде көрсетілді.
"Moonage Daydream", Bowie uses American slang, including "boogie", "Hey, that's far out", "Don't tell your papa", and "Some cat was layin' down some rock 'n' roll", which, according to Pegg, "vie with an intensely British sensibility to create a bizarre and beautiful hybrid." Speaking about the lyrics to William S. Burroughs for Rolling Stone magazine in 1973, Bowie said:
"Ziggy is advised in a dream by the infinites to write the coming of a starman, so he writes "Starman", which is the first news of hope that the people have heard. So they latch onto it immediately. The starmen that he is talking about are called the infinites, and they are black hole jumpers. Ziggy has been talking about this amazing spaceman who will be coming down to save the earth. They arrive somewhere in Greenwich Village. They don’t have a care in the world and are of no possible use to us. They just happened to stumble into our universe by black hole jumping. Their whole life is traveling from universe to universe. In the stage show, one of them resembles Brando, another one is a black New Yorker. I even have one called Queenie the Infinite Fox." According to Pegg, this "black hole jumping" is identical to the BBC television programme Doctor Who serial The Three Doctors, which featured a reunion of the show's lead actors to celebrate its tenth anniversary. The serial was broadcast in early 1973 when Bowie was recording his follow up album Aladdin Sane.
Шығару
"Starman" 1972 жылғы 28 сәуірде RCA Records (RCA 2199 ретінде) компаниясымен "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" альбомының басты синглі ретінде шығарылды, ал "Suffragette City" B-жағы болды. Каннның сөзінше, сингл АҚШ-та 20 мамырда Ұлыбританиядағы синглдің сәл өзгеше нұсқасымен жарық көрді: Боуидің сөйлеген кіріспесі өңделді және "американдық радиостанциялардың қалаулы ұзақтығына сәйкес" ән он секундқа қысқартылды. АҚШ-тағы сингл моно және стерео форматтарында шығарылды. Сингл бастапқыда ән мен хор арасындағы "Морс коды" фортепиано мен гитара бөлімінің "күшті дыбыстағы" араласуын қамтыды. Бұл сингл-микс алғашқы британдық альбомда пайда болды, бірақ халықаралық деңгейде альбомның басқа винилдік нұсқаларында болған жоқ, онда "морзе код" бөлімі миксте төмендетілді. 1980 жылғы "The Best of Bowie" жинағында осы микс қолданылды, бірақ "ChangesTwoBowie" (1981) және одан кейінгі жинақтарда "әлсіз дыбыстағы" микс пайда болды, содан кейін "күшті дыбыстағы" микс 2014 жылғы "Nothing Has Changed" және 2015 жылғы "Five Years (1969–1973)" жинағының бір бөлігі ретінде қайта пайда болды. "Starman" 1972 жылғы 16 маусымда "Moonage Daydream" және "It Ain't Easy" арасында альбомның төртінші трегі ретінде жарық көрді. Ол альбомға соңғы қосылған ән болды, американдық әнші-автор Чак Берридің "Round and Round" әнін алмастырды. Роб Шеффилдтің айтуынша, "Round and Round" әні альбомның тұжырымына сәйкес келер еді, бірақ ол артық болды, себебі екінші жағында Берри стиліндегі бірнеше тректер болды. Пегг сондай-ақ: "Боуидің ең танымал әндерінің бірі Чак Берридің әнін кейін ойлап тапқандай алмастырғанын ескеру таңғаларлық" деді. Коммерциялық тұрғыдан "Starman" Боуидің мансабындағы маңызды кезең болды: ол үш жыл бұрынғы "Space Oddity" әнінен кейінгі алғашқы хиті болды. NME сыншылары Рой Карр мен Чарльз Шаар Мюррей "көптегендер оны "Space Oddity" әнінен кейінгі алғашқы альбомы деп ойлады" және ол бұрынғы синглдің жалғасы деп есептеді. Пегг осы болжамға байланысты, атау мен акустикалық кіріспе Боуидің "қолында тек бір ән бар" деген ойды тудырған болуы мүмкін, бірақ бірінші шумақ оны жоққа шығарады. "Space Oddity" таза "ғылыми-фантастикалық оқиға" болса, "Starman" одан гөрі "қалада жаңа жұлдыз пайда болды" деген мақтанышпен айтылған хабарлама сияқты. Сингл бастапқыда керемет емес, бірақ тұрақты сатылым көрсетті және көптеген жағымды пікірлер алды. BBC хабаршысы Джон Пил өзінің "Disc & Music Echo" бағанында былай деп жазды: "Бұл керемет – шынымен тамаша. Дэвид Боуи Кевин Айерспен бірге Ұлыбританиядағы қазіргі заманғы танымал музыканың ең маңызды, жеткіліксіз мойындалған инноваторы және егер осы жазбаны елемейтін болса, бұл қорқынышты трагедиядан басқа ештеңе болмайды". "Melody Maker" журналының журналисі Крис Уэлч болжады: "[Боуи] супержұлдыз болу үшін көп уақыт жұмсайды, бірақ ол жақын арада Род пен Маркқа жете алады". 15 маусымда Боуи және "Spiders from Mars" тобы "Starman" әнін Гранада балалар музыкалық бағдарламасы "Lift Off with Ayshea" кешкі эфирінде орындады, оны 1969 жылы Боуимен танысқан Айша Броу жүргізді. Пеггтің сөзінше, Никки Грэмнің клавиатурасымен қосылған олар "түсті жұлдыздардың фонында" өнер көрсетті; Вудманси бұл кезде шашын "пероксидтемеген" еді. Көрсетілім 21 маусымда "мектептен кейінгі" уақыт белдеуінде көрсетілді, оны мыңдаған британдық бала көрді. 24 маусымда "Starman" әні Ұлыбританияның сингл чартында 49-орынға көтерілді, ал 1 шілдеде 41-орынға жетіп, Боуиге BBC телеарнасының "Top of the Pops" бағдарламасында өнер көрсетуге шақыру алды.
Поптардың үздік қойылымы
[[Файл:Дэвид Боуи Starman Top of the Pops performance. png|thumb|upright=1.0|alt=Қызыл шашы бар әнші микрофонға ән шырқап, тікелей камераға қарап тұр|«Starman» әнін орындаған кезде Боуи «I had to phone someone so I picked on you ooh ooh» деген сөзін айтқанда тікелей камераға қарап көрсетті. «The Guardian» газетінің Дэвид Хепворт бұл Боуидің жұлдызға айналған сәті деп атайды. Топ 29 маусымда жазылған төрт рет қайта жазылған қосымша тректерге сәйкес мимика жасады және Музыканттар одағының ережелеріне сәйкес тірі орындады. Боуи жарқын түсті жаңбыр көйлекпен, «таң қалдыратын» қызыл шашымен және астронавт сапогтарымен, ал «Жақар жәндіктер» көк, қызғылт, қызыл және алтын түсті барқыт киімдермен келді. Келесі күні көрсетілген үш минуттық қойылым Боуиді жұлдыздық деңгейге көтерді. Автор Дэвид Баклидің айтуынша, «Көптеген жанкүйерлер Боуидің барлық туындыларына деген құмарлығын осы Top of the Pops көрінісімен байланыстырады». Бұл Ziggy Stardust-ты ұлттың санасына орнықтырып, «Starman» әнін 10-шы орынға, ал алдыңғы айда шыққан альбомды 5-ші орынға көтерді. «Starman» синглы 11 апта бойы Ұлыбритания хит-парадында болды. АҚШ-та ән 1972 жылдың тамызында Billboard Hot 100 хит-парадында 65-орынды иеленді. Бұл қойылымды көптеген ағылшын музыканттары тамашалады, олардың ішінде Boy George, Adam Ant, The Clash тобынан Mick Jones, Spandau Ballet тобынан Gary Kemp, The Smiths тобынан Morrissey және Johnny Marr, Siouxsie and the Banshees тобынан Siouxsie Sioux, Duran Duran тобынан John Taylor және Nick Rhodes, Depeche Mode тобынан Dave Gahan және Oasis тобынан Noel Gallagher болды. 2003 жылы Боуидің музыкаға тигізген әсері туралы ой бөлісе отырып, The Cure тобының мүшесі Роберт Смит: «Ол ашық түрде ерекше еді, және менің жасымдағылардың бәрі ол Top of the Pops-те «Starman» орындаған сәтті есінде сақтайды» деді. Ирландиялық U2 рок-тобының мүшесі Боно 2010 жылы Rolling Stone журналына: «Мен Боуиді алғаш рет теледидарда «Starman» әнін орындағанда көрдім. Ол аспаннан құлаған жаратылыс сияқты еді. Америкалықтар айға адам жіберді. Ал біздің өз британдық ғарышкеріміз болды, оның анасы ирландтық еді» деді. Top of the Pops қойылымы 2002 жылы шыққан «Best of Bowie» DVD нұсқасына енгізілді. Телевизиялық қойылымдардан басқа, Боуи 1972 жылдың 22 мамырында BBC-дің Джонни Уокердің түскі шоуында радио тыңдаушылары үшін осы әнді орындады. Бұл қойылым 1972 жылдың маусым айының басында эфирге берілді және 2000 жылы «Bowie at the Beeb» альбомында жарық көрді.
Сыни қабылдау
Классик-рок журналынан Иан Фортнам альбомдағы барлық тректерді бағалағанда, "Starman" әнін "Rock 'n' Roll Suicide" әнінен кейін екінші орынға қойды. Ол октавалық секірудің бірнеше мүмкіндігі бар екенін жазды: ол хитке "кепілдік бере алады", тыңдаушыларда эмоционалдық реакция тудыра алады, бірақ ең бастысы, дұрыс қолданғанда, мансапты қарыштата алады. Ол Джуди Гарлендтің "Over the Rainbow" әніндегі секіруін барлық уақыттағы ең ұлы октавалық секіру деп атаса да, Боуидің "Starman" және "Life on Mars?" әндеріндегі осындай секірулер оның мансабын бастауға көмектесті. Mojo журналы 2015 жылы бұл әнді Боуидің "Heroes" және "Life on Mars?" әндерінен кейін үшінші үздік трек деп таныды. 2018 жылы NME жазушылары "Starman" әнін Боуидің ең ұлы әндерінің 15-і деп санады. The Guardian газетінен Алексис Петридис Боуидің 50 ең ұлы әнінің тізімінде осы әнді 11-орынға қойды, оны "әсерлі музыкалық шабыттар жиынтығы" деп сипаттады – T. Rex, "Over the Rainbow" және Blue Mink-тің "Melting Pot" сияқты туындыларды атады, сондай-ақ "Боуидің коммерциялық жаңа өркендеуінің батыл жариялануы" деді. 2016 жылы Боуидің барлық синглдерін нашардан жақсыға қарай бағалаған Ultimate Classic Rock "Starman" әнін 17-орынға орналастырды. 1999 жылдың ақпан айында Q журналы оқырмандардың дауысы бойынша бұл синглді барлық уақыттағы 100 ең ұлы синглдің бірі деп жариялады.
Теледидар және кино
Ән 2019 жылғы "Troop Zero" фильмінің титрлерінің соңында естіледі. Ән "The Crown" сериалының үшінші маусымының тоғызыншы бөлімінде пайда болады және титрлер аяқталғанда ойнайды. Ән 2015 жылғы "Марсиан" фильмінде қолданылған және оның саундтрек альбомына енген. Ән 2022 жылғы Disney/Pixar анимациялық фильмі "Lightyear" алғашқы трейлерінде пайда болды. Ән "Pistol" мини-сериалының бірінші эпизодында естіледі, оны екі басты кейіпкер орындайды. Ән 2022 жылғы "Glass Onion" детективтік триллерінде де пайда болды, сондай-ақ альбомдағы "Жұлдыз" әнімен бірге қолданылды.
Жарнамалар
2016 жылы ән Audi Super Bowl жарнамасында пайда болды. 2018 жылы ән Bleu de Chanel телеарнасындағы жарнамада ойнатылды.
Басқа
Жазушы Джеймс Робинсонның 1994 жылғы комикс сериясы Starman, Жерде Starman атты есіммен өмір сүрген Микаал Томас деген шетелдік туралы әңгіме келтіреді. Оқиғаның басында Микаал, Жер халқы оған осы есімді өзінің өмірі мен Боуи әнінің ұқсастығына байланысты бергенін айтады. 2016 жылғы АҚШ президенттік үміткері Берни Сандерс өзінің сайлау кампаниясы кезінде осы әнді жиі пайдаланды. Элон Масктың Tesla Roadster көлігіндегі манекен, Falcon Heavy ракетасының тұңғыш сынақ ұшуы барысында Күн орбитасына жіберілді және әннің құрметіне "Starman" деп аталды.