Испанияның ежелгі халқы – Веттон тайпасы туралы мағлұмат. Темір ғасырында өмір сүрген, мал шаруашылығымен айналысқан, кельт және ибер мәдениеттерінің ықпалында болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испанияның ежелгі халқы
Ancient people of Spain
Веттондар (грекше: Ouettones) – Иберия түбегіндегі Темір дәуіріне дейінгі халық.
The Vettones (Greek: Ouettones) were an Iron Age pre Roman people of the Iberian Peninsula.
Шығу тегі
Лужан (2007) Веттондардың кейбір аттары батыс испано-кельттік ерекшеліктерін анық көрсетеді деп қорытындылайды. Кельтиберлік тегі де болған деген пікірлер айтылды, сондай-ақ Сеаноци есімі де белгілі, ал қалғандары әлі анықталған жоқ.
Lujan (2007) concludes that some of the names of the Vettones show clearly western Hispano Celtic features. A Celtiberian origin has also been claimed. and Seanoci, but the others remain unknown.
Мәдениет
Жылқы мен ірі қара мал өсірумен негізгі қызмет еткен, маусымдық көшіп-қонумен айналысқан халық археологиялық зерттеулерде жергілікті 2-ші темір дәуірінің "Cogotas II" мәдениетімен теңестірілді, сондай-ақ "Verracos мәдениеті" (verracos de piedra) деп те аталады – бұл шошқалардың, қабанның және бұқалардың қарапайым гранит мүсіндерінен алынған атау, олардың бұрынғы аймақтарында әлі де кездеседі. Бұл олардың бүгінгі күнгі ең танымал және сақталған мұраларының бірі, ал екіншісі, мүмкін, олардың ықпалы кезінде пайда болған Кальва ойыны. Лас Коготас, Ла Осера, Эль Расо де Канделеда, Ла Меса де Миранда, Екла ла Вьежа, Эль Кастильо, Лас Мерканас және Алькантара сияқты темір дәуірінің орындары мен зираттары қару-жарақ, қалқандар, фибулалар, белбеулер, қола қазандар, Кампаниялық және грек керамикасы сияқты жеткілікті материалдық мәдениеттерді ұсынды, бұл олардың шығыс месетінің Пеллендондарымен, Иберияның оңтүстігімен және Жерорта теңізімен тығыз байланыста болғанын көрсетеді.
A predominately horse and cattle herder people that practiced transhumance, archeology has identified them with the local 2nd Iron Age ‘Cogotas II’ Culture, also known as the ‘Culture of the Verracos’ (verracos de piedra), named after the crude granite sculptures representing pigs, wild boars and bulls that still dot their former region. These are one of their most notable enduring legacies today, the other possibly being the game of Calva, which dates to the time of their influence. The Iron Age sites and respective cemeteries of Las Cogotas, La Osera, El Raso de Candeleda, La Mesa de Miranda, Yecla la Vieja, El Castillo, Las Merchanas and Alcántara have provided enough elements – weapons, shields, fibulae, belt buckles, bronze cauldrons, Campanian and Greek pottery – which attest the strong contacts with the Pellendones of the eastern meseta, the Iberian south and the Mediterranean.
Орналасқан жері
Веттондар Мессетаның батыс бөлігінде – Иберия түбегінің жоғары орналасқан орталық жазығында – қазіргі Испанияның Авила және Саламанка провинциялары орналасқан аймақта, сондай-ақ Замора, Толедо, Касерес облыстары мен қазіргі Португалия территориясының шығыс шекаралық аймақтарында мекен еткен. Олардың астанасы, ежелгі дереккөздерде қызықтай түрде есімдері тілінген жоқ, әлі күнге дейін табылған жоқ. Алайда, Птолемей есімдерін атаған басқа қалалар табылды, мысалы Капара (Вентас де Капара), Обила (Авила?), Миробрига (Сидад Родриго?), Тургалиум (Трухильо, Касерес), Алеа (Алия, Касерес) және, мүмкін, Блетиса / Блетисама (Ледесма, Саламанка). Басқа да Веттон қалалары: Тамусия (Вильясвихас де Тамуха, Ботиха, Касерес маңында; Кельтиберлік монета орталығы: Тамусиенси), Оцелон / Оцелум (Кастело Бранко), Коттаеобрига (Альмейда) және Лансия (Серра д’Опа).
The Vettones lived in the western part of the meseta—the high central upland plain of the Iberian peninsula—the region where the modern Spanish provinces of Ávila and Salamanca are today, as well as parts of Zamora, Toledo, Cáceres and also the eastern border areas of modern Portuguese territory. Their own capital city, which the ancient sources mysteriously failed to mention at all, has not yet been found though other towns mentioned by Ptolemy were located, such as Capara (Ventas de Cápara), Obila (Ávila? ), Mirobriga (Ciudad Rodrigo? ), Turgalium (Trujillo, Cáceres), Alea (Alía – Cáceres) and probably Bletisa / Bletisama (Ledesma, Salamanca). Other probable Vettonian towns were Tamusia (Villasviejas de Tamuja, near Botija, Cáceres; Celtiberian type mint: Tamusiensi), Ocelon / Ocelum (Castelo Branco), Cottaeobriga (Almeida) and Lancia (Serra d’Opa).
Тарих
Лузитанияның дәстүрлі одақтастары Веттондар, біздің заманымыздан бұрын 3 ғасырдың соңында Хасдрубал мен Ганнибал бастаған Карфагенге қарсы күресте оларға көмектесті. Екінші Пуникалық соғыс кезінде бастапқыда номиналды Пуникалық үстемдігінде болған Веттондар, б.з.д. 206 жылдан кейін жақын арада осы үстемдіктен құтылды. Алайда, Баларус басқарған жалдамалы әскер тобы Ганнибалдың Италияға жорық жасаған кезде онымен бірге болды. Б.з.д. 2 ғасырдағы Лузитания соғыстарында олар Пунник, Цезарь және Кауцен басқарған Лузитаниялықтармен қайтадан бірікті, Бэтика, Карпетания және Кинетикумға шабуылдар жасады, сондай-ақ б.з.д. 153 жылы Солтүстік Африкадағы Оцилис қаласына (қазіргі Асила, Марокко) жасалған сәтсіз шабуылға қатысты. Техникалық тұрғыдан б.з.д. 134-133 жылдары Hispania Ulterior құрамына енгенімен, Веттондар оңтүстікке қарай романизацияланған аймақтарға шабуылдарын жалғастырды. Б.з.д. 79 жылы проконсул Квинт Цецилий Метел Пий, өзінің әскери операциялары үшін Веттонияда, негізінен Метеллинумда (Медельин), Кастра Цецилияда (Касрес эль Вежо) және Викус Цецилийде (Сьерра-де-Гредос) бекіністі базалар құру арқылы Орталық Испанияның қалалары мен тайпаларын бағындыруға тырысты, бірақ бұл Веттондарды б.з.д. 77-76 жылдары Серторий әскеріне көмекші күштерді беруден тоқтата алмады. Б.з.д. 61 жылы провинциялық пропратор Юлий Цезарь тарапынан талқандалған олар, кейін Помпейдің фракциясын қолдап, Баетикадағы Мунда шайқасында (Монтилья – Кордова) шайқасты.
Traditional allies of the Lusitani, the Vettones helped the latter in their struggle against the advancing Carthaginians led by Hasdrubal the Fair and Hannibal in the late 3rd century BC. At first placed under nominal Punic suzerainty by the time of the Second Punic War, the Vettones threw off their yoke soon after 206 BC. However, a mercenary contingent of Vettones accompanied Hannibal on his march to Italy, led by the chieftain Balarus. At the Lusitanian Wars of the 2nd century BC they joined once again the Lusitani under Punicus, Caesarus and Caucenus in their attacks on Baetica, Carpetania, the Cyneticum and the failed incursion on the North African town of Ocilis (modern Asilah, Morocco) in 153 BC. Although technically incorporated around 134 133 BC into Hispania Ulterior, the Vettones continued to raid the more romanized regions further south and during the Roman civil wars of the early 1st century BC, they sided with Quintus Sertorius. In 79 BC, Proconsul Quintus Caecilius Metellus Pius attempted to methodically secure the cities and tribes of central Hispania by establishing fortified bases for his military operations in Vettonia, mainly at Metellinum (Medellín), Castra Caecilia (Cáceres el Viejo), and Viccus Caecilius (at the Sierra de Gredos), but this did not prevented the Vettones from providing auxiliary troops to Sertorius' army in 77 76 BC. Crushed by the provincial Propraetor Julius Caesar in 61 BC, they later rose in support of Pompey's faction and fought at the battle of Munda (Montilla – Córdoba) in Baetica.
Романшалау
Б.з.б. 1-ғасырда римдіктер Веттонияның өңірінде әскери колониялар құруға кірісті, бастапқыда Каисаробрига немесе Цезаробрига (Талавера де ла Рейна – Толедо) және Норба Цезаррина (Касерес маңы), кейін Метеллинум (Медельин) қалаларында. Шамамен б.з.б. 27-13 жылдары ветондар жаңа құрылған Лузитания провинциясына қосылды, астанасы Эмерита Августа (Мерида) қаласы болды. Рим әлеміне біртіндеп сіңісіп кеткеніне қарамастан, ветондар өздерінің әскери дәстүрлерін сақтап қалды, осының арқасында Рим армиясын көмекші ат әскерімен (Ала) – Ala Hispanorum Vettonum Civium Romanorum қамтамасыз етті, ол император Клавдийдің 43-60 жылдары Британияға жасаған жорығына қатысты.
In the 1st Century BC, the Romans began to establish military colonies throughout Vettonia, first at Kaisarobriga or Caesarobriga (Talavera de la Reina – Toledo) and Norba Caesarina (near Cáceres), latter followed by Metellinum (Medellín), and in around 27 13 BC the Vettones were aggregated to the newly created Roman province of Lusitania with Emerita Augusta (Mérida) as the capital of the new province. Despite their progressive assimilation into the Roman world, the Vettones managed to retain their martial traditions, which enabled them to provide the Roman Army with an auxiliary cavalry unit (Ala), the Ala Hispanorum Vettonum Civium Romanorum, which participated in Emperor Claudius' invasion of Britain in AD 43–60.
Есімдес
Веттондарды Умбриядағы Веттона (қазіргі Беттона) тұрғындары Веттонендермен шатастыруға болмайды.
The Vettones are not to be confused with the Vettonenses, inhabitants of Vettona (today's Bettona) in Umbria.