Кіріспе

Стивен Кларктың 2004 жылы Пол Уэст атты бүркеншік атпен жарық көрген комик романы. Кейінгі басылымдарда автордың нақты кім екені белгілі болды. Францияда кітаптың атауы – «God save la France». Пол Уэст – бұл 27 жастағы, отбасы құрмаған, жалғыз ағылшын, француз кәсіпкерінің шақыруымен Парижге жұмысқа орналасып, француз астанасында ашуға ниеттенген шайханалар желісін жоспарлау және ұйымдастыру үшін бір жылдық келісімшартқа қол қояды. Роман 2002 жылдың қыркүйегінен басталып, 2003 жылдың жазында аяқталатын сол жылғы ойдан туған оқиғаларды қамтиды. 2003 жылы Иракқа басып кіру кезінде жазылған «Шықтырған бір жыл» романы британдықтар мен француздар арасындағы мәдени айырмашылықтарды, соғыс салдарынан олардың күшеюін, әсіресе Блэр мен Ширактың басып кіруге қатысты әртүрлі көзқарастарын көрсетеді. Романда АҚШ-та француздарға қарсы болған сезімге француз халқының реакциясы да бейнеленген. Кітапта француздардың өздерінің астанасы – Париж тұрғындарына деген қарама-қайшы көзқарасы да жазылған, ол қала дерлік шетелдік ел сияқты қарастырылады. Пауль өзінің ассимиляцияға тырысуы (көбінесе жыныстық өмірін жақсарту мақсатында) француз қоғамының басқа да жақтарын, атап айтқанда француз бюрократиясын және жоғары білімін Ұлыбританиядағы «жүйемен» салыстырады. 2005 жылы «Merde Actually» («АҚШ-тағы махаббат үшін Шықтырған») атты жалғасы жарық көрді. Атауы «Love Actually» фильміне сілтеме жасайды. Екінші жалғасы, «Merde Happens», 2007 жылы Ұлыбританияда, ал 2008 жылдың жазында АҚШ-та жарық көрді. Төртінші кітабы «Dial M for Merde» 2008 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияда жарық көрді.

Мазмұны

СЕПТЯБРЬ: Екі ешқашан кездеспейді. Француздардың барлық ағылшындарға, әсіресе француз тілін білмейтіндерге (мысалы, мен) сенбеу себебі. ОКТОБРЬ: "Бір аяқ лайда" Париждің туристік және одан да аз танымал аймақтарын аралап, нақты да, метафоралық та, иттің зәріне тап боламын. НОЯБРЬ: Өзіңді үйімде сезің. Пәтер іздеу. Шатыр туралы миф – едендегі ортақ дәретхана шұңқыры "романтикалық" па? ДЕКАБРЬ: Асхананы құдай сақтасын. Француз тағамдарына үйренген таңдарыммен, ағылшын тағамдарына ностальгия сезінуге тырысамын. ЯНВАРЬ: Ауылдағы үй. Еуроодақ субсидиясымен қаржыланатын Франция ауылдарының ерекшелігін ашып, күдікті түрде арзан коттедж сатып алуға шешім қабылдадым. ФЕВРАЛЬ: Махаббат жаса, соғыс емес. Ирак соғысының қаупі күшейгендегі шиеленіс. Ал, бір қыз француз сексуалдық дәстүрлерін үйрету арқылы мені латындық ғашыққа айналдыруға тырысады. МАРТ: Суппозиторийлердің қуанышы. Францияның өте кеңпейіл медициналық жүйесін зерттеймін, тіпті француздық "арқадан емдеу" әдісін де сынап көремін. АПРЕЛЬ: Liberté, égalité, жолымнан шық. Француздардың ағылшын тілділерді жасырын түрде жақсы көретінін байқадым. Бұл әсіресе экзотикалық Флоренцияға қатысты. МАЙ: 1968 және соның бәрі. Сансыз демалыс күндері, пайдалануға тиіс демалыс мерзімі және сөзсіз ереуілдермен француздықтар біледі, егер сіз 1 мамырға дейін жылдық жұмысты аяқтамасаңыз, лайға батып қаласыз.

Романның атауын түсіндіру

Кітаптың атауы, метафоралық түрде, Пауль Вест Францияда болған кезінде бастан өткерген барлық қиын жағдайларға, сонымен қатар, тура мағынасында, осы көркем әдебиетте Париж көшелерінде кездесетін көптеген иттің нәжісіне сілтеме жасайды. "Айбақты бір жыл" – бұл Питер Мейлдің "Прованста бір жыл" атты англо-француз мәдени қатынастары туралы бұрынғы еңбегіне жасалған сілтеме. Сол сияқты, "Merde Actually" атауы Хью Гранттың басты рөлде ойнаған "Love Actually" (2003) фильміне жасалған тағы бір сілтеме. Екі жағдайда да режиссер мен автор жеңіл комедиялық әуезді пайдаланған. Сонымен қатар, "Love Actually" фильмі Стивен Кларк "A Year in the Merde" және оның жалғасы "Merde Actually" жазған жылы шыққан және сол кездегі Ирак соғысымен байланыстырылған, бұл Франция мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасқа зиян келтірген.

"Шекспир және компания" кітап дүкеніне сілтеме

Бір күні Полдың досы Джейк оны Париждің Нотр-Дам соборының алдындағы қолданылған ағылшын кітаптары сататын дүкенге шақырады. Дүкеннің екінші қабатында әлемнің түкпір-түкпірінен келген экспаттар жиналады. Бұл – Париждегі "Шекспир және компания" кітап дүкеніне сілтеме.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Пауль Вест қыркүйек айында жаңа жұмысын бастағанда, ол боссы Жан Мари Мартиннің нағыз мінезі мен амалдарынан мүлдем хабарсыз болады. Мартин елу шамасында, бай, сұлу, әдемі киінеді, мейірімді және оған жақсы жалақы төлеуге дайын. Уэст әлі білмейді, Мартин француз экономикасын қолдағандығы үшін ресми түрде марапатталғанын, бірақ ол заңсыз түрде арзан британдық сиыр етін импорттайды (БСЕ дағдарысы кезіндегі тыйым әлі күшінде); саяси байланыстары арқасында ол қызы Элодиге арзан, мемлекеттік қолдауы бар HLM пәтерін алған; ол оңшылдармен араласады; үйленгеніне қарамастан, кеңседегі біреумен махаббат құрған; және ол Пауль Вестке болашақ атом электр станциясының жанындағы ауылдағы үйді сатуды көздеп отыр. Уэстке оның жобасы бойынша жұмыс істеуге әртүрлі адамдар тағайындалады. Бірақ, Мартиннің өзі қоса, барлығы Уэст айтқан нәрсені үйренуге құлшынбайды, мысалы, "Менің шайым бай" деген ат ағылшын шайханаларының желісі үшін жарамсыз екенін. Көп ұзамай Уэст ешкім оның бұйрықтарын орындамайтынын, ештеңе істелмейтінін, ал оған ештеңе жасағаны үшін немесе тіпті ештеңе жасамағаны үшін де ақы төленетінін түсінеді. Соңында оның келісімшарты мерзімінен бұрын бұзылады, ол бірнеше апта ағылшын тілін оқытады. ("Бұл кеңседе жұмыс істеуден гөрі қиын болды. Сабақ алдында тұрып, достарыңа электрондық хат жіберуге болмайды.") Сол жыл ішінде оның жеке өмірі эмоционалдық құлпынайға айналады. Барлығында, Уэст сол жылы төрт әйелмен қарым-қатынас жасайды: Элоди, боссының қызы; Алекса, оның саяси көзқарасына шыдай алмаған; Мари, жігіті шетелден келгенде оны ерікті түрде тастап кеткен қараша қаңбақ; және Флоренс, жартылай үнді, ол кісі романың соңында Парижде өз шайханасын ашуды жоспарлаған қыз.