Кіріспе
Курт Мейер (1910-1961) – нацистік Германияның әскери қылмыскері, SS офицері. Ол Ваффен-СС (СС-тің жауынгерлік бөлімшесі) құрамында қызмет етті және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция шайқасына, «Барбаросса» операциясына және басқа да ұрыстарға қатысты. Мейер одақтастардың Нормандияға шабуыл жасауы кезінде 12-ші SS танк дивизиясы «Гитлерюгенд»-ке қолбасшылық етті және Емен жапырақтары мен қылыштармен безендірілген Темір крестің рыцарь дәрежесімен марапатталды. Соғыс кезінде бірнеше рет азаматтарды және әскери тұтқындарды жаппай өлтіруге бұйрық бергені үшін Мейер Арденн аббаттығындағы қырғынға (Нормандиядағы канадалық әскери тұтқындарды өлтіру) қатысқандығы үшін соғыс қылмыстары бойынша сотталды. Оған өлім жазасы берілді, бірақ кейін ол өмір бойына түрмеде отыруға ауыстырылды. Босатылғаннан кейін ол бұрынғы Waffen-SS жоғары шенді офицерлері құрған HIAG лобби тобының жұмысына белсенді қатысты. Мейер Waffen-SS-тің көрнекті жақтаушысы және HIAG-тің ең тиімді өкілі болды, Waffen-SS-тің көп бөлігін саяси көзқарасы жоқ, өте батыл, тәуекелге баратын жауынгерлер ретінде бейнеледі, олар нацистік режимнің қылмыстарына қатыспаған. Бұл пікірлер кейін тарихшылар тарапынан жоққа шығарылды.
German SS officer (1910–1961)
Kurt Meyer (23 December 1910 – 23 December 1961) was an SS commander and convicted war criminal of Nazi Germany. He served in the Waffen SS (the combat branch of the SS) and participated in the Battle of France, Operation Barbarossa, and other engagements during World War II. Meyer commanded the 12th SS Panzer Division Hitlerjugend during the Allied invasion of Normandy, and was a recipient of the Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves and Swords. After ordering the mass murder of civilians and prisoners of war (POWs) several times during the conflict, Meyer was convicted of war crimes for his role in the Ardenne Abbey massacre (the murder of Canadian POWs in Normandy). He was sentenced to death, but the sentence was later commuted to life in prison. He became active in HIAG, a lobby group organised by former high ranking Waffen SS men, after his release. Meyer was a leading Waffen SS apologist and HIAG's most effective spokesperson, depicting most of the Waffen SS as apolitical, recklessly brave fighters who were not involved in the crimes of the Nazi regime. These notions have since been debunked by historians.
Ерте өмір
1910 жылы Джерксхаймда дүниеге келген Мейер, қара жұмысшы отбасынан шыққан. Оның әкесі 1914 жылы Германия армиясына қосылып, Бірінші дүниежүзілік соғыста кіші офицер (NCO) болды. Мейер бастауыш мектепті бітіргеннен кейін кәсіптік оқуға түсті, бірақ 1928 жылы жұмыссыз қалды және келесі жылы Мекленбург-Шверинде полиция қызметкері болғанға дейін шебер болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жасынан-ақ саяси белсенділік танытып, нацизмнің фанатикалық жақтасы болған Мейер, он бес жасында Гитлер жастарына қосылды, 1930 жылдың қыркүйегінде нацистік партияның толық мүшесі атанды және 1931 жылдың қазанында SS-ке қосылды. Ол сол жылдың желтоқсан айында Йозеф Геббельстің үйлену тойына қатысты. 1934 жылдың мамырында Мейер Лейбштандарте СС Адольф Гитлер (LSSAH) құрамына ауыстырылды. Осы бөліммен (кейін Waffen SS, SS-тің жауынгерлік тармағының құрамына кірді) Мейер 1938 жылы Австрияны аннексиялауға және 1939 жылы Чехословакияны оккупациялауға қатысты.
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Мейер ЛССАХ құрамында Польшаға шабуылға қатысып, танкіге қарсы ротаның (атап айтқанда 14-ші танкке қарсы ротаның) командирі болды. 1939 жылдың 20 қыркүйегінде екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Қазан айында Мейер Модлин маңында елу поляк еврейін жазалау ретінде атуға бұйрық берді және оның бұйрығын орындаудан бас тартқан взвод командирін әскери сотқа берді. Ол Франция шайқасына қатысып, бірінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Франция шайқасынан кейін Мейердің ротасы ЛССАХ барлау батальонына қайта ұйымдастырылды және ол шенді жоғарылатты. Бенито Муссолинидің Грекияға жасаған сәтсіз шабуылы Германияны 1941 жылдың сәуірінде Югославия мен Грекияға шабуыл жасауға мәжбүр етті. Шабуыл барысында батальон Клисура өткелінде қорғанысқа орналасқан грек армиясының отына түсті. Ауыр шайқастан кейін Мейердің әскерлері қорғаныс шебін бұзып өтті. Жол ашылғаннан кейін неміс әскері кері шегінетін грек және британдық достас күштерін тоқтату үшін Кастория аймағына бағытталды. Кампания аяқталғаннан кейін Мейер Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды.
Шығыс майданы және бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшырату
LSSAH дивизиясы (Мейер мен оның батальоны) 1941 жылғы маусымда Оңтүстік армия тобының құрамында Барбаросса операциясына, Кеңес Одағына басып кіруге қатысты. Ол және оның бөлімшесі LSSAH дивизиясының өзінде де бейбіт тұрғындарды жаппай өлтіру және толық ауылдарды жою арқасында тез арада жаман атымен танылды, мысалы, Ровнода шамамен 20 әйел, бала және қартты өлтірген кезде. Тарихшы Йенс Вестемайердің сөзіне сәйкес, Мейер өзінің бағынындағы әскерлерді қатыгездікке салуда басты жауапкер болды. Оның террорлық тактикасы Вафен-СС басшылығымен мақұлданды. Қызыл Армияға қарсы шайқаста Мейер мен оның бөлімшесі де кейбір әскери табыстарға қол жеткізді, бірақ LSSAH батальондары арасында ең көп шығынды көтерді. Ол "Барбаросса" операциясы кезінде "батыл" басшы ретінде танылды және 1942 жылы LSSAH құрамында жүргенде Алтын неміс орденімен марапатталды. 1943 жылдың басында Мейердің барлау батальоны Харьков үшін үшінші шайқасқа қатысты. Ол Харьков маңындағы шайқас кезінде бір ауылды қиратып, оның барлық тұрғындарын өлтіруге бұйрық берген. Мейер өзіне тағылған бес айыптың барлығынан өзін кінәлі емес деп таныды. Оған Польша мен Украинада жасалған бұрынғы соғыс қылмыстары бойынша айып тағылмады; Канада соты тек канадалық азаматтарға қарсы жасалған қылмыстарды қарау үшін құрылған.
Іс жүргізу
Соғыс қылмыстары бойынша Канададағы алғашқы маңызды сот процесі шақырылмас бұрын бірқатар қиындықтарға тап болды. Басты мәселе – айыпталушы генерал болғандықтан, оны өзімен тең дәрежедегі әскерилердің соттауы тиіс еді; жеткілікті канадалық генерал табу қиын болды. Ақырында құрылған сотқа төрт бригадир кірді – олардың бірі, Ян Джонстон, бейбіт өмірде заңгер болған. Сот төрағасы генерал-майор Х. В. Фостер болды, ол Нормандиядағы 7-ші канадалық жаяу әскер бригадасына басшылық еткен. Неміс және канадалық әскерилер мен француз азаматтарының куәліктеріне сәйкес, Мейер бірінші, төртінші және бесінші айыптамалар бойынша кінәлі деп танылды, ал екінші және үшінші айыптамалардан ақталды; ол әскерлерін жауға рақымсыздық танытуға үндегені үшін және Арденн аббаттығындағы он сегіз тұтқынды өлтіргені үшін жауапты деп танылды, бірақ Бюрон және Отидегі жиырма үш адамды өлтіруге қатысы жоқ деп есептелді. Мейер Арденн аббаттығындағы өлімге жауапты деп танылды, бірақ тікелей өлтіруге бұйрық бермегені үшін ақталды. Сотталу алдындағы соңғы сөзінде Мейер кешірім сұрамады, бірақ өз бөлімшесінің және сарбаздарының әрекеттерін қорғады: «Канада армиясы мені әскер ретінде қарады және сот процесі әділ өтті». Мейердің ісі соғыс заңдарын бұзуда бағыныштылардың іс-қимылдары үшін жеке жауапкершілік принципінің алғашқы қолданылуы ретінде ерекшеленеді. Бұл принцип қазір 1949 жылғы Женева конвенцияларының 1977 жылғы I қосымша хаттамасында, сондай-ақ Канаданың Адамзатқа қарсы қылмыстар және соғыс қылмыстары заңында бекітілген.
Үкім
Көптеген бақылаушылар ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылатынын күткенмен, сот оны тікелей кісі өлтіруге бұйрық бергені үшін кінәлі деп таба алмады, бірақ оларды үндемей кешіргені үшін кінәлады. Сот Мейерді ату отряды арқылы өлім жазасына кесті. Сотталушылардың бірі, бригадир Белл Ирвинг, кейіннен кінәлі деп танылған адам өлім жазасына кесілуі керек екенін, ал одан төмен жазаға рұқсат етілмейтінін айтты. Жаза жоғары команданың бекітуіне байланысты болды; Мейер бастапқыда оны қабылдауға дайын еді, бірақ әйелі мен қорғаушысы оны шағымдануға көндірді. Шағымды Канада штабы қарады және сотты шақыруды ресми жүргізген генерал-майор Кристофер Вокс қабылдамады, өйткені соттың тағайындаған жазасын жеңілдетуге нақты себеп таба алмады. Бірақ жаза орындалуға аз уақыт қалғанда прокурор сот ережелерінде "театрдағы жоғары әскери шенді офицердің" соңғы қарауы талап етілетін бөлім бар екенін, және ешкім мұндай қарауды жүзеге асырмағанын анықтады. Өлім жазасы орындалудан кейінге шегерілді. Жоғары шенді офицер – Еуропадағы Канада күштерінің қолбасшысы Кристофер Вокс, ол Мейердің шағымын қабылдамады. Ол өзінің ойларын қайта қарастырып, қалай әрекет ету керектігін талқылау үшін жоғары лауазымды шенеуніктермен бірқатар кездесулер өткізді. Вокстың басты алаңы – командир өзінің адамының іс-әрекеттері үшін қаншалықты жауапкершілік тартуы керек еді. Талқылаулардың нәтижесінде, өлім жазасы тек "қылмыс командирдің тікелей әрекетінен немесе оның әрекет етуден бас тартуынан туындағандығы нақты дәлелденген жағдайда ғана" орынды екені туралы консенсусқа келді. Вокс: "Менің білуімше, одақтастар тарапындағы генерал немесе полковниктердің ешқайсысы 'Бұл жолы біз тұтқынға алғымыз келмейді' демеген жоқ" деді. Вокс 1945 жылы Фрисойт деген неміс қаласын қиратуға бұйрық берген, ал 1943 жылы дивизия командирі араласпас бұрын екі тұтқынды атуға бұйрық берген. Мейердің өлімі 1946 жылдың 7 қаңтарында жоспарланған. Өлім жазасын орындауға арналған орын таңдалды және ату отряды дайындыққа келтірілді. Мейер бастапқыда кешірім сұрауға бас тартты және өлім жазасын қабылдағандай көрінді. "Осылайша менің өмірім аяқталады", деді ол. "Бір шұңқырда оқ атылып, менің денеме есімсіз қабірде орын табылады". Бірақ әйелі мен адвокатының қысымымен Мейер кешірім сұрады. 5 қаңтарда ол өлім жазасын орындаудан кейінге шегерді. 1946 жылдың 14 қаңтарында Вокс Мейердің жазасын өмір бойына түрмеге кесуге ауыстырды, өйткені Мейердің қылмыстарға қатысты жауапкершілік деңгейі өлім жазасын талап етпейтінін айтты. Бұл кешірім Канада халқының көп бөлігінде наразылық тудырды, ал коммунистер басқаратын неміс газеті Кеңес Одағы Мейерді Харьковта жасады деп айыпталған соғыс қылмыстары үшін соттауға тырысып жатқанын хабарлады. Бірақ бұл іс аяқталмады, және Мейер 1946 жылдың сәуірінде жазасын өтеу үшін Канадаға жөнелтілді. Ол Нью-Брансуиктегі Дорчестер түрмесінде бес жыл өтті, онда кітапханада жұмыс істеп, ағылшын тілін үйренді. 1950 жылдың соңында Мейер кешірім сұрап, босатылса, Канада немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының әскери күштерінде қызмет етуге дайын екенін ұсынды. Сол кезде Батыс Германияның жаңа үкіметі одақтастар түрмелерінде қамалған неміс соғыс қылмыскерлерін босатуды талап етті, ал Канада және басқа батыс одақтас үкіметтері Еуропадағы кеңестік агрессияға қарсы тұру үшін НАТО-ға Батыс Германияның қолдауын алуға тырысты. Канада үкіметі оны неміс түрмесіне қайтаруға дайын еді, бірақ оны бірден босатып жібермеді; ол 1951 жылы Батыс Германияның Верль қаласындағы британдық әскери түрмесіне ауыстырылды. Мейер 1954 жылдың 7 қыркүйегінде Канада үкіметі оның жазасын он төрт жылға дейін қысқартуға келісім бергеннен кейін түрмеден босатылды. 1951 жылы Германияға оралғанда ол тілшіге ұлтшылдық өткенге кеткенін және "біріккен Еуропа қазіргі уақытта жалғыз шешім" екенін айтты.
HIAG қызметі және қайтыс болуы
Мейер 1951 жылы бас бостандығынан шыққаннан кейін, Пауль Хаузер, Феликс Штайнер және Герберт Гилл сияқты бұрынғы жоғары дәрежелі Waffen SS адамдары құрған HIAG, Waffen SS лобби тобында белсенді болды. Ол Waffen SS-тің жетекші қорғаушысы болды. 1957 жылы HIAG митингісінде Мейер өзінің бұрынғы қолбасшыларының артында тұрғанына қарамастан, Гитлер көптеген қателіктер жібергенін және өткенге емес, болашаққа қараудың уақыты келді деп мәлімдеді. Ол 1957 жылы Баварияның Карлсберг қаласында өткен HIAG конгресіне қатысқан 8 мыңға жуық бұрынғы СС-ке былай деді: "СС әскерлері Орадурдағы қырғыннан басқа қылмыс жасамады, бұл бір адамның әрекеті еді". Мейердің айтуынша, Вафен СС "Вермахттағы кез-келген басқа әскерилер сияқты тұрақты әскер құрамына кіретін". Мейердің "Гренадиер" (1957) атты естеліктері осы науқанның бір бөлігі ретінде басылып шықты және ол СС-тің соғыстағы рөлін және оның рөлін даңқтады. Майердің майдандағы ерліктерін егжей-тегжейлі баяндаған кітап Waffen SS-тің оңалту жұмыстарының бір бөлігі болды. Ол Waffen SS қызметкерлерінің "өздері жасамаған, не алдын ала алмаған қылмыстары үшін" "адамгершілікке жат азапты" айыптады. Тарихшы Чарльз Сиднор "Гренадиер" атты шығарманы "апал қорғаушылардың ең батыл әрі қатал шығармасы" деп атаған. Кітап HIAG-тің популярды мәдениетте Ваффен СС-ті саяси емес, нацистік режимнің соғыс қылмыстарына қатысы жоқ, батыл, батыл жауынгерлер ретінде қабылдауды насихаттау науқанының бөлігі болды, бұл түсінік кейіннен тарихшылар тарапынан жоққа шығарылды. 1958 жылдың шілдесінде Мейер HIAG кездесуінде SPD саясаткері Ульрих Ламармен қол алысты. Бұл оқиға кеңінен талқыланды, HIAG оны жақсы жарнама ретінде қарастырды. Көптеген СДП мүшелері Ломарды сынға алып, Мейер СС қылмыстары үшін кешірім сұрамайтынын және керісінше дегендеріне қарамастан демократияның жауы екенін айтты. HIAG-тің іс жүзіндегі басшыларының бірі Мейер 1959 жылы ұйымның өкілі болып тағайындалды. Ол өзін батыс неміс мемлекетіне прагматикалық және адал ретінде, ал HIAG саяси емес топ ретінде танытты. HIAG элементтері Deutsche Reichspartei (DRP) сияқты экстремалды оңшыл топтарға көбірек қосылғанына қарамастан, Мейер көпшілік арасында қарапайым имиджге ұмтылуын жалғастырды. 1960 жылы қаңтарда Канада радио хабарларын тарату корпорациясына берген сұхбатында ол тіпті егер ол мұны жасай алса, еврей синагогалары мен зираттарын қорғау үшін Вафен СС ардагерлеріне бұйрық беремін деп мәлімдеді. Бұл мәлімдеме HIAG-тің көптеген ашық антисемит мүшелерінің қатаң сын-пікірлеріне ұшырады, нәтижесінде ұйымдағы шиеленістер күшейе түсті. Мейер HIAG-дің ең экстремалды бөлімдерін таратып, топты мүшелеріне қатысты орталық басшылығының бақылауын нығайту үшін қайта құрылымдады. Оның тактикасы сәттілікке қол жеткізді, ол көптеген саясаткерлермен кездесіп, бұрынғы Ваффен СС мүшелеріне жақсы қарауды талап етті, кейбіреулерін өзі мен HIAG-тің оңшыл экстремизмнен алыстағанын сендірді. Ол 1959-1961 жылдары танымал SPD саясаткері және бұрынғы концлагерьде отырған Фриц Эрлермен кездесулерінде сәл сәтті болды. Соңғысы Мейердің демократияға деген болжамды өзгеруін өлшеуге тиіс еді, өйткені SPD топтың экстремистік элементтеріне қарсы тұру үшін HIAG-тің орташа қанатын қолдауға дайын еді. Ерлер Мейерге көптеген HIAG мүшелері мен бұқаралық ақпарат құралдарының оңшыл сөздерін қайта-қайта айтып, оның сөзін лобби топтағы қарсыластарына аударуға итермеледі. Мейер Ерлерді өзінің ұстанымына мүлдем сендіре алмады, бірақ оның өзімен және басқа да саясаткерлермен кездесуі HIAG-тің жұртшылық арасында көбірек құрметке ие болуына және хабарды жақсырақ таратуға мүмкіндік берді. Оның айтқандарына қарамастан, Майер әрқашан нацизмнің жасырын, табанды жақтаушысы болып қала берді. Мейер өмірінің кейінгі кезеңінде жүрек және бүйрек ауруымен ауырған, сондай-ақ таяқты қолдануды қажет еткен. Бірнеше рет инсульт алғаннан кейін, ол 1961 жылдың 23 желтоқсанында Вестфалиядағы Хаген қаласында жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның жерлеу рәсіміне Хагенде он бес мың адам қатысты, әдет-ғұрып бойынша оның медальдарын алып жүретін жаздықты көтергіш жүріп жүрді.