Кіріспе

Мұздық өте аз жауын-шашынның салдарынан шегінгенде, мұзтануда "аштық" деп аталатын жағдай туындайды. Бұл температураның көтерілуінен емес, жауын-шашын мөлшерінің соншалықты төмендеуінен болады, соның салдарынан мұздың төмен қарай ағыны, қардың толықтыруынан асып түседі. Әрі қарай, мұз осылайша төменге жылжып, мұхитқа айырылып түсуі немесе еріп кетуі мүмкін. Дегенмен, егер "аштық" жағдайы туындаса, жауын-шашынның шамалы өзгеруі, мысалы, таулардың әсерінен оны тоқтатуға болады. Сондықтан, мұздықтар жауын-шашынның жеткіліксіздігінен жазық жерлерді жаппаса да, биік тауларда мұздық пайда болуының ықтималдығы зор.

Оқиғалар

Континенттік мұздықтардың аштығы Канаданың көптеген аймақтарында және Батыс Сібір жазығында соңғы мұздық максимумынан бұрын болған. Эем кезеңінің аяқталуынан кейін континенттік мұз жамылғылары алғаш рет солтүстік шебіне жақын немесе одан да алыс (яғни Сібірдің солтүстік-батысында және Юкон, Солтүстік-Батыс аумақтары мен Солтүстік Америкадағы Нунавутта) пайда болды деп есептеледі. Алайда, мұз қаптамасы алға жылжыған сайын, оның ортасындағы (доме деп аталатын) жауын-шашын мөлшері өте төмендейді, себебі мұз үстіндегі суық температураның салдарынан жоғары қысым жүйелері қалыптасады. Бұл солтүстік шетте мұздың толықтырылуына мүмкіндік болмағанын білдіреді, ал төменгі биіктікке түскенде, тіпті ерімесе де, ол жаңа мұзбен алмастырылмайтын. Осылайша, төртінші мұз дәуіріндегі континенттік мұздықтар әрбір Миланкович циклына сәйкес оңтүстікке жылжығанда, олардың солтүстік шеттері аштықтан зардап шекті және осы аштық оларды оңтүстікке қарай, мұздың ең жоғары шегіне жақындаған кезде айтарлықтай кері шегінуге мәжбүр етті деп саналады. Ресейдің Шығыс аймақтары, Шығыс Сібір және Берингия сияқты аймақтарда мұздықтар тіпті қалыптасуға үлкермес бұрын аштықтан зардап шекті. Кейбіреулер сондай-ақ аштық, температураның көтерілуімен қатар, соңғы мұздық максимумынан кейін континенттік мұздықтардың ыдырауында маңызды рөл атқарды деп санайды. Мұз қаптамасының еріген шеттерінен теңізге жеткен тұщы су жылы су ағынын тоқтатқандықтан, мұздықтарды қоректендіретін ағыс тоқтады және жазғы мұздың еріуі үдеді. Бұл позиция өте даулы деп есептеледі. Мұздықтардың аштығы Алясканың, Гималай және Қарақорымның кейбір аймақтарында Кіші мұз дәуірінде болды деп есептеледі. Себебі бұл мұздықтар жылы кезеңдерде мұздықтардың алға жылжуының және суық кезеңдерде кері шегінуінің жалпы әлемдік үлгілерін ұстанбайды, яғни олардың мөлшері алатын жауын-шашын мөлшерімен анықталады (температуралар өте төмен болғандықтан, мысалы, жаһандық жылынудан туындаған өсім оларды мүлдем еріте алмайды).