Кіріспе

Феминизмнің түрі Материалистік феминизм – француз журналы Questions féministes төңірегінде қалыптасқан радикалды феминизмнің теориялық ағымы. Ол марксизмнің тұжырымдық құралдарын патриархатты теориялық тұрғыдан қарастыру және оны жою үшін пайдаланумен сипатталады. Материалистік феминизм жыныстық қатынас пен гендерді әйелдердің өндірістік еңбегінің пайдалануы және жыныстық бағыныштылығы арқылы туындайтын әлеуметтік құрылымдар ретінде түсіндіреді. Оның әдебиеттеріне әйелдердің некедегі және ресми экономикадағы еңбегін талдау, феминизмнің басқа ағымдарын сынау, жыныстық қатынасты деконструкциялау және тәуелсіз әйелдер қозғалысын қолдау кіреді. Дженнифер Уик материалистік феминизмді «қоғамдық құрылымдардың, соның ішінде гендерлік иерархияның қалыптасуындағы материалдық жағдайларды зерттеуге баса назар қоятын феминизм» деп анықтайды. Материалистік феминизм бұл гендерлік иерархияны жеке патриархаттың салдары ретінде қарастырудан аулақ болып, оның орнына материалдық, тарихи сәт құрайтын әлеуметтік және психологиялық қатынастар желісін бағалайды. Ол «материалистік феминизмнің барлық материалдық жағдайлардың гендердің әлеуметтік өндірісінде маңызды рөл атқаратынын және әйелдердің осы өндірістерге қатысуының және оған қатысуының әртүрлі жолдарын зерттейтінін» айтады. Розмари Хеннесси материалистік феминизмнің тарихын британдық және француз феминистерінің еңбектерінде іздейді. Олар марксистік феминизмге қарағанда материалистік феминизм терминін артық көреді. Олардың пікірінше, марксизмді өзгерту қажет болды, себебі ол жыныстық еңбек бөлінісін түсіндіре алмайды. Марксизм бұл міндетке таптық көзқарасы мен өндіріске назар аударуы себепті лайық емес еді. Феминизм де әйел туралы тұжырымдамасына байланысты мәселелі болды. Материалистік феминизм марксизм мен феминизмге балама ретінде пайда болып, әлеуметтік ресурстардың тең емес таралуын көрсетті. Материалистік феминизм француз феминистерінің, әсіресе Кристин Дельфидің еңбектерінен туындады. Терминнің пайда болуымен бірге Дельфи басқа феминистер тарапынан сынға ұшырады. Материалистік феминизм марксизмге жақын болғанымен, марксистік мәтінге толығымен бағынбады, сондықтан көптеген адамдар оны марксизмге жеткілікті жақын болмағандықтан қажетсіз деп санады. Алайда, 1980 жылдардан кейін қазіргі феминизм физикалық қысымға назар аударудан бас тартып, қысымның тіліне көбірек назар аудара бастады. 1990 жылдары «әйел» санатының шекараларын кеңейтуге бағытталған мәдени өзгерістер болды. Феминизм постфеминизмге айналғанда, әйелдік ұғымы «сұраққа айналды, бірақ оны берілген деп қабылдауға болмайды», – деді Стиви Джексон. Оның пікірінше, «қысымнан бастау – материалистік көзқарас, қысым – материалистік ұғым». Материалистік феминистер үшін әйелдердің еңбегін өрбумен шектейтін патриархат теориясын құру патриархалды идеологияны қайта бекітуге әкеледі. Ол тұрмыстық өндіріс әйелдерді қысымға салудың материалдық негізі екенін, ал неке – ерлерге әйелдерді пайдалану құқығын беретін еңбек шарты екенін айтады. Сондықтан олар әйелдердің жағдайын осы топтың кез келген ішкі ерекшеліктерімен, әсіресе анатомиялық сипаттағы, мысалы, бала тудыру қабілеті немесе ерлерге қарағанда физикалық әлсіздігі, сондай-ақ ерлер мен әйелдердің әртүрлі психикасы болуы мүмкін психологиялық немесе психоаналитикалық сипаттағы кез келген түсіндіруге қарсы.

Сын

Материализм мен феминизм арасындағы қарым-қатынас "мәселелі" және "бақытсыз жұп" деп сипатталды. Материалистік феминизмнің жалпы белгісіздігіне де алаңдаушылық туды. Материалистік феминизм мен марксистік феминизм арасындағы ерекшелік феминистік теорияға пайдалы үлес енгізу үшін жеткілікті ме деген сұрақ қойылып отыр. Кристин Дельфидің материалистік феминизмге қосқан үлесі, мысалы, Мишель Баррет пен Мэри Макинтош тарапынан сынға іріктелді. Олар материализмнің анықтамасында патриархатты тым еркін түсіндіру бар екенін, ал Дельфидің "Материалистік феминизмге қарай" атты мақаласы әйелдердің ғана қанауын қарастырып, оны әйелдердің жалпы жаһандық қанаумен байланыстыра алмайтынын айтады. Розмари Хеннесси "әйел" терминінің анықтамасындағы айырмашылықтарды мойындауға бағытталған жаңа қысымның қалай пайда болғанын және бұл сынып қана емес, нәсіл, сексуалдық бағдар және гендерлік идентитімен қалай байланысатынын түсіндіреді. Стиви Джексон материалдық мәселелерді капиталистік идеяларға дейін кемітетін көптеген жаңа ойларға алаңдаушылық білдіріп, материалдыққа деген қызығушылықтың жаңадан өрлеуіне қатысты: "Бұл бізді 1970-ші жылдардағы марксизмнің ең өнімсіз формаларына қайта оралуы мүмкін".