Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хан әулетінің шенеунігі және генералы (110–184)
Han dynasty official and general (110 184)
Ерте мансап
Жас кезінде Цзяо Сюань жергілікті округ кеңсесінде Құрмет офицері (功曹) болып қызмет етті. Ю провинциясының инспекторы Чжоу Цзинь Лян мемлекетіне келгенде, Цзяо Сюань оған Чэн мемлекетінің (陳國; қазіргі Чжоукоу, Хэнань маңында) канцлері Ян Чанның қылмыстары туралы хабарлады. Чжоу Цзин Цзяо Сюаньға тергеу жүргізуді бұйырды, сондықтан Цзяо Сюань Ян Чанды ұстап алып, оның қылмыстарының толық тізімін жасады. Орталық үкіметте ықпалды тұлға болған генерал Лян Цзи Ян Чанды қолдағандықтан, Чжоу Цзиньге шұғыл хат жазып, Ян Чанды босатуды сұрады. Чжоу Цзин Лян Цзиден қорқып, оның тілегін орындап, Цзяо Сюаньға Ян Чанды босатуды бұйырды. Бірақ Цзяо Сюань хатты қайтарып, өз әскерлеріне Ян Чанды тұтқын ретінде императорлық астана Луоянға жеткізуді бұйырды. Осы оқиғадан кейін Цзяо Сюань кеңінен танымал болды. Кейін Цзяо Сюань сяолиань (小廉) дәрежесіне ие болып, Луоян қаласында сол жақ командирі (左尉) болып тағайындалды. Оның жоғары лауазымдағы бастығы, Хэнань интенданты (河南尹), Лян Цзидің інісі Лян Буй (梁不疑) еді. Лян Буй Ян Чанның ісіне байланысты Цзяо Сюаньға қиындықтар тудырып, оны жиі қорлады. Соңында Цзяо Сюань қызметтен кетіп, туған жеріне қайтып оралды.
In his youth, Qiao Xuan served as an Officer of Merit (功曹) in the local county office. When Zhou Jing (周景), the Inspector (刺史) of Yu Province, visited the Liang State, Qiao Xuan reported to him the crimes of Yang Chang (羊昌), the Chancellor (相) of the Chen State (陳國; around present day Zhoukou, Henan). Zhou Jing ordered Qiao Xuan to conduct an investigation so Qiao Xuan detained Yang Chang and wrote a thorough list of Yang Chang's offences. The general Liang Ji, an influential figure in the central government, favoured Yang Chang, so he wrote an urgent letter to Zhou Jing, asking him to release Yang Chang. Zhou Jing feared Liang Ji so he obliged and instructed Qiao Xuan to free Yang Chang. However, Qiao Xuan returned the letter and ordered his men to escort Yang Chang as a prisoner to the imperial capital, Luoyang. Qiao Xuan became famous after this incident. Qiao Xuan was later nominated as a xiaolian and appointed as a Left Commandant (左尉) in Luoyang. His superior, the Intendant of Henan (河南尹), was Liang Ji's brother, Liang Buyi (梁不疑). Liang Buyi made life difficult for Qiao Xuan because of Yang Chang's case and often found excuses to humiliate Qiao Xuan. Qiao Xuan eventually resigned and returned to his hometown.
Карьерасының ортасы
Кейіннен Цяо Сюань Цы мемлекетінің (齊國; қазіргі Цзыбо, Шаньдун) канцлері (相) болды. Бірде ол қылмыс жасап, қызметінен айырылып, ауыр еңбекке жіберілді. Жазасын өтегеннен кейін оған мемлекеттік қызметке қайта оралуға рұқсат етілді және Шангу қолбасшылығының (上谷郡; қазіргі Бейжіңнің Янцин ауданы) әкімшісі (太守) және кейіннен Ханян қолбасшылығының (漢陽郡; қазіргі Ганьсудың Тяньшуй ауданы) әкімшісі болып тағайындалды. Ол билікте болған кезде, Цзяо Сюань Шангуи округінің префекті (令) Хуанфу Чжэнь (皇甫禎) жемқорлық жасады деп естіді. Ол Хуанфу Чжэнді тұтқындатып, жазалап, басын толық шаштырды. Хуанфу Чжэнь кейіннен Цзи округінде (冀縣; қазіргі Ганьсу провинциясының Гангу округінде) қайтыс болды. Бұл оқиға аймақтағы барлық адамды дүрсілтіп жіберді. Сол шамада Цзяо Сюань Шангуи округінде тұратын әйгілі адам Цзян Цы (姜岐) туралы естіп, оны мемлекеттік қызметке қабылдағысы келді. Цзян Цы ауырып қалғанын айтып, бас тартты. Цзяо Сюань ашуланып, Цзян Цзиге келісу үшін қысым жасауға Ин И (尹益) жіберді. Егер Цзян Цы қайтадан бас тартса, оның анасын басқа еркекке үйлендіремін деп қорқытты. Ин И Цзяо Сюаньның талабын Цзян Цзиге жеткізді, бірақ Цзян одан да бас тартты және өзінің ауырып жатқанын мәлімдеді. Командерліктегі кеңесшілер (士大夫) Цзяо Сюаньды көруге келді және оны Цзян Цзиге күш салуды тоқтатуға көндірді. Бұл оқиға сол кезде әңгімелерге арқау болды. Цзяо Сюань ауруына байланысты қызметінен кетті. Біраз уақыттан кейін ол мемлекеттік қызметке қайта оралып, Министрдің бас хатшысы (長史) болып тағайындалды. Содан кейін ол Императорлық сәулетші (將作大匠) болды. Хуан императорының билігінің соңында (146–168 жж.) Сяньбейлер, Оңтүстік Сюнну және Когурё жиі Ляодонгқа (遼東) шабуыл жасады. Цзяо Сюань Ляодонгқа кіретін генерал (度遼將軍) болып тағайындалды және Ляодонгты қорғауды басқарды. Ол үш жыл бойы сол жерде қызмет етіп, басқыншылардың шабуылдарын тойтарды және аймақта бейбітшілік орнатты. Император Линнің (168–189 жж.) билігінің басында Цзяо Сюань императорлық астана Луоянға (洛陽) шақырылды, онда ол тікелей Хэнань интенданты (河南尹), Шағын үй шаруашылығы министрі (少府) және Сыртқы істер министрі (大鴻臚) қызметтерін атқарды. 170 жылы ол Құрылыс министрі (司空) және кейіннен Халық министрі (司徒) болып тағайындалды. Ол Наньян қолбасшылығының (南陽郡; қазіргі Наньян, Хэнань) әкімшісі Чэнь Цю (陳球)пен жақсы қарым-қатынаста бола алмады, бірақ екі жоғары министрлік лауазымда болғанда, Ченді Әділет министрі (廷尉) болып қызмет етуге ұсынды. Цзяо Сюань Хан әулетінің нашарлап бара жатқанын, себебі үкімет жемқорлыққа толы екенін көрді. Ол еш нәрсе істей алмайтынын сезініп, үмітін үзді, сондықтан ауырып қалғанын айтып, қызметінен кетті.
Qiao Xuan later became the Chancellor (相) of the Qi State (齊國; around present day Zibo, Shandong). On one occasion, he committed an offence and stripped of his post and sent to perform hard labour. After serving his sentence, he was allowed to rejoin the civil service and appointed as the Administrator (太守) of Shanggu Commandery (上谷郡; around present day Yanqing District, Beijing) and later as the Administrator of Hanyang Commandery (漢陽郡; around present day Tianshui, Gansu). While he was in office, Qiao Xuan heard that Huangfu Zhen (皇甫禎), the Prefect (令) of Shanggui County (上邽縣; in present day Tianshui, Gansu), was guilty of corruption. He had Huangfu Zhen arrested, flogged, and head shaved bald. Huangfu Zhen later died in Ji County (冀縣; present day Gangu County, Gansu). This incident shocked everyone in the region. Around the time, Qiao Xuan heard of Jiang Qi (姜岐), a famous man who lived in Shanggui County, and wanted to recruit him to join the civil service. Jiang Qi claimed that he was ill and declined. Qiao Xuan was angered, so he sent Yin Yi (尹益) to pressure Jiang Qi into agreeing. He threatened to make Jiang Qi's mother marry another man if he refused again. Yin Yi conveyed Qiao Xuan's threat to Jiang Qi but Jiang still declined and claimed that he was sick. The Counsellors (士大夫) in the commandery came to see Qiao Xuan and managed to persuade him to stop forcing Jiang Qi. This incident became the subject of jokes at the time. Qiao Xuan resigned on the grounds that he was ill. Shortly after, he joined the civil service again as a Chief Clerk (長史) to the Minister over the Masses (司徒). He was subsequently promoted to Court Architect (將作大匠). Towards the end of the reign of Emperor Huan ( 146–168), the Xianbei, Southern Xiongnu and Goguryeo often made incursions into Liaodong. Qiao Xuan was appointed General Who Enters Liao(dong) (度遼將軍) and put in charge of defending Liaodong. He served there for three years, repelled intrusions by the invaders, and maintained peace in the area. In the early reign of Emperor Ling ( 168–189), Qiao Xuan was summoned to the imperial capital Luoyang, where he served consecutively as the Intendant of Henan (河南尹), Minister Steward (少府) and Minister Herald (大鴻臚). In 170, he was promoted to Minister of Works (司空) and later to Minister over the Masses (司徒). He could not get along well with Chen Qiu (陳球), the Administrator of Nanyang Commandery (南陽郡; around present day Nanyang, Henan), but when he was in the two top ministerial positions, he recommended Chen to serve as the Minister of Justice (廷尉). Qiao Xuan saw that the Han dynasty was too weak because the government was plagued by corruption. He despaired as he felt that he could not do anything, so he claimed to be ill and resigned.
Кейінгі өмір және өлім
Кейінгі жылдары Цзяо Сюань қайтадан жазу шеберлерінің префекті (尚書令) болып қызметке кірісті. Сол шамада ол император Хуанның қарызы болған Гай Шенгтің (蓋升) Наньян әкімшілігінде (南陽郡; қазіргі Наньян, Хэнань) қызмет еткенде өкімін теріс пайдаланғанын және сыбайлас жолмен үлкен байлық жинағанын білді. Цзяо Сюань император Линге арнап, Гай Шенгті қызметтен алуды және оның мүлкін тәркілеуді сұраған хат жазды, бірақ император Лин бас тартты. Содан кейін Цзяо Сюань сарай қызметкері (侍中) болып тағайындалды, бірақ ауру болғандықтан тағайындалу процесін кейінге шегерді. 178 жылы ол Ұлы қолбасшы (太尉) болып тағайындалды, бірақ денсаулығына байланысты бұл лауазымды қабылдамай, бас тартты. Ол емделу кезінде үй шаруашылығы кеңесшісі (光祿大夫) қызметін атқарып жүрді. Цзяо Сюань 184 жылы 75 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) дүние салды.
In his later years, Qiao Xuan entered office again as the Prefect of the Masters of Writing (尚書令). Around the time, he discovered that Gai Sheng (蓋升), to whom Emperor Huan was indebted, had abused his power when he was serving as the Administrator of Nanyang Commandery (南陽郡; around present day Nanyang, Henan), and had amassed a large fortune from corrupt dealings. Qiao Xuan wrote a memorial to Emperor Ling, requesting the emperor to remove Gai Sheng from office and confiscate his property, but Emperor Ling refused. Qiao Xuan was subsequently reassigned to be a Palace Attendant (侍中), but he delayed the process as he was ill. Emperor Ling then ordered him to be a Household Counsellor (光祿大夫) instead. In 178, he was appointed Grand Commandant (太尉) but he rejected the position because he was sick. He remained as a Household Counsellor while receiving medical treatment. Qiao Xuan died in 184 at the age of 75 (by East Asian age reckoning).
Сао Саомен қарым-қатынасы
Хан әулетінің соңында билікке көтерілген сазгер Цао Цао, жастығында әлі танылмаған шағында бірде Цзяо Сюаньға барды. Цзяо Сюань Цао Цаоны көріп таңқалды және оған: «Әлемді хаос қамтып жатыр. Бейбітшілік пен тәртіпті қалпына келтіретін – сенсің!» деді. Сол кезде Цзяо Сюань мен Хэ Ён ғана Цао Цаоның ерекше қабілетін таныған еді. Кейін Цао Цао Цзяо Сюань өзін жақсы түсінген адам деп жиі айтқан. «Вэй Шу» (魏書) жазғандай, Цзяо Сюань Цао Цаоға: «Мен көптеген атақты адамдарды көрдім, бірақ сен сияқты ешкімді көрген емеспін! Көп еңбек етуің керек. Мен қазір қартайдым, отбасымды сендерге сеніп тапсыруға үміттенемін». Цао Цаоның даңқы Цзяо Сюаньмен кездескеннен кейін артты. «Шишуо Синьюй» жазғандай, Цзяо Сюань Цао Цаомен кездескенде, ол әлі жасөспірім еді, оған: «Әлем хаоста, соғыс әміршілері үстемдік үшін күресіп жатыр. Олардың бәрін жойып, тәртіпті қалпына келтіретін – сен емессің бе? Шын мәнінде, сен хаоста қаһармансың, ал бейбіт уақытта зұлымға айналасың. Мен қарт болғандықтан, сен байып, билікке көтерілгеніңді көре алмаймын. Ұрпақтарымды сендерге сеніп тапсырамын». Цзяо Сюань Цао Цаоға белгілі комментатор және кейіпкерлерді бағалаушы Сюй Шаомен кездесуді ұсынды. Цзяо Сюань қайтыс болғаннан кейін, Цао Цао оның қабірінен өткен сайын, оны жоқтап, құрмет көрсетті. Ол Цзяо Сюаньға арналған мақтау сөзді былай деп жазды: «Кеңесші Цзяо Сюань – принциптері берік, ізгі, мейірімді адам еді. Мемлекет оның насихаттары үшін алғыс білдіреді, ал ғалымдар оның сабақтарынан үйренеді. Оның жаны жұмақта тыныш болсын, оны жақсы есте сақтаймыз. Жастығымда, мен қасарысқан, қыңыр болғанда, оның қабылдауына бардым, ол мені жылы қарсы алды. Оның маған берген жігерлендіруі Конфуцийдің Ян Хуидің орнын ешкім баса алмайтынын айтқанымен, Ли Шенгтің (李生) Цзя Фуды (賈復) мақтағанымен теңестірілді. «Өзін түсінген адам үшін ғалым өледі» дегендей, оның сөздерін ешқашан ұмытқан емеспін. Ол бірде маған: «Мен өлген соң, егер сен менің қабірімнің жанынан өтіп, маған құрбандық ретінде бір құмыра шарап пен бір тауық ұсынбасаң, арбаң тағы үш қадам қозғалғаннан кейін ішің ауырады. Егер олай болса, мені кінәлама» деді. Бұл әзіл болғанымен, егер біз сол кезде жақын болмасақ, ол мұндай әзілді қалай айтар еді? Ескі күндерді еске алып, қазір қайғыға батам. Мен қазір шығысқа жорықтап тұрмын, әскерім осы ауылда орналасқан. Солтүстікке қарап тұрмын, бірақ ойым оның қабірінде. Оған осы құрбандықтарды шанамын, одан рақат табуын тілеймін!»
When Cao Cao, a warlord who rose to power towards the end of the Han dynasty, was still a relative nobody in his early years, he visited Qiao Xuan on one occasion. Qiao Xuan was surprised to see Cao Cao and he told him, "The world is about to enter a state of chaos. You're the person who will restore peace and order!" At the time, Qiao Xuan and He Yong were the only two persons who recognised Cao Cao's extraordinary talents. Cao Cao later often said that Qiao Xuan was someone who really understood him. The Wei Shu (魏書) recorded that Qiao Xuan told Cao Cao, "I've seen many famous persons but I've never seen someone like you before! You should work hard. I'm old already! I hope to be able to entrust my family to you." Cao Cao's fame increased after his meeting with Qiao Xuan. The Shishuo Xinyu recorded that when Qiao Xuan met Cao Cao, who was still a youth then, he told him, "The world is in chaos and warlords are fighting for supremacy. Aren't you the person who will eliminate all of them and restore order? You're actually a hero in chaotic times but a villain in times of peace. It's a pity that I'm old already because I won't be able to see you become wealthy and powerful. I entrust my descendants to you." Qiao Xuan also recommended Cao Cao to see Xu Shao, a well known commentator and character evaluator. After Qiao Xuan's death, whenever Cao Cao passed by Qiao Xuan's tomb, he would mourn Qiao Xuan and pay his respects. He wrote a eulogy for Qiao Xuan: The late Grand Commandant Qiao Xuan was a man of principles and virtues, one who was kind and compassionate. The State is grateful to him for his sermons while scholars learn from his lessons. Rest his soul in Heaven; we have fond memories of him. In my younger days, when I was stubborn and obstreperous, I visited him and he received me well. The encouragement he gave me was equivalent to that of Confucius remarking that none of his other students could replace Yan Hui, and that of Li Sheng (李生) praising Jia Fu (賈復). As the saying goes, 'a scholar will die for someone who understands him', I have never forgotten what he said to me. I remember he once told me, "After I die, if you pass by my grave and don't offer a jar of wine and a chicken as sacrifices to me, you'll get a stomachache after your carriage moves another three steps. Don't blame me if that really happens." Although that was light hearted humour, if we were not very close at that time, how would he have cracked such a joke? Now, as I recall these old memories, I feel grief and sorrow. I am now on an eastern campaign and my army is garrisoned in this village. I am looking at the lands in the north, but my thoughts are at his grave. I hereby offer him these sacrifices and I hope he enjoys them!
Отбасы
Цзяо Сюаньның ұлдарының бірі Цзяо Ю (橋羽) Ренченг мемлекетінің (任城國; қазіргі Зученг, Шандун) қанағаткері (相) қызметін атқарды.
One of Qiao Xuan's sons, Qiao Yu (橋羽), served as the Chancellor (相) of the Rencheng State (任城國; around present day Zoucheng, Shandong).
Бағалау
Қиао Сюань шыдамсыз және импульсивті адам ретінде танымал болды, ол жағдайды толық қарастырмайтын. Алайда, ол қарапайым және кішіпейіл өмір сүрді, адамдарға құрметпен қарым-қатынас жасады. Ол өзінің мәртебесі мен билігін пайдаланып, туыстары мен жақындарына мемлекеттік қызметте жоғары лауазымдарға қол жеткізуге көмектеспеді. Ол қайтыс болғанда отбасында көп мүлік қалмады және оған ешқандай аза тұру рәсімі болған жоқ. Оның кішіпейілділігі сол кезде жоғары бағаланды. Оның өмірбаянын жазған тарихшы Фан Йе оның жайлы былай деп жазды: "Қиао Сюань билігін орнатып, қаталдығымен танылды, бірақ ол адамдармен жеке қарым-қатынас жасауда кемшіліктері болды." Фан Йе Цао Цаоның қабілетін байқаған Қиао Сюань туралы: "Қиао Сюань батырды бірінші болып тану мүмкіндігіне ие болды" деп жазды.
Qiao Xuan was known to be an impatient and impulsive person who did not take the big picture into consideration. However, he led a humble and simple life, and treated people with respect. He did not abuse his status and power by helping any of his family members and relatives gain high ranking positions in the civil service. When he died, his family did not own much property and no funeral was held for him. His humility earned him praise at the time. The historian Fan Ye, who wrote Qiao Xuan's biography, commented on him as follows: "Qiao Xuan established his authority and was known for his sternness, but he was lacking in his personal relations with others." When commenting on Qiao Xuan spotting Cao Cao's talent, Fan Ye wrote: "Qiao Xuan had the privilege of being the first to recognise a hero."
Үш патшалықтың романсында
14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" тарихи романында Цзяо Сюань екі Цзяо әпкелерінің әкесі ретінде көрсетіледі және оны "Цзяо Гуолао" (喬國老; сөзбе-сөз "Цзяо мемлекеттік ақсақалы") деп атайды. Ол Лю Бэй мен Сунь Шансяңның үйленуіне байланысты оқиғалардың 54-тарауында пайда болады. 3 ғасырдағы "Үш патшалықтың тарихы" атты тарихи мәтінде Цзяо әпкелерінің әкесінің аты аталмайды, ол жай ғана "Цзяо Гун" (橋公; сөзбе-сөз "Цзяо ақсақалы") деп еске алынады. Тарихи деректер бойынша, Цзяо Сюань 184 жылы қайтыс болған, ал Цзяо әпкелері 200 жылы Сунь Цэ мен Чжоу Юге үйленген. Осыған байланысты, Цзяо Сюаньның әйелдер үйленген кезде тірі болуы мүмкін емес. Сондықтан, "Үш патшалықтың тарихында" айтылған "Цзяо Гун" Цзяо Сюань болған деген болжамға сену қиын. Лю Бэй мен Сунь ханымның некесі 209 немесе 210 жылдары болғандықтан, Цзяо Сюаньның осы үйленуге қатысқан оқиғалардағы рөлі ойдан шығарылған, себебі ол бұл оқиғалардан 20 жылдан астам бұрын қайтыс болған.
In the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, Qiao Xuan is said to be the father of the two Qiao sisters, and is referred to as "Qiao Guolao" (喬國老; literally "State Elder Qiao"). He appears in chapter 54 in the events leading to the marriage between Liu Bei and Sun Shangxiang. The 3rd century historical text Records of the Three Kingdoms did not state the name of the Qiao sisters' father, who was simply referred to as "Qiao Gong" (橋公; literally "Elder Qiao"). Historically, Qiao Xuan died in 184 while the Qiao sisters married Sun Ce and Zhou Yu in 200, so it was not possible that Qiao Xuan was still living when the marriages took place. Therefore, it is highly unlikely that Qiao Xuan was the "Qiao Gong" mentioned in the Records of the Three Kingdoms. The marriage between Liu Bei and Lady Sun took place sometime in 209 or 210, so Qiao Xuan's role in the events leading to the marriage is fictitious as he was already dead for over 20 years then.