Кіріспе

Неміс суретшісі Иоганн Кнупфер (1866–1910) – шизофренияға шалдыққан, өзін-өзінен шеттетуші суретші және Ханс Принцхорнның "Ақыл-саулығы бұзылғандардың сурет өнері" атты, саланың негізін қалаушы еңбегіндегі "шизофренияға шалдыққан шеберлердің" бірі.

Кнупфер жастық шағында үш жыл бойы нан пісірушінің шәкірті болған, содан ірі қалаға көшіп, цемент зауыдында жұмыс істеп, құлыпшының кәсібін үйренген. Достары оны үйленуге көндірген, бірақ олардың некесі бастапқыда-ақ бақытсыз болды. Ол ішімдікке құмар, зорлық-зомбылыққа бейім, әйеліне ғана емес, таныстарына да сенімсіздікпен қараған. 1902 жылы өзін-өзі өлтіруге тырысып, жақын арада психиатриялық емханаға жатқызылды. Оның бірнеше жыл бойы параноидтық ойлармен мазаланғаны және Мәсіхтің не үшін қуғынға ұшырағанын түсіндіретін көріністер көргені анықталды. Психиатрларға ол: «Мен сияқты азап көрген ешкім жоқ, тіпті Мәсіх те жоқ» деген (Принцхорн 1972, 172-бет). Оның туындыларын екі категорияға бөлуге болады: болжамдық жазулармен жабылған ресми діни суреттер және жастық шағынан естеліктерді бейнелейтін картиналар. Екі категория да симметрияға құштарлықты және шеңберлерге қызығушылықты көрсетеді. Кнупфер өзін шейіт санап, дінді өнерінің басты тақырыбына айналдырған. Ол шиеленіспен, құштарлықпен бейнеленген айқышқа ілінген бейнелерді суреттейді. Оның суреттеріне көбінесе Исаның қасиетті жүрегіне сілтеме жасайтын жүректерге өткір жебелер түйреліп салынған, сондай-ақ, көбінесе шеңберлермен жазылған түсіндірмелер қоса беріледі. Діни символизм Кнупфер үшін мазасыздыққа айналды. Иоганн Кнупфер балалық шақ тақырыбында да суреттер салған, онда құстар маңызды рөл атқарады.

Ресурстар

"Арт Брут" еңбектері. Лусиен Пейри, Париж, Le Seuil, 2020. Ханс Принцхорн. Психикалық салмақтанған адамдардың өнері: конфигурация психологиясы және психопатологиясына үлес. Эрик фон Брокдорф аудармасы. Нью-Йорк, Нью-Йорк: Springer Verlag, 1972.