Кіріспе
Жылы қанды организмдерде осмостық қысымның өзгеруін сезетін сезім нейроны. Осморецептор – бұл көбінесе жылуқанды организмдердің гипоталамусында табылaтын, осмостық қысымның өзгеруін анықтайтын сезім рецепторы. Осморецепторлар бірнеше құрылымдарда кездеседі, оның ішінде екі циркумвентрикулярлық орган – ламина терминалының тамырлық органы және субфорникті орган. Олар осморегуляцияға қатысады, денедегі сұйықтық тепе-теңдігін реттейді. Осморецепторлар бүйректерде де табылады, онда олар осмолялықты өзгертеді.
An osmoreceptor is a sensory receptor primarily found in the hypothalamus of most homeothermic organisms that detects changes in osmotic pressure. Osmoreceptors can be found in several structures, including two of the circumventricular organs – the vascular organ of the lamina terminalis, and the subfornical organ. They contribute to osmoregulation, controlling fluid balance in the body. Osmoreceptors are also found in the kidneys where they also modulate osmolality.
Адамда белсендіру механизмі
Осморецепторлар екі циркумвентрикулярлы органда орналасқан – ламина терминалының тамырлы органы (VOLT) және субфорникті орган. Бұл екі циркумвентрикулярлық орган үшінші қарыншаның алдыңғы-жақтық аймағында орналасқан, бұл аймақ AV3V деп аталады. Бұл екі органның арасында медиандық преоптикалық ядро орналасқан, ол екі органмен де, сондай-ақ мидың сопақша бөлігіндегі қан қысымын реттеу орталықтарымен де көптеген жүйке байланыстарына ие. Бұл осморецептордың бастапқы деполяризациясына және кернеуге сезімтал натрий арнасының белсенділігіне себеп болады, ол күрделі конформациялық өзгеріс арқылы нейронға көбірек натрий иондарының енуіне мүмкіндік береді, осылайша одан әрі деполяризацияланып, әрекет потенциалы туындайды. Бұл әрекет потенциалы нейрон аксоны бойымен жүріп, аксон терминалында кернеуге тәуелді кальций арналарын ашады. Бұл кальций иондарының электрохимиялық градиенті бойынша нейронға таралуына байланысты Ca2+ ағынына әкеледі. Кальций иондары аргинин вазопрессинін (AVP) қамтитын қапшық мембранасына бекітілген SNARE ақуызының синаптотагмин 1 суббірлігімен байланысады. Бұл қапшықтың нейрондық постсинаптикалық мембранамен қосылуына себеп болады. Содан кейін AVP гипофиздің артқы бөлігіне бөлінеді, одан вазопрессин жақын орналасқан капиллярлардың қан ағынына шығарылады.
Қатты макула
Бүйректің юкстагломерулярлық аппаратының макула денса аймағы қанның осмолятивтілігін реттеуші тағы бір механизм болып табылады. Макула денса осмостық қысым өзгерістеріне нефрон арқылы натрий ионының (Na+) ағынының жылдамдығының өзгеруі арқылы жауап береді. Na+ ағынының төмендеуі тубулогломерулярлық кері байланыс механизмін (аденозин арқылы реттелетіні болжанады) іске қосып, аферент артериоланың жақын орналасқан юкстагломерулярлық жасушаларына сигнал жібереді, бұл юкстагломерулярлық жасушаларды протеаза – ренинді қан айналымына бөліп шығаруға ынталандырады. Ренин бауырда тұрақты түрде өндірілетін, плазмада әрдайым болатын цимоген – ангиотензиногенді екінші, инертті формаға – ангиотензин I-ге ыдыратады. Ангиотензин I, келесі кезде ангиотензин түрлендіру ферменті (АВФ) арқылы белсенді формаға – ангиотензин II-ге айналады. АВФ денедегі кішкентай қан тамырларында кеңінен таралған, бірақ өкпе капиллярларында ерекше шоғырланған. Ангиотензин II жүйелік әсер етеді, бүйрек үсті безінен альдостеронның бөлінуін, тікелей қан тамырларының тарылуын және гипоталамустан бастау алатын шөлдеу сезімін күшейтеді. Бұл жүйе ренин-ангиотензин-альдостерон жүйесі деп белгілі.