Кіріспе

Агу тауы (француз тілінде: Mont Agou, бұрын Бауманспиц немесе Бауман шыңы деп аталған) – Тогодағы ең биік тау. Ол Тогоның Плато аймағындағы Кпалиме қаласының оңтүстік-шығысына қарай орналасқан. Тау Ганамен шекараға жақын, оның шыңынан бұл елді көруге болады.

Геология

Агу тауы – көршілес Бенинмен шектесетін Атакора тауларының батыс шеткі бөлігі. Того шекарасы ішінде бұл жота кейде Того таулары деп аталады. Бұл таулармен бірге Агу тауы Дагомейд Орогенінің құрамына кіреді, бұл Батыс Африка кратонының Бенин-Нигерия қалқанымен соқтығысу нәтижесінде орогендік процесте көтерілген аймақ. Бұл белдеудің ішкі тігіс аймағында солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан бірнеше оқшауланған массивтер кездеседі. Агу тауы осы массивтердің бірінің бөлігі болып табылады, және ғылыми жіктемеге байланысты Лато Агу массиві (жақын орналасқан Лато төбесімен бірге) немесе Ахито Агу массиві (Ахито тауымен бірге) деп аталады. Геологиялық тұрғыдан осы құрылымдардың бір бөлігі болғанымен, Агу тауы инсельберг ретінде көрінеді, салыстырмалы түрде тегіс Дани платосынан күрт көтеріліп, шамамен 6 км биіктікте түседі. Ол неопротерозой дәуіріне жататын шарнокиттік магмалық тау жынысының негізінде орналасқан. Таудың өзі негізінен амфиболит, пироксинит және габбродан тұрады, сондай-ақ боксит кендері де бар.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақта эве халқы қоныстанған. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында Адангме босқындары құл саудагерлерінен қашып, Агу тауына паналады. 1870 жылы ашанти әскерлері осы аймақты бағындыруға тырысты, бірақ таудағы ауылдар оларды кері қайтарды. Осы себепті тау әлі күнге дейін қарсылықтың символы саналады. Немец протектораты Тоголанд кезеңінде тау, география ғылымының маманы Оскар Бауманның құрметіне Бауман шыңы (Бауманшпиц) деп аталды. Аңыз бойынша, немістер жақын орналасқан Навье ауылына келгенде, қой терісіне сыятын нәрсені сатып алуға келісім жасасты. Олар теріні кесіп, онымен тауды айналдырып қоршады. Бұл оқиға Дидоның Карфагенді қаласын құру туралы дәстүрлі әңгімеге ұқсас. 2000-шы жылдары таудағы боксит кен орындарын коммерциялық мақсатта пайдалану жоспарлары жасалды, бірақ бұл жергілікті экологиялық ұйымдардың наразылығын тудырды.

Флора мен фауна

Тау және оның төңірегіндегі аймақтар бұрын тығыз жаңбырлы орманмен жабылған, Агу тауынан Атакора тізбегінің қалған бөлігімен тығыз биологиялық байланыстар болған. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап, ағаш өңдеу және егіншілік үшін қарқынды орман кесу жүргізілді, бұл биологиялық түрлердің айтарлықтай жоғалуына әкелді, нәтижесінде тау беткейлеріндегі шашыраңқы жерлерде ғана бастапқы орманның қалдықтары сақталды. Дегенмен, биологиялық зерттеулер жүргізілді, мысалы, көбелектер (Heliconiinae, Papilionoidea, Hesperioidea) бойынша.

Мәдени сілтемелер

Экзопланетаның (басқа жұлдыздың орбитасы бойынша айналатын планетаның) Агуто деген аты бар, ол Агу тауының атынан алынған. Ол WASP 64 жұлдызының айналасында 1200 жарық жылы қашықтықта, Үлкен Ит шоқжұлдызында орналасқан. Бұл планетаға 2019 жылы Халықаралық астрономиялық одақ ұйымдастырған NameExoWorlds конкурсында Того елдігіндегі әуесқой астрономдар ат қойған.