Кипр Республикасының Президенті лауазымы

Кіріспе

Кипр Республикасының мемлекет басшысы және үкімет басшысы – Кипр Республикасының Президенті, Кипр Республикасының мемлекет басшысы және үкімет басшысы, сондай-ақ Кипр Ұлттық гвардиясының бас қолбасшысы. Бұл лауазым Кипр Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін 1960 жылғы Конституциямен бекітілді. Мемлекет басшысы және үкімет басшысының біріктірілген рөлі Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер арасында ерекше болып табылады, бұл Кипрді толыққанды президенттік үкімет жүйесіне ие жалғыз ЕО мемлекеті етеді. Лондон және Цюрих келісімдері барысында келісілген Конституция грек кипрлік қауымдастығы мен түрік кипрлік қауымдастығы арасында билікті бөліп, президенттің грек кипрлігі болуын талап етеді. Басқа талаптарға сәйкес, лауазым иелерінің жасы 35-тен жоғары болуы және екі кезеңдік сайлау жүйесі арқылы тікелей сайлануы керек. Президенттің өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды, ал Конституцияға енгізілген он үшінші түзетуге сәйкес, ешбір адам қатарынан екі мерзімнен артық қызмет ете алмайды. Никос Христодулидис – Кипрдің сегізінші және қазіргі Президенті, ол 2023 жылдың 28 ақпанында қызметке кірісті.

Билік пен шектеулер

Конституцияға сәйкес Республика Президенті – мемлекет басшысы, ол тікелей, жалпы және құпия дауыс беру арқылы бес жылға сайланады. Республика Президентіне Конституциямен берілген ең маңызды өкілеттіктердің бірі – Өкілдер палатасы қабылдаған заңдарды қолдануға енгізу, немесе егер заң Республиканың сыртқы саясаты, қауіпсіздігі және қорғанысына қатысты болса, онда палата қабылдаған заңның қабылдануын тоқтату үшін вето құқығы, мұндай заңдарды заң шығару органына қайта қарауға жіберу құқығы, сондай-ақ оның Конституцияға сәйкестігін тексеру үшін Жоғарғы Сотқа жолдау құқығы. Президент сонымен қатар Министрлер Кеңесінің отырыстарын шақырады және олардың күн тәртібін бекітеді, Республиканың сыртқы саясаты, қауіпсіздігі және қорғанысына қатысты мәселелерді қарағанда кеңес отырыстарына вето қою құқығын сақтайды, сондай-ақ оларды аталған органға қайта жіберу құқығына ие. Бүгінде қажеттілік доктринасы бойынша Президент ел Кабинетін құрайтын он бір министрді тағайындайды және Конституциямен Республика Президенті мен Вице-президентіне берілген өкілеттіктерді есептемегенде, мемлекеттің атқарушы билігін жүзеге асырады. Сонымен қатар, Конституция Президентке тәуелсіз мемлекеттік қызметкерлерді және Жоғарғы Сот судьяларын бір жақты тәртіппен тағайындау құқығын береді. Республика Президентін лауазымынан босатудың екі жолы бар. Біріншісі, бас прокурор мен бас прокурордың орынбасары ұсынған айыптаудан кейін, Жоғарғы Сотта мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылуы керек, бұл парламент мүшелерінің кемінде үштен екісінің дауысымен бекітілуі тиіс. Екіншісі, бас прокурор мен бас прокурордың орынбасары айыптауды бастағаннан кейін, Жоғарғы Сот Президенті мақұлдаған жағдайда, ар-намысқа тиетін немесе моральдық құндылықтарға қайшы келетін қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылуы керек.

According to the Constitution, the president of the Republic is the head of state, and is elected for a five year term through direct, universal and secret ballot. Among the most important powers granted to the president of the Republic by the Constitution, are the power to put into effect laws passed by the House of Representatives or the right of veto to prevent legislation passed by the House from being enacted, if a given law concerns issues of the external policy, security and defence of the Republic, the right to refer such legislation back to the legislative body, as well as the right to refer it to the Supreme Court for the purposes of checking its constitutionality. In addition, the president convenes the meetings of the Council of Ministers and draws up their agenda, while maintaining the right of veto for council meetings as well, provided that they concern issues of external policy, security and defence of the Republic, as well as the right to refer them back to the aforementioned body. Today, under the doctrine of necessity, the president appoints eleven ministers, who constitute the country's Cabinet, and with the exception of the powers reserved by the constitution explicitly for the president and vice president of the Republic, exercise the executive authority of the state. Furthermore, the Constitution grants the president the power to unilaterally appoint independent state officials and Supreme Court judges. There are two ways for the president of the Republic to be removed from office. In the first case, they must be convicted by the Supreme Court for high treason, following prosecution by the prosecutor general and the deputy prosecutor general, which has to be approved by a resolution of at least three quarters of members of parliament. In the second case, they must be convicted of a dishonorable offense or an offense of moral turpitude, following prosecution by the prosecutor general and the deputy prosecutor general, which has to be approved by the president of the Supreme Court.