Кіріспе

1-ғасырдағы Парфян империясының патшасы, содан кейін Арменияның патшасы I Вононес (ΟΝΩΝΗΣ Onōnēs – монеталарындағы атауы) – парфян империясының патшаларының патшасы ретінде 8-ден 12 жылға дейін, ал кейіннен 12-ден 18 жылға дейін Арменияның патшасы болып билеген арсасид әулетінен шыққан ханзаде. Ол Фраат IV-тің үлкен ұлы болды және Фраат IV-тің кіші ұлы Фратакестің таққа отыруына байланысты туындаған қақтығыстың алдын алу мақсатымен 10/9 ж.б. Римге кепіл ретінде жіберілді.

Түпбасқасы және ерте өмір

Вононес Фраат IV-нің үлкен ұлы болды. Классикалық рим тарихшысы Тациттің сөзіне қарағанда, Вононес скиф патшасымен туыс болған. Фраат IV бұрын скифтердің көмегімен шамамен б.з.д. 30 жылы тағын басып алған Тиридаттан қайтарып алған болатын. Сондықтан Вононес Фраат IV пен скиф тайпасының басшысы арасындағы одақтан туған болуы мүмкін, ол Фраат IV-ке оның орнына көмектесуге келіскен. Вононес үш бауырымен (Фраат, Сераспанд және Родаспес) бірге Фраат IV-нің кіші ұлы Фратакестің мұрагерлік дауын болдырмау үшін б.з.д. 10/9 жылы Римге жіберілді. Рим императоры Август мұны Парфияның Римге бағынуын көрсететін үгіт ретінде пайдаланды және оны Res Gestae Divi Augusti еңбегінде үлкен жетістік ретінде жазды.

Билік

6 жылы Ород III өлтірілгеннен кейін парфтар Августқа Арсак әулетінен жаңа патша сұрап өтініш жасады. Август оларға Вонон I-ді жіберді, бірақ ол патшалықты ұстап тұра алмады; ол римдік болып тәрбиеленген және парфяндық дворяндары оны римдік құрықшы ретінде жек көреді. Арсакид әулетінің тағы бір мүшесі, Атропатенді билеген Артабан II таққа шақырылды. Азамат соғысында ол Вонон I-ді жеңіп, елден қуды. Парф империясының монархы болған Артабан II Вонон I-ді Армения тағынан түсіріп, оның орнына өз ұлын тағайындауға тырысты. Бұл римдіктердің мүдделеріне қауіп келтіретінін олар қабылдамады. Сондықтан рим императоры Тиберий оны тоқтату үшін өгей ұлы Германникті жіберді. Бірақ римдік генерал парфтардан қарсылық көрмеді және Артабан II-мен келісімге келді: Арменияның жаңа патшасы болып Артаксия III тағайындалды және Вонон I-ге қолдау көрсетуден бас тартылды. Осылайша римдіктер Артабан II-ді Парфияның заңды билеушісі деп мойындады. Екі империя арасындағы достық қарым-қатынасты бекіту үшін Артабан мен Германниктің 18 жылы Евфрат өзеніндегі аралда кездесуі өтті. Римдіктер Вонон I-ді Сирияға көшірді, онда ол патшалық дәрежеде сақталды, бірақ тұтқын күйінде болды. Кейіннен ол Киликияға көшірілді, және шамамен 19 жылы қашуға тырысқанда, күзетшілері өлтірді. Оның өлімі және Артабан II-нің күшті билігі парфяндық дворяндарды жақты. Олардың барлығы Арсакид әулетінің жаңа тармағының империяны басып алуын қолдамады. Сакастан, Дрангия және Арахосияның парфян сатрапы Гондофар Артабан II-ден тәуелсіздігін жариялап, Индопарфян мемлекетін құрды. Ол өзінің жаңадан қол жеткізген тәуелсіздігін көрсету үшін «Патшалардың ұлы патшасы» және «Автократор» деген атақтарды алды. Дегенмен, Артабан мен Гондофар, ең болмаса, индопарфтар Арсакидтердің ішкі істеріне араласпауы керек деген келісімге келді. Вононнан Мехердатес деген ұлы қалды, ол 49–51 жылдары парфян тағына таласқан.

Ежелгі шығармалар

Құрметті. Ана. 5, 9. Иосиф Флавий, Яһудилер тарихы, xviii, 2, 4. Тацит, Анналы, ii, 4, 58, 68.