Төрт Аңғар тарихы

Кіріспе

Францияның оңтүстік-батысындағы тарихи провинция Quatre Vallées (сөзбе-сөз "Төрт аңғар") (Гаскон: Quate Vaths) – Францияның оңтүстік-батысында орналасқан шағын провинция. Ол төрт құрамдас бөліктен тұрды: Ауре аңғары (Гаскон: Aura), Барусс аңғары (Гаскон: Varossa), Магноак аңғары (Гаскон: Manhoac) және Несте немесе Нестес аңғары (Гаскон: Nèsta немесе Nestés).

Тарих

Бастапқыда Коммингтің бір бөлігі болған Ауре, Барусс, Несте және Магноак аңғарлары 11-ші ғасырда Коммингтен бөлініп, Арагон патшаларының вассалдары Ауре графтары мен Гаскониядағы Астарак графтары арасында бөлісті. Ауре графтарының әулеті 1242 жылы еркек мұрагерсіз аяқталды, ал Ауре графтығы Лабарте графтары мұра етті (Ла Барте де Нестеде тұратын), ол кезде Несте, Барусс және Магноактың қалған үш аңғарына ие болды. Осылайша төрт аңғар Лабарте графтарының билігінде біріктіріліп, Квар-Валле деп аталды. Лабарте графтары Арагон патшаларының вассалдары болғандықтан, Квар-Валле Арагон патшалығының бір бөлігі болды. 1300 жылдың маусым айында граф Бернард Лабарте «Квар-Валле елінің заңдары, әдет-ғұрыптары және артықшылықтары» деген 53 баптан тұратын жарлық шығарды. Жергілікті тұрғындардың роман тілінде жазылған бұл заңдар өз заманынан озып кетті: олар Квар-Валле тұрғындарына толық еркіндік берді, жерді еркін меншіктеп алуға, қоғамдық пештерді еркін пайдалануға, орманнан еркін пайдалануға және халықты өкілдік ететін консулдардың басқару құқығына ие болды. Мұндай артықшылықтар мен бостандықтар ортағасырлық Еуропаның ауылдық аймақтарында бұрын-соңды болмаған және көбінесе тек қана жарғымен бекітілген қалаларда ғана кездесетін. 1300 жылғы заңдар – Квар-Валле Француз революциясына дейін сақтап келген ерекше артықшылықтар мен ерекше сипаттың бастауы болды. Квар-Валле Комминг графтығы мен Гаскониядағы Арманьяк графтығы арасындағы бейтарап аймақ болды және екеуі де оны бағындыруға тырысты, ақыры 1398 жылы ол Арманьяк графтарының иелігіне көшті. 1462 жылы Арманьяк графы Жан V өзінің туысы Изабелла Арманьякқа Квар-Валле феодын сыйлады. Мүлігін қайырымдылыққа жұмсаған Изабелла ақыры өте кедей болып қалды, үстіне денесінің бір жағы қозғалмай қалды. Оның әлсіздігін пайдаланып, Безадунның иесі және Тулузаның сенашары Гастон де Лион кедей Изабелланы оған Квар-Валлені 5127 алтын тәжге (экус д’ор) сатуға көндірді, бірақ ол ешқашан төлемеді, Изабелланың тез арада қайтысын күтіп төлемді кейінге шегеріп отырды. Сонымен қатар, 1475 жылы Франция королі Арагон королінен Руссильонды алғанда, Квар-Валле ресми түрде Арагон патшалығынан бөлініп, Франция патшалығына қосылды. Алайда, ол әлі де патшалық доменнің бір бөлігі емес, Франция патшалығының көптеген тәуелсіз феодалдық иеліктерінің бірі ғана болды. Соңында Гастон де Лионның бұл әрекеті жоғары билік өкілдеріне жетті. Гастон де Лион өзінің жеке дәрігерін Изабеллаға жіберді, ол оның қожайынына ұят келтірмейтіндей етіп, оның өмірін қысқартты. 1476 жылдың тамызында жас кезінде Англия короліне уәде етілген, шаршаған және жалғыз қалған Арманьяк Изабелла дәрігердің оны «емдеу» үшін дайындаған дәрісін ішкеннен кейін қорқынышты ауырсынудан қайтыс болды. Ол 45 жаста болды. Гастон де Лион дереу Квар-Валлені өзіне қаратып алды. Оның мінез-құлқы соншалықты қорқынышты болды, сондықтан Аленсон герцогы мен Вендом герцогы, Арманьяк Изабелласының туыстары, Гастон де Лионды Квар-Валлені алуына кедергі жасау үшін сотқа берді. Сот бір ғасырдан астам уақытқа созылды. Ақырында, қираған және көңілі тоқыған Гастон де Лионның ұрпақтары Квар-Валлені Генрих III Наварраға берді, оған көптеген Пиренейлік феодалдық иеліктер (Беарн, Төменгі Наварра, Бигорре, Фуа графтығы, Небузан) тиесілі болды. 1589 жылы Наварраның Генрих III Франция королі Генрих IV болды. 1607 жылы ол француз тәжіне өзінің жеке феодалдық иеліктерін, француз егемендігінде болғандарын (яғни Фуа, Бигор, Квар-Валле және Небузан графтықтары, бірақ Беарн мен Төменгі Наварра емес, олар Франция патшалығының сыртындағы тәуелсіз елдер еді) біріктірді, сонымен Квар-Валле патшалық доменнің бір бөлігіне айналды. Дегенмен, Квар-Валле орта ғасырларда берілген барлық артықшылықтарын сақтап, француз төңкерісіне дейін провинциялық штаттарын сақтап келді, ол салық салу деңгейін және патшаға қаншалықты берілгенін еркін шешті. Он ғана мүшеден тұратын Квар-Валле провинциялық штаттары жылына бір рет Гараизон қаласындағы қонақүйде кездесетін, ол 16 ғасырдың басында Қасиетті Мария пайда болды деген атақты діни саяхат орталығы еді. Гараизон Монлеон Магноак коммунасында, Магноак аңғарында орналасқан. Алайда, Ауре аңғарының астанасы Аро, жергілікті тұрғындар Квар-Валленің астанасы деп санайды. Француз төңкерісі басталғанда, Квар-Валле тыныш болды. Олар ғасырлар бойы феодалдық салықтар мен корвелерден босатылып, босатылғандықтан, Францияның басқа бөліктері сияқты теңдік пен артықшылықтарды тоқтатуды талап етпеді. Бастапқыда Квар-Валле Небузан және Комминг провинцияларымен бірігіп, үш провинция Версальдегі Генерал штатына ортақ өкілдер сайлап жіберуі жоспарланған. Квар-Валле мұны өздерінің заңдары мен автономиясына қарсы келу деп қарады және Версальге наразылық хаты жіберді. Ақырында, олар өз өкілдерін Генерал штатына жіберуге рұқсат алды. Бұл өкілге Квар-Валленің артықшылықтарын қорғау міндеті жүктелді. Алайда, 1789 жылдың 4 тамызы күні Франция Ұлттық құрылтайы феодализмді және барлық артықшылықтарды жойғанда, ол көп нәрсе істей алмады, сонымен Квар-Валле өзінің ескі артықшылықтарын жоғалтты. 1790 жылы департаменттер құрылғанда, Квар-Валле департамент болуға тым кішкентай болды және тұрғындарының тілегіне қарсы, Комминг және Небузанмен бірігіп департамент құруды қалаған Квар-Валле Бигорреге қосылды, сондай-ақ Небузанның бір бөлігі мен Гасконияның бір бөлігімен біріктіріліп, Жоғарғы Пиреней департаментін құрды. Квар-Валле халқы бұл шешімге ащылықпен қарсы шықты, Коммингпен және Небузанмен арадағы тарихи және экономикалық байланыстарды еске салды, бірақ бәрі бекер болды. Содан кейін Квар-Валле халқы оқшауланған және өзін-өзі қамтамасыз ететін өмір салтына қайта оралды, Францияның 19 ғасырда бастан өткен жаңа тенденциялары мен саяси өзгерістерден қашықтап қалды. Аймақ 20 ғасырдың басына дейін өте дәстүрлі болып қала берді және жаңалықтар баяу дамыды. Пиренейлердің қалған бөлігі сияқты, Квар-Валле де ауылдық жерлерден қашудан көп зиян шекті. Бүгінде Квар-Валленің сирек халық тыныштығы табиғатты жақсы көретін және Пиренейлердің ең қалың бөліктерін ашуға ниеттенген адамдар үшін қасиетті орынға айналды, онда тамаша ландшафт бай тарихи мұра және көптеген ескі ескерткіштермен үйлеседі.

Originally part of Comminges, the valleys of Aure, Barousse, Neste, and Magnoac were detached from Comminges in the 11th century and were divided between the counts of Aure, vassals of the kings of Aragon, and the counts of Astarac (in Gascony). The line of the counts of Aure ended in 1242 without a male heir, and the county of Aure was inherited by the counts of Labarthe (residing in La Barthe de Neste), who by then possessed the three other valleys of Neste, Barousse, and Magnoac. Thus, the four valleys were unified under the counts of Labarthe, and began to be known as Quatre Vallées. The counts of Labarthe were vassals of the kings of Aragon, and so Quatre Vallées was part of the kingdom of Aragon. In June 1300, Count Bernard of Labarthe granted the 53 articles of the "Statutes, Customs, and Privileges of the Country of Quatre Vallées". These statutes, written in the native Romance language of the inhabitants, were quite ahead of their time: they granted full liberty to the inhabitants of the Quatre Vallées, free ownership of land, free use of communal ovens, free usage of the forests, and so on, as well as the right to be ruled by consuls representing the people. All these privileges and liberties were unprecedented in rural areas of medieval Europe, and were normally found only in chartered cities. The Statutes of 1300 are the origin of the special privileges and distinct character that the Quatre Vallées kept until the French Revolution. The Quatre Vallées were a buffer zone between the county of Comminges and the powerful county of Armagnac (in Gascony), and were coveted by both, until eventually in 1398 they became a possession of the counts of Armagnac. In 1462, Count Jean V of Armagnac ceded the fief of Quatre Vallées to his incestuous sister Isabelle of Armagnac. Isabelle, who had given her fortune to charities, ended up in utter poverty, and on top of it she became paralyzed with hemiplegia. Taking advantage of her weakness, Gaston de Lyon, Lord of Bezaudun and seneschal of Toulouse, lured the poor Isabelle into selling him the Quatre Vallées against 5,127 gold crowns (écus d'or), which he never paid, always postponing payment in the hope of a rapid death of Isabelle. At the same time, in 1475, as the king of France obtained Roussillon from the king of Aragon, the Quatre Vallées were officially detached from the kingdom of Aragon and entered the kingdom of France. However, they were still not part of the royal domain, and were just one of the many independent fiefs of the kingdom of France. Eventually, the maneuvering of Gaston de Lyon alerted higher authorities. Gaston de Lyon then sent his private doctor to Isabelle, and this one saw to it that she would not live long enough to embarrass his master. In August 1476, the paralyzed and forlorn Isabelle of Armagnac, who in her youth had been promised to the king of England, died in horrible pain after drinking a potion prepared by the doctor to "cure" her. She was only 45. Gaston de Lyon immediately claimed the Quatre Vallées. His attitude was so revolting that the duke of Alençon and the duke of Vendôme, relatives of Isabelle of Armagnac, sued Gaston de Lyon to prevent him from obtaining the Quatre Vallées. The trial lasted for more than a century. At last, ruined and discouraged, the descendants of Gaston de Lyon ceded the Quatre Vallées to Henry III of Navarre, who owned many Pyrenean fiefs (Béarn, Lower Navarre, Bigorre, County of Foix, Nébouzan). In 1589, Henry III of Navarre became king Henry IV of France. In 1607, he united to the French crown those of his personal fiefs that were under French sovereignty (i. e. County of Foix, Bigorre, Quatre Vallée, and Nébouzan, but not Béarn and Lower Navarre, which were sovereign countries outside of the kingdom of France), and so Quatre Vallées became part of the royal domain. Nonetheless, Quatre Vallées kept all its privileges granted in the Middle Ages, and it also kept its provincial states until the French Revolution, which decided freely what was the level of taxation and how much was given to the king. The provincial states of Quatre Vallées, made up of only ten members, met once a year in an inn at Garaison, a famous pilgrimage center where the Virgin Mary was said to have appeared in the beginning of the 16th century. Garaison is located in the commune of Monléon Magnoac, in the Magnoac valley. However, Arreau, the capital of the Aure valley, is often considered by local people to be the capital of Quatre Vallées. At the start of the French Revolution, the Quatre Vallées remained quiet. They had been freed and exempted from feudal taxes and corvées for centuries already, and so they did not demand equality and the end of privileges like the other parts of France did. At first it was planned that Quatre Vallées would gather with the provinces of Nébouzan and Comminges, and that the three would elect common representatives to the Estates General in Versailles. The Quatre Vallées saw this as a breach of their Statutes and autonomy, and they sent a letter of protest to Versailles. Eventually, they were allowed to send their own representative to the Estates General. This representative was assigned the task of preserving the privileges of the Quatre Vallées at all cost. However, there was not much he could do when feudalism and all the privileges were abolished by the French National Constituent Assembly in the night of 4 August 1789, and so the Quatre Vallées lost their old privileges. In 1790, when the départements were created, the Quatre Vallées were too small to become a département, and against the wishes of their inhabitants, who wished to join with Comminges and Nébouzan to form a département, the Quatre Vallées were joined with Bigorre, as well as with a fragment of Nébouzan and parts of Gascony, to form the département of Hautes Pyrénées. The people of Quatre Vallées objected bitterly, stressing the old historical and economic ties with Comminges, but it was to no avail. After that, the people of the Quatre Vallées returned to their isolated and self supporting lifestyle, away from the new trends and political changes that France experienced in the 19th century. The area remained very traditional well into the 20th century, and modernity progressed only slowly. Like the rest of the Pyrenees, Quatre Vallées suffered a lot from rural exodus. Today, the low population density of the Quatre Vallées have turned them into a haven for nature lovers and people wishing to discover some of the wildest parts of the Pyrenees, where a spectacular landscape is combined with a rich historical heritage and many old monuments.