Кіріспе

1977 жылы Крейг Томас жазған триллер романы.

«Firefox» – Крейг Томас жазған және 1977 жылы жарық көрген триллер романы. Суық соғыс кезеңіндегі оқиға ЦРУ және MI6-ның жоғары дамыған советтік тәжірибелік истребитель ұшағын ұрлау әрекетіне толы. Романның басты кейіпкері – истребитель ұшқышынан шпионға айналған Митчелл Гант. 1982 жылы кітап Клинт Иствудтың режиссерлік және продюсерлік жұмыстарымен фильмге бейімделді, сонымен қатар ол фильмде Гант рөлін ойнады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Салқын соғыс кезінде британдық және американдық барлау қызметтері Кеңес Одағы жасаған МиГ-31 ұшағы туралы біледі. Ұшақ (НАТО-ның "Firefox" деген кодты атауымен) бірқатар технологиялық жетістіктерге ие, соның ішінде жасырын технология, 5 Махтан жоғары гипердыбыстық ұшу және оймен басқарылатын қару жүйесі – Батысқа қарағанда әлдеқайда озық. Кеңес Одағына аспанды толық бақылауға мүмкіндік беретін ұшаққа қарсы тұрған ЦРУ және MI6 екі "Firefox" прототипінің біреуін ұрлау үшін бірлескен операцияны бастайды. Олардың жоспары – АҚШ Әскери-әуе күштерінің тәжірибелі ұшқышы Митчелл Гантты пайдалану. Гант жалған құжаттармен Кеңес Одағына барады. Қағаз жүзінде Гант "Firefox" ұшағын ұрлауға толық дайын, орыс тілін жақсы біледі және бұрын тұтқынға алынған совет ұшақтарын ұшқан. Бірақ жоғарғы жағы Ганттың Вьетнам соғысындағы тәжірибесін, оның ішінде атып түсірілгеннен кейін Вьет Конгтың қолына түскенін, жау партизандары американдық авиасоққыда напалммен бірден жойылған кездегі ауыр сынақтарын ескермейді. Гант диссиденттер мен қолдаушылар желісінің көмегімен екі прототиптің жасалып жатқан Билярск әуе базасына жетеді. Жобаға жұмыс істеуге мәжбүр болған еврей диссидент ғалымдары Гантқа базаға енуге көмектеседі, содан кейін екінші прототипті жою үшін өрт сөндіреді, сондай-ақ Гант ұшақты ұрлағанда қауіпсіздік күштерінің назарын аудару үшін. Ұшақпен қашып шыққан Гант алдымен шығысқа, Урал тауларына, содан кейін оңтүстікке, Түркияға қарай бет алады. Кеңес тарапы Ганттың солтүстікке, Солтүстік мұзды теңізге немесе оңтүстікке, НАТО мүшесі Түркияға қашуы мүмкін деп есептейді. Ұшақта Қытайға жетуге жететін отын жоқ, тіпті жасырын қабілеті болса да, батыстағы Мәскеудің қатаң қорғанысына қауіп тудырмайды. Гант қасақана "Аэрофлот" жолаушылар ұшағына тап болады, содан кейін оны қуып жететін күштерді жаңылыстыру үшін солтүстікке қарай жоғалады. Нәтижесінде, кеңестік тарап іздеу жұмыстарын оңтүстікке қарай жалғастырады. Гант совет акустикалық станцияларынан қашу үшін Урал тауларының шығыс беткейін бойлай ұшады, бірақ инфрақызыл іздеу және нысана алу сенсорларымен жабдықталған зениттік-ракеталық кешен байқап, атып жібереді. Гант оқиға орнына жақындап келген "Баджер" ұшағын жойып, инфрақызыл іздеу зымырандарын алдап өтеді. Гант қашып үлгереді, бірақ кеңестік тарап оның бағытын анықтап, іздеу жұмыстарын Арктиканың Баренц теңізі аймағына бағыттайды. Кеңес зымырандық крейсері Гантты байқайды және шабуылдайды, зымырандар атып, тікұшақты ұшыруға тырысады. Гант тікұшақты жояды, бірақ отыны таусылып барады, сондықтан ол қашықтығын арттыру үшін биіктікке көтеріледі. Оның қабылдағышы бағыт сигналын анықтап, Гантты мұздыққа бағыттайды. Қонғаннан кейін Гант керосин отынын тасымалдайтын және мұздықты импровизациялық ұшу-қону жолағы ретінде пайдаланатын американдық су асты кемесін табады. Америкалықтар "Firefox" ұшағын қайта қаруландырып, отынмен толтырады, Гантқа қажетті қашықтықты береді, бірақ кеңес су асты кемесі келгенге дейін жартылай ғана аяқтайды. Гант қашып құтылғанын ойлап, екінші "Firefox" прототипінің шабуыл жасағанын байқайды. Кеңес ғалымдары екінші ұшақты жоя алмағанын түсінген Гант, тікұшақпен күресуге мәжбүр болады. Екінші МиГ-ты "Firefox" сынақ ұшқышы Трецов ұшады, ол "Firefox" ұшағында тәжірибелі және Ганттан озып кетеді. Дегенмен, қатал маневрлерден кейін Гант екінші ұшақтың жойылғанын түсінеді – тікұшақпен күрескен кезде ол оймен басқарылатын қару жүйесіне мифтік жалынды шығаруға бұйрық берді, ол екінші МиГ-тың қозғалтқышына түсіп, жарылыс тудырып, оны жойды. Қуғыннан құтылған Гант сапарын жалғастырады.

Оқиға идеясының шығу тегі

Томас «Firefox» жазуға кіріскен кезде, Кеңес Одағы әлемдегі ең жылдам, максималды жылдамдығы 2.8 Мах болатын МиГ-25 «Фоксбат» тосқауылдағыш ұшағын қаруға енгізген еді. Оның КСРО және Таяу Шығыста пайда болуы (Израиль үстінен кедергісіз ұшулары) Батыс авиациясы мен барлау қызметтерінде қызу пікір тудырды. Томас жазған МиГ-31 ұшағы көптеген басылымдардың мұқабасында МиГ-25 ретінде көрсетілген. 1977 жылы кітаптың тұңғыш рет жарық көрген кезде, «стелс» технологиясы қорғаныс мекемелеріндегі жоғары құпия зерттеулердің нысаны болды (Lockheed Have Blue 1977 жылы алғашқы ұшуын жасады) және әлі күнге дейін қолданысқа енбеген (дегенмен, Lockheed SR-71 ұшағы «стелс» сияқты қасиеттерді көрсетті). Кітаптың алғашқы қағаздық басылымын шығарған «Сфера» баспасы 1976 жылы совет ұшқышы Виктор Беленконың қашқан оқиғасы сияқты нақты оқиғаларға тіреліп, 250 000 дана басып шығаруға батылдық танытты. «Firefox» үшін жиналған материалдар жан-жақты зерттеулердің нәтижесі болды, оларды бұрынғы RAF қызметкерлері достары ұсынды, ал орыс ортасын сипаттау үшін нұсқаулықтарды пайдаланды, себебі Мәскеуге баруға шамасы жетпеді.

Әдебиеттер мен жалғаулар

Firefox романы негізінде Warner Brothers компаниясы 1982 жылы фильм түсірді. Клинт Иствуд режиссерлік жасады, продюсерлік етті және Митчелл Гант рөлін ойнады. Firefox Down романы Firefox оқиғасының жалғасы болып табылады, бұл алдыңғы кітап аяқталған жерден басталады. Firefox және Firefox Down романдарының көптеген кейіпкерлері Winter Hawk (1987) және A Different War (1997) романдарына қайта оралады.