Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агу тауы (француз тілінде: Mont Agou, бұрын Бауманспиц немесе Бауман шыңы деп аталған) – Тогодағы ең биік тау. Ол Тогоның Плато аймағындағы Кпалиме қаласының оңтүстік-шығысына қарай орналасқан. Тау Ганамен шекараға жақын, оның шыңынан бұл елді көруге болады.
Mount Agou (French: Mont Agou, earlier known as Baumannspitze or Baumann Peak) is the highest mountain in Togo at It is situated to the south east of Kpalimé in the Plateaux Region of Togo. The mountain lies close to the border with Ghana; this country can be seen from the summit.
Геология
Агу тауы – көршілес Бенинмен шектесетін Атакора тауларының батыс шеткі бөлігі. Того шекарасы ішінде бұл жота кейде Того таулары деп аталады. Бұл таулармен бірге Агу тауы Дагомейд Орогенінің құрамына кіреді, бұл Батыс Африка кратонының Бенин-Нигерия қалқанымен соқтығысу нәтижесінде орогендік процесте көтерілген аймақ. Бұл белдеудің ішкі тігіс аймағында солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан бірнеше оқшауланған массивтер кездеседі. Агу тауы осы массивтердің бірінің бөлігі болып табылады, және ғылыми жіктемеге байланысты Лато Агу массиві (жақын орналасқан Лато төбесімен бірге) немесе Ахито Агу массиві (Ахито тауымен бірге) деп аталады. Геологиялық тұрғыдан осы құрылымдардың бір бөлігі болғанымен, Агу тауы инсельберг ретінде көрінеді, салыстырмалы түрде тегіс Дани платосынан күрт көтеріліп, шамамен 6 км биіктікте түседі. Ол неопротерозой дәуіріне жататын шарнокиттік магмалық тау жынысының негізінде орналасқан. Таудың өзі негізінен амфиболит, пироксинит және габбродан тұрады, сондай-ақ боксит кендері де бар.
Mount Agou is part of an extreme western outlier of the Atakora Mountains that cross neighbouring Benin. Within the Togolese borders, this range is sometimes called the Togo Mountains. Together with these mountains, Mount Agou forms part of the Dahomeyide Orogen, an area that was uplifted in an orogenic process when the West African Craton bumped into the Benin Nigerian Shield. The internal suture zone of this belt contains several isolated massifs that are oriented in North South direction. Mount Agou is part of one of these massifs which, depending on the scientific classification, is either called the Lato Agou Massif (together with nearby Lato Hill) or the Ahito Agou Massif (together with Mount Ahito). Although geologically part of these structures, Mount Agou presents itself as an inselberg, rising abruptly above the relatively flat Danyi Plateau with a drop of around It stands on a base of charnockitic igneous rock from the Neoproterozoic Era. The mountain itself is mainly made up of amphibolite, pyroxenites and gabbro, and contains deposits of bauxite.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақта эве халқы қоныстанған. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында Адангме босқындары құл саудагерлерінен қашып, Агу тауына паналады. 1870 жылы ашанти әскерлері осы аймақты бағындыруға тырысты, бірақ таудағы ауылдар оларды кері қайтарды. Осы себепті тау әлі күнге дейін қарсылықтың символы саналады. Немец протектораты Тоголанд кезеңінде тау, география ғылымының маманы Оскар Бауманның құрметіне Бауман шыңы (Бауманшпиц) деп аталды. Аңыз бойынша, немістер жақын орналасқан Навье ауылына келгенде, қой терісіне сыятын нәрсені сатып алуға келісім жасасты. Олар теріні кесіп, онымен тауды айналдырып қоршады. Бұл оқиға Дидоның Карфагенді қаласын құру туралы дәстүрлі әңгімеге ұқсас. 2000-шы жылдары таудағы боксит кен орындарын коммерциялық мақсатта пайдалану жоспарлары жасалды, бірақ бұл жергілікті экологиялық ұйымдардың наразылығын тудырды.
Historically, the region is inhabited by Ewe people. In the late seventeenth and early eighteenth century, Adangme refugees settled at Mount Agou, fleeing from slave traders. In 1870, Ashanti troops tried to subdue the area, but were pushed back by the villages on the mountain. For this reason, the mountain is still seen as a symbol of resistance. In times of the German protectorate Togoland, the mountain was called Baumann Peak (Baumannspitze), named after geographer Oscar Baumann. A mythical narration tells that when the Germans arrived in nearby Naviè village, they made an agreement to buy what can fit into a sheepskin. They then cut a skin in pieces and surrounded the mountain with them. This story is similar to the traditional tale of the foundation of Carthage by Dido. In the 2000s there were plans for commercial exploitation of the bauxite deposits on the mountain, which were met with protests from local environmental organisations.
Флора мен фауна
Тау және оның төңірегіндегі аймақтар бұрын тығыз жаңбырлы орманмен жабылған, Агу тауынан Атакора тізбегінің қалған бөлігімен тығыз биологиялық байланыстар болған. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап, ағаш өңдеу және егіншілік үшін қарқынды орман кесу жүргізілді, бұл биологиялық түрлердің айтарлықтай жоғалуына әкелді, нәтижесінде тау беткейлеріндегі шашыраңқы жерлерде ғана бастапқы орманның қалдықтары сақталды. Дегенмен, биологиялық зерттеулер жүргізілді, мысалы, көбелектер (Heliconiinae, Papilionoidea, Hesperioidea) бойынша.
The mountain and the surrounding areas were densely covered with rainforest in the past, with strong biological connections from Mount Agou to the rest of the Atakora chain. Starting from the second half of the twentieth century, strong deforestation has taken place for logging and agriculture, associated with considerable biodiversity loss, leaving only patches of original forest on isolated spots along the mountain slopes. Nevertheless, biological research has been done, for example on butterflies (Heliconiinae, Papilionoidea, Hesperioidea
Мәдени сілтемелер
Экзопланетаның (басқа жұлдыздың орбитасы бойынша айналатын планетаның) Агуто деген аты бар, ол Агу тауының атынан алынған. Ол WASP 64 жұлдызының айналасында 1200 жарық жылы қашықтықта, Үлкен Ит шоқжұлдызында орналасқан. Бұл планетаға 2019 жылы Халықаралық астрономиялық одақ ұйымдастырған NameExoWorlds конкурсында Того елдігіндегі әуесқой астрономдар ат қойған.
An exoplanet (planet orbiting another star) has the name Agouto, which is derived from Mount Agou. It circles the star WASP 64 at a distance of 1200 lightyears in the constellation of Canis Major It received its name from Togolese amateur astronomers in the NameExoWorlds contest of 2019, organised by the International Astronomical Union.