Кіріспе

Американдық ғалым Харольд Райт Круз (8 наурыз 1916 жыл - 26 наурыз 2005 жыл) – американдық ғалым, әлеуметтік сыншы және 1980 жылдардың ортасына дейін Мичиган университетінде афроамерикалық тағылымдамалар оқытушысы болды. Оның ең белгілі кітабы – "Негр зиялыларының дағдарысы" (1967).

Ерте өмір

Харольд Круз 1916 жылдың 8 наурызында Вирджиния штатының Петербург қаласында дүниеге келген. Оның әкесі теміржол вагонының жұмысшысы болған. Әке-шешесі ажырасқаннан кейін Круз Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. Жас кезінде Круз өнерге қызығушылық танытты, бұл оның әпкесімен тығыз қарым-қатынасына байланысты болды, ол оны демалыс күндері жиі түрлі қойылымдарға алып баратын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Круз АҚШ армиясына қосылып, Еуропа мен Солтүстік Африкада қызмет етті. Содан кейін ол Нью-Йорк қаласындағы колледжге түсті, бірақ бітірген жоқ. 1947 жылы Круз бірнеше жылға Коммунистік партияға мүше болды. ФБР-дің құпиясы ашылған ішкі іс файлындағы 1956 жылдың 26 қарашасындағы құжатқа (No. 100 370842, түрлі құжаттардың күні 1950 жылдың 7 тамызынан 1969 жылдың 9 қаңтарына дейін) сәйкес, ақпарат еркіндігі туралы заңның талаптары бойынша алынған Гарольд Круз туралы мәліметтер бойынша, Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің ағылшын тілі және афроамерикандық зерттеулер жөніндегі доценті Уильям Дж. Максвелл өзінің 2015 жылғы кітабының 106-бетінде былай деп жазған: "Гарольд Круз Коммунистік партияның жасырын хабаршысы ретінде тартылды (ол бұрынғы партия мүшелерінің есімдерін атауға дайын екенін көрсетті, бірақ одан артық ештеңе жасаған жоқ)".

Театр мансабы

Крус өнер саласын ақ үстемдігіндегі қара мәдениетін бұрмалау деп қарастырды, бұл Джордж Гершвиннің "Порги мен Бесс" халық операсы және Лорейн Хансберридің "Күн нұрындағы жүзім" пьесасында айқын көрінеді. Көптеген адамдар Круз "интеграцияға" қарсы болды деп есептеді, ол оны "ассимиляция" деп атады, себебі оның саясаты тек қараларды ақ қоғамға ғана біріктіруге бағытталған, ал ақтарды қараларға емес; бұл Америка қоғамында қаралыққа деген жаңсақ қатынасты көрсетеді. Бірақ шындығында Круз көпмәдениетті қоғамды жақтады, ол үшін әрбір топтың өз саяси, экономикалық және мәдени капиталын жинап, басқаруы қажет, содан кейін ғана нағыз интеграция мүмкін болады. Топтық өзін-өзі анықтаусыз, кез келген топ, әсіресе американдық қаралар, саяси, экономикалық және мәдени капиталға ие басқа топтардың мейірімділігіне тәуелді болады, олар қаралармен ерікті түрде бірігуге келісіп, қара институтары мен мәдени дәстүрлерін жоюға себеп болады; қоғамда тең және келісіммен бөлісуді қамтамасыз етудің орнына. Круз американдық қоғамды сынағанмен, өзінің сын-ескертпелерінің көп бөлігін қара зиялылары мен көшбасшыларына арнады, олардың нағыз және тиімді әлеуметтік өзгерістерді қолдау үшін қажетті білім салаларын меңгеруге академиялық құштарлығы болмады деп санайды.

Академиялық өмірі

1967 жылы "Негр зиялысының дағдарысы" атты еңбегін жариялағаннан кейін, ол 1968 жылы Мичиган университетінде лекция оқуға шақырылды және сол жердегі Африкалық америкалық және Африка зерттеулері орталығындағы Африкалық америкалық зерттеулер бағдарламасында 1980 жылдардың ортасына дейін сабақ берді. Круз – алғашқы афроамерикандық зерттеулер профессорларының бірі болды және колледж дипломы болмастан тұрақты қызметке алғашқылардың бірі болды. "Негр зиялысының дағдарысы" еңбегінің басты идеясы – зиялылар радикалды өзгерістерге ұмтылған қозғалыстарда орталық рөл атқаруы тиіс. Бұл ой Круздың "Көтеріліс немесе революция" (эсселер жинағы) және "Көптүрлі, бірақ тең" сияқты басқа да еңбектерінде қайта көрінді.

Өлім және мұра

2005 жылғы 26 наурызда Круз Мичиган штатының Энн-Арбор қаласындағы көмекші тұру орталығында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оны 36 жылға жуық серігі Мара Джулиус есінде қалды.