Кіріспе
Сальвадордағы үш әскери диктатура. Революциялық үкімет хунтасы (lang es, JRG) – Сальвадорды 1979 жылдың 15 қазаны мен 1982 жылдың 2 мамыры аралығында билеген үш тікелей азаматтық-әскери диктатураның атауы. Бірінші хунта, 1979-1980 жылдар аралығында, екі полковник – Адольфо Арнольдо Маджано мен Хайме Абдул Гутьеррес, және үш азамат – Гиллермо Унго, Марио Антонио Андино және Роман Майорга Киростан тұрды. Екінші хунта, 1980 жылдың қаңтар айынан желтоқсан айына дейін, Маджано мен Гутьеррес, сондай-ақ Хосе Антонио Моралес Эрлих, Гектор Дада Хирези және Хосе Рамон Авалос Наварреттен құралды. Соңғы хунта, 1980-1982 жылдар аралығында, Гутьеррес, Моралес Эрлих, Авалос Наварреттен тұрды, ал Хунта президенті ретінде Хосе Наполеон Дуарте тағайындалды. Революциялық үкімет хунтасы билікке келген кезеңде ел бойынша көптеген адам құқықтары бұзылуына себепкер болды.
The Revolutionary Government Junta (lang es, JRG) was the name of three consecutive joint civilian military dictatorships that ruled El Salvador between 15 October 1979 and 2 May 1982. The first junta, from 1979 to 1980, consisted of two colonels, Adolfo Arnoldo Majano and Jaime Abdul Gutiérrez, and three civilians, Guillermo Ungo, Mario Antonio Andino and Román Mayorga Quirós. The second junta, from January through December 1980, consisted of Majano and Gutiérrez, and José Antonio Morales Ehrlich, Héctor Dada Hirezi, and José Ramón Ávalos Navarrete. The final junta, from 1980 to 1982, consisted of Gutiérrez, Morales Ehrlich, Ávalos Navarrete, with José Napoleón Duarte as the junta's president. The Revolutionary Government Junta was the source of many human rights violations that were committed across the country during its rule.
Алдыңғы оқиғалар және төңкеріс
Ұлттық келісім партиясы (PCN) 1962 жылдан 1979 жылға дейін Сальвадорды тиімді бір партиялық жүйе ретінде басқарды. ПКН-ге АҚШ-тың дипломатиялық қолдауы болды, ал ЦРУ Сальвадор қарулы күштерін оқытып, қаржыландырды. Партия елдегі билікті жалған сайлаулар, саяси қысым көрсету және азаматтар мен солшыл топтарға қарсы мемлекеттік демеушілікпен жасалған терроризм арқылы сақтап тұрды. 1979 жылдың наурыз айында президент Карлос Умберто Ромеро өз үкіметіне қарсы наразылықтар мен ереуілдерді басу үшін әскерді жіберді, бұл Никарагуада өткен жылы басталған төңкеріс сияқты Сальвадорда төңкеріс басталуын болдырмау мақсатында жасалды. 1979 жылдың қыркүйегінде Никарагуа президенті Анастасио Сомоса Дебайльдің құлатылуы көптеген әскери шенеуніктерді Ромероны қызметтен алуға және оны осындай төңкерістің алдын алуға қабілетті күшті үкіметпен алмастыруға итермеледі. Әскерилер АҚШ үкіметінің қолдауын алды және полковниктер Адольфо Арнольдо Маджано мен Хайме Абдул Гутьеррес басшылығымен ұйымдасты. 1979 жылдың 15 қазанында әскерилер төңкеріс жасап, Ромероны отставкаға кете және елден кетуге мәжбүр етті. Ромероға адал болған көптеген жоғары әскери шенеуніктер, мысалы Ұлттық қорғаныс министрі және Ұлттық гвардия директоры да отставкаға кетіп, жер аударылды. Бұл төңкеріс Сальвадор азамат соғысының басталуы ретінде жиі айтылады.
Бірінші хунта
1979 жылы 18 қазандағы төңкерістен үш күн өткен соң Маджано мен Гутьеррес Бірінші революциялық үкімет хунтасын құрды. Оған екі әскери офицер (Маджано мен Гутьеррес) және үш азаматтық адам кірді: Ұлттық революциялық қозғалыстың (МНР) демократиялық социалистік саясаткері Гиллермо Мануэль Унго Ревело, Сальвадордың сауда және өнеркәсіп палатасының (CCIES) бұрынғы вице-президенті Марио Антонио Андино және Орталық Америка университетінің ректоры Роман Майорга Кирос. Хунта өзін "реформашыл хунта" деп атады, ол әскери "реформашыл офицерлер" басқарған "реформашыл төңкеріс" арқылы билікке келді. ОРДЕН жойылған кезде жарымәскерилер таратылмады, өздігінен әрекет етіп, азаматтық соғыс кезінде түрлі қылмыстар жасады. Архиепископ Оскар Арнулфо Ромеро и Галдамез төңкеріс пен хунтаны сақтықпен қолдады, мақсаттары мен реформаларының жақсы ниетпен жасалғанын айтты. Хунта бірден оң және сол жақтан қарсылыққа тап болды. Олар хунтадан реформалар бойынша берген уәделерін орындауды, сондай-ақ жалақыны көтеруді, тұтыну бағасын төмендетуді және бұрын халыққа қарсы адам құқықтарын бұзған әскери шенеуніктерді сотқа беруді талап етті. Хунта басшылары көтерілістің алдын алу үшін сол жаққа жақындасуға тырысып, жалақыны 30%-ға көтерді және аграрлық реформаларды жүзеге асыруға ұмтылды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.
Екінші хунта
Екінші революциялық үкімет 1980 жылдың 9 қаңтарында құрылды. Оның орнына 1972 жылғы президенттік сайлау кезінде ПДК-ның тағы бір мүшесі және Ұлттық қарсыласу одағының (UNO) бұрынғы президенттік үміткері Хосе Наполеон Дуарте келді. Сальвадорлық адам құқықтары комиссиясы мәлімдегендей, Ұлттық гвардия 67 адамды өлтіріп, 250 адамды жарақаттады. 30 наурызда оның жерлеу рәсіміне шамамен 250 000 адам қатысты, ал Ұлттық гвардиядан атыс салған деп есептелетін оқиғада 40-қа жуық адам қаза тапты. Мажано Интерполдың Ромероны өлтіруде күдіктелгендердің тізімі бар екенін және ол бұл есепті іс бойынша тағайындалған судьяға, қылмыстық істер жөніндегі төртінші судья Атилио Рамирес Амаяға тапсыратынын мәлімдеді. Судьяға қарулы адамдар үйіне келіп өлтіруге әрекеттенген кезде өмірден басы аман қалды. "Ананас операциясы" деген атпен капитан Альваро Саравияның жоспары қолға түсті. Топқа 1932 жылғы көтерілістің коммунистік жетекшісі Аугустин Фарабундо Марти Родригестің есімі берілген. Бірақ Гутьеррес пен АҚШ тарапынан қызметтен кетуге қысым көрсеткеніне байланысты Мажано 1980 жылдың 13 желтоқсанында хунтадан толығымен кетіп, екінші хунтаның қызметін аяқтады. Хунта кейін Мажаноны қамауға ордер берді.
Үшінші хунта
1980 жылы 13 желтоқсанда Мажаноның отставкасынан кейін Үшінші революциялық үкімет хунтасы құрылды. Ол бұрынғы хунтаның мүшелерінен: Гутьеррес, Дуарте, Моралес Эрлих және Авалос Наварреттен тұрды. АҚШ президенті Рональд Рейган басшылығымен хунтаға экономикалық көмек және дипломатиялық қолдау жалғастырылды. 1981 жылы 10 қаңтарда FMLN үкіметті құлату және елді бақылауға алу мақсатымен «Соңғы шабуыл» бастады. Хунта шабуылды тойтарды, ал қаңтар айының соңында шабуыл FMLN үшін стратегиялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ олар өздерінің жауынгерлік қабілеттерін көрсетті. 1982 жылдың 17 наурызында Санта-Рита қаласының жанында, Чалатенангода 4 голланд журналисі мен 5 FMLN партизаны әскер тарапынан шабуылға ұшырады, нәтижесінде 8 адам қаза тапты. Бұл шабуыл көптеген адамды, әсіресе Нидерландыны ашуландырды, онда халық хунтаның биліктен кетуін талап етті. Дуарте бұл шабуыл емес, жай ғана оқиға екенін және журналистер әскер мен FMLN партизандары арасындағы атыс кезінде жарақаттанғанын мәлімдеді. PDC, PCN және шағын Демократиялық әрекет (AD) коалиция құрып, Альваро Маганьяны президент етіп сайлады, ол ARENA үміткері Уго Сезар Баррераны 36 дауысқа қарсы 17 дауыспен, 7-сі қалыс қалды. Маганьяның билікке келуі Сальвадордың Революциялық үкімет хунтасының үкім етуіне нүкте қойды. Өлім жасақтары әскерден құралғандықтан және АҚШ әскерді қаржыландырғандықтан, АҚШ өлім жасақтарын да тікелей емес жолмен қолдады. Батальон азамат соғысы кезінде ең қанды қырғындардың екеуін жасады: Эль-Калабозо және Эль-Мозотедегі қырғындар. Осы уақытта Ұлттық гвардия, №1 әскери бөлім және бұрын ORDEN құрамында болған жарымәскери күштер Гондурас шекарасындағы Сумпул өзеніндегі қырғынды жасады.