Кіріспе

Америкалық жазушы Уильям Салетан – The Bulwark басылымының американдық жазушысы.

Өмірбаян және білім

Салетан, Техас штатының Ла-Порте қаласында туған еврей, 1987 жылы Свартмор колледжін бітірген.

Аборт және контрацепция

Салетан аборт туралы көп жазды, оның заңды болуы керек екенін, бірақ мүмкін болса, контрацепция қолдану арқылы одан аулақ болуға болады деп сақтық шараларын қабылдады. 2004 жылы ол «ұрық – заңдық қарастыруға лайық, ерекше адам» деп жазды. Бірақ ол оны «жеке тұлға» ұғымынан ажыратып, оның өміршеңдікке жеткенге дейін берілмейтінін айтты. 2009 жылы ол абортқа қарсы жаңа заңдарға қарсы шығып, олардың «елікпеушілікке, алдауға, тексерулерге және әуесқой үйдегі хирургияға» алып келетінін мәлімдеді. Ол абортты кісі өлтірумен теңестірген жоқ және «дұрыс шешімді қабылдауға ең лайықты адам – жүкті әйел» деген қорытындыға келді. Бірақ ол абортты «дамып келе жатқан адамның жойылуы» деп атады. Сондықтан, оны аз жасаған жөн. Кейінірек Салетан контрацепцияға көшті. 2009 жылы ол былай деп жазды: «Өмірді құрметтеу мәдениеті контрацепция этикасын қажет етеді. Ұрықтандыруға қарсы шаралар – күнә емес, бұл балаңызды өсіруге шыдамайсыз және аборт жасағыңыз келмесе, оның пайда болуын болдырмаудың мейірімді және жауапкершілік жолы». 2015 жылы ол аборттардың көбеюін азайту үшін ұзақ әрекет ететін, қайтымды контрацепцияны қолдады. Абортқа қарсыларға кеңес берді: «Сіз әйелдің бақытсыз жүкті болуын күтіп, оның еркіне қарсы әрекет етуге тырыса аласыз, немесе ол жүкті болмай тұрып, сізден де аборт жасағысы келмейтін кезде онымен бірлесіп жұмыс істеу арқылы осы дағдарыстың алдын аласыз».

Гомосексуализм және неке

Салетан гомосексуализмнің гетеросексуализммен моральдық жағынан теңестірілгенін, бірақ берілген қарым-қатынастардың кездейсоқ қарым-қатынастардан моральдық тұрғыдан артық екенін айтады. 2003 жылы ол былай деп жазды: "Мен өмір салтын консервативті ұстаныста, ал бағдарламаны либералды деп есептеймін. Меніңше, тұрақты отбасылар жақсы, гомосексуализм таңдау емес, сондықтан гей-некеге рұқсат ғана емес, оны ынталандыру керек". "Міндеттілік, ақымақ!" деген мақаласында ол консерваторларға бір жынысты некелерді қабылдауға кеңес берді, себебі "егер сіз отбасылық құндылықтарды қаласаңыз, ең оңайы – адамдарға отбасы құруға мүмкіндік беру". 2013 жылы Салетан екі стандартты сынады. Ол кейбір консерваторлардың бір жынысты жұптар бала көтере алмайды деген себеппен гей-некеге қарсы екенін, бірақ олардың осы ережені баласыз әртүрлі жынысты жұптарға қолданбайтынын айтты. Ол былай деп жазды: "Гомосексуализмнің ерікті емес және өзгермейтін нәрсе екенін мойындағаннан кейін, сіз оны бала туғызу туралы ойлағандай ойлай бастай аласыз". Ол бір жынысты некелердің, бала туғыза алмайтын әртүрлі жынысты некелер сияқты, "қарым-қатынасты реттейді және міндеттеме мен өзара жауапкершіліктің қарапайым құндылықтарын бекітеді" деген қорытындыға келді. 2014 жылы консервативті Fixed Point Foundation ұйымдастырған пікірсайыста Салетан гей-некеге қатысты аргументтер келтірді. Кейіннен ол Slate басылымында өз пікірін түсіндіріп, гомосексуализмнің зиянды емес екенін және таңдау болмағандықтан, ол күнә бола алмайды деп жазды. Ол некеге тұрудың алғышарты ретінде ұрпақ беру қабілетін сынап, былай деп жазды: "Біз бала туғыза алмайтын гетеросексуал жұптарды ажырасуға немесе бөлінуге мәжбүр етпейміз, содан кейін олар басқа біреумен балалы болуы мүмкін. Біз гомосексуалдармен де солай істеуге болмаймыз". Ол консерваторларға гомосексуализмді өз жынысына ғана емес, гетеросексуализм сияқты ерлерге немесе әйелдерге бағытталған ретінде қарастыруға кеңес берді. Осы көзқарас бойынша, гомосексуализм – "әйелдерге бағытталған адамдардың қыз болып тууы" немесе "ерлерге бағытталған адамдардың ұл болып тууы" сияқты сирек жағдай.

Ирак соғысы

2002 жылы Салетан Джордж Буш әкімшілігінің Ирак президенті Саддам Хусейн мен «Аль-Каида» арасындағы байланысты дәлелдемегенін жазды. Сонымен қатар ол «Американың шапшаң әрекет ету саясатына» алаңдаушылық білдірді. Бірақ ол Ирактың ядролық бағдарламасына араласпау да қауіпті екенін айтты. АҚШ Сенатының Иракта күш қолдануға рұқсат беру туралы пікірсайысында Салетан бұл рұқсатты Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне Иракқа қарсы қаулыларын орындау үшін қысым жасау құралы ретінде сипаттады. Ол Бушқа сенімсіздік білдіргенімен, рұқсатты қолдайтынын мәлімдеді, себебі «француз, орыс немесе қытай үкіметтерінің Иракқа қатысты өздерінің коммерциялық немесе саяси мүдделеріне зиян келтіретіндей әрекеттер жасауына сенбеймін». 2004 жылы әкімшіліктің Ирактың қару-жарақ бағдарламасы туралы мәліметтерді жоғары бағалағаны белгілі болғаннан кейін, Салетан Бушты «Саддамның БҰҰ инспекцияларына бағынбағаны үшін жазалауға мүлдем қажет емес, асыра сөздерге» сынады. 2008 жылы ол «Иракты қалай жаңылыстым?» деген мақала жазды. Ол Саддамның қару инспекторларын «алдап-сұрап» келгенін айтып, әлемдік қауымдастықтың «ЖҚҚ-ны бақылауға арналған халықаралық жүйенің» күшіне сендіру үшін қандай да бір әскери араласу қажет болғанын мәлімдеді. Бірақ ол Буштың күш қолдануы осы қимылға негіз болғаннан асып кеткенін мойындады, былай деп жазды: «Егер бұл кірісудің себебі осы болса, неліктен ирак армиясын таратып жіберді? Иракты қайта құру – бұл соғыстың себебімен салыстырғанда артық болды және біздің күшімізден асып түсті». Салетан күш қолдануды лайық емес президентке сеніп, қателік жасағанын қорытындылады: «Сіз соғыстың идеясына ғана емес, әкімшілікке сенім артасыз ба, жоқ па, соны шешуіңіз керек».

Ақпараттық зерттеулер

Бастапқыда 2007 жылдың 18 қарашасында Slate.com сайтында жарияланған серияда Салетан нәсіл мен интеллект арасындағы қатынасты сараптап, нәсілдің интеллектке генетикалық түрде әсер ететініне қатысты мәселені қарастырды. Ол бұл гипотезаны толығымен жоққа шығармады, соңында былай деді: «Барлық деректерді, зерттеулерді және аргументтерді қарастырғанда, мен жартылай генетикалық ықпалдың объективті дәлелдерін көремін». Кейін Ричард Нисбет «The New York Times» газетінде, Стивен Меткалф «Slate» журналында және Малкольм Гладуэлл «The New Yorker» журналында қарсы пікірлер жариялады. Салетанның сериясындағы төртінші мақаласы, «Өкініш» деп аталып, оның негізгі дереккөздерінің бірі Ж. Филипп Раштон мен нәсілдік басымдық жақтастары арасындағы байланысты байқамағанын мойындады, «Мен мұны зерттеп, хабарлауда немқұрайлылық таныттым» деді. Келесі мақалаларында Салетан бұл мәселені қайта қарастырып, интеллект туралы талқылауларда нәсілдік ұғымдарды қолдануға қарсы шықты. 2008 жылы ол нәсілді медициналық немесе басқа биологиялық зерттеулердегі талдау санаты ретінде «генетиканың тас ғасыры» деп сипаттады. Ол ғылыми расизмді «деректерге экономика, мәдениет, генетика сияқты басқа категориялардың үйлесімі жақсы сәйкес келгенде нәсілдік талдауға жүгіну және оған қанағат ету» деп түсіндірді. «Адамдарды нәсіл бойынша топтастырып, орташа көрсеткіштерді салыстыру оңай, бірақ бұл зиянды». 2012 жылы ол «нәсілге, жынысқа, дінге немесе басқа да қарапайым категорияларға негізделген қорытындылар жасау, сол адамды зерттеуге немесе онымен қарым-қатынас жасаудың нашар баламасы болып табылады» деп жазды. Ол стереотиптерді қолдануды сынға алып, оларды «білімсіз адамның білімнің нашар орнына жарамайтын нәрсесі» деп атады. 2013 жылы ол нәсілдік преюдистің себептерін зерттеп, оқырмандарға өздерінің көзқарастарын зерделеуге кеңес берді. 2018 жылы нәсілдік IQ дауы қайта жанданғанда, Салетан 2007 жылғы сериясын қайта қарады, қателерін талдап, басқаларға оларды қайталамауға кеңес берді. Ол «растық деректерді генетикалық аргументтер үшін пайдалану ғылыми емес», себебі «гендер талқыланып жатқан механизм» және «гендер отбасылар арасындағы сияқты популяциялар арасында да ағып, нәсілдік категорияларды бұзады және адамның әртүрлілігін қайта құрайды» деп жазды. Ол интеллекттің генетикалық факторларын зерттеуді қорғады, бірақ генетикалық салыстырудан нәсілдік салыстыруға көшу «интеллект ғылымын шамадан тыс кеңейтеді» деп ескертті. Ол интеллект биологиясын нәсілдік емес, генетикалық тұрғыдан қарастырудың зияннан гөрі пайдалы екеніне келді.