Кіріспе

Есте қаларлық әсер қалдыратын жоспарланған шара.

Жалпы алғанда, тамаша – бұл жасаған көрінісімен есте қалатын оқиға. Бұл сөз орта ағылшын тілінде 1340 жыл шамасында "арнайы дайындалған немесе ұйымдастырылған көрсету" мағынасында пайда болған, ол көне француз тілінен алынған spectacle сөзінен тараған. Spectacle сөзі латын тіліндегі spectaculum ("көрсету, шоу") сөзінен, ал spectaculum – spectare ("көру, қарау") сөзінен, specere ("қарау") сөзінің жиі қолданылатын түрінен шыққан. "Тамаша" сөзі 17-шы ғасырдан бері театр өнерінде мамандық термині ретінде қолданылып келеді.

Маска мен көрермен

Сот маскалары мен ақсүйектердің маскалары Якобин және Каролин дәуірінде ең көп таралған. Мұндай маскалар, аты айтқандай, басым бөлігі сөзсіз театрға негізделген. Маскаларға арналған кейіпкерлер тізімі көбінесе шағын болды, бұл меценаттардың шағын отбасының ойнау мүмкіндігіне сәйкес келеді, бірақ костюмдер мен театрлық эффектілер әсем әрі жомарт болды. Мысалы, "Людлоудағы маска" (көбінесе "Комус" деп аталады) сияқты маскалардың мәтінін оқығанда, стиль лаконикалық, философиялық және сән-салтанатты болып келеді, дәстүрлі драмалық құрылымның белгілері өте аз. Бұл масканың отбасылық ойын-сауық пен көрерменге әсерлі көрініс сыйлау мақсатына байланысты. "Людлоудағы маскадан" өзгеше, көптеген маскалар белгілі мифологиялық немесе діни оқиғаларды қайта жаңарту болды. Кейбір маскалар кескіндемеден алынған. Мысалы, Эдмунд Спенсер ("Fairie Queene I, iv") "Жеті өлімдік күнәлар" маскасын сипаттайды. Маскалар мультимедиалық сипатқа ие болды, себебі олар әрқашан әңгімені немесе повествониді жеткізу үшін костюмдер мен музыканы қолданды. Мысалы, Бен Джонсон архитектор Иниго Джонспен бірлесіп маскалар жазды. Уильям Давенант, ағылшын Реставрациясының маңызды импресариоларының бірі болған, сонымен қатар Иниго Джонспен революцияға дейінгі маскаларды жазды. Архитектордың міндеті – сахнаны жобалау болды, ол күрделі және көбінесе әсем фейерверкпен аяқталды.

Голливудтық тамаша

Зоотроп пен никелодеон технологиясы алғаш пайда болған кезде, алғашқы фильмдер тамашалықтар еді. Олар қарапайым халықтың назарын аударды. Олар адамдар көбінесе көре алмайтын нәрселерді көрсетті, және оларды көптеген адамдарға ұсынды. Томас Эдисон Эйфель мұнарасын, нағыз американдықтардың жасалған шабуылын, тіпті сұлулық патшайымдарын да түсірді. Луи Люмьер 1895 жылы стансаға кіре жатқан пойызды түсірді («Ла-Сиотат стансасына пойыздың келуі»). Камера пойыздың алдында орналасқан еді, және пойыз көрерменге тікелей «қарсы» келе жаздады. Бұл, қозғалыс арқылы туындайтын иллюзияға дайын емес адамдарды таң қалдырды.

Көрермендер мен қоғам

Сыни теориядағы көрермен ұғымы үшін "Көрермен (сыни теория)" бетіне қараңыз. Өнеркәсіптік және өнеркәсіптен кейінгі мәдени және мемлекеттік құрылымдарда көрермен, бір мезгілде тартымды, алдамшы, назарды аударушы және беткей көріністерді сипаттау үшін қолданылған. (Жонатан Крэри: 2005) Қазіргі академиялық көрермен теориялары "маркетингтің өнімді күштері, көбінесе бұқаралық ақпарат құралдары мен Интернет таралуымен байланысты, күнделікті жағдайлардың символдық бейнесін қалай жасайтынын" көрсетеді. Көрермен сонымен қатар сыншылар электрондық бұқаралық ақпарат құралдары, тұтыну және бақылаудың үстемдік ететін қоғамын сипаттайтын, азаматтарды саяси бейтараптандыру арқылы көрермендерге дейін төмендетуі мүмкін. Соңғы уақытта бұл термин капиталистік құрылымның өнімдерін тойлау және бос уақытты тұтыну сияқты ойын-сауық құруының көптеген жолдарымен байланысты. Француз марксистік ойшыл Ғай Дебордың еңбегі осы сындық талдаудың ең танымал мысалы болып табылады; оның "Көрермендер қоғамы" (1967) еңбегін қараңыз. Дебор көрерменді "жауапкершіліктен тыс егемендікке қол жеткізген нарық экономикасының автократиялық билігі және осы билікке ілескен жаңа басқару техникаларының жиынтығы" деп сипаттады.