Ольга Тауски-Тодд: Математик және оның ғылыми еңбектері

Кіріспе

Математик (1906–1995)

Ольга Тауски Тодд (30 тамыз 1906 – 7 қазан 1995) – австриялық, кейін чех-америкалық математик. Ол алгебралық сандар теориясы, толық матрицалар және алгебра мен анализдегі матрицалар тақырыбында 300-ден астам ғылыми еңбек жариялаған.

Ерте өмір

Ольга Тауски 1906 жылы 30 тамызда қазіргі Оломуц қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Джулиус Дэвид Тауски – өнеркәсіптік химияшы, ал анасы Ида Поллах – үй шаруасындағы әйел болған. Ол үш баланың екіншісі еді. Үш жасында оның отбасы Венаға көшіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың ортасына дейін сонда тұрды. Кейін Таускидің әкесі Жоғарғы Австриядағы Линц қаласындағы сірке қышқылы зауытының директоры болып тағайындалды. Жас кезінде Тауски математикаға үлкен қызығушылық танытты. Соңғы курсқа келгенде әкесі қайтыс болғаннан кейін ол жаз бойы әкесінің зауытында жұмыс істеді және отбасы оны әкесінің ісін жалғастыру үшін химияны оқуға басу жасады. Алайда, оның үлкен әпкесі химия мамандығын бітіріп, әкесінің жұмысын өз мойнына алды. Сол кездегі «Қызыл Венада» Австрияның Социал-демократиялық партиясы әйелдерді жоғары білім алуға ынталандырды, сол себепті Тауски 1925 жылдың күзінде Вена университетіне математика мамандығы бойынша түсті. Ол сол кезде логикалық позитивизм философиясын дамытып жатқан философтар мен логиктер тобының – Вена шеңберінің отырыстарына қатысты. Тауски, Ольга Хан Нюрат және Роза Рэнд сияқты, Отто Нюрат, Рудольф Карнап және Курт Гёдельді қамтитын, Людвиг Витгенштейннің ықпалында болған топқа қосылған алғашқы әйелдердің бірі болды. 1935 жылы ол Англияға көшіп, Кембридж университетінің Гиртон колледжі мен Брин-Мор колледжіндегі ғылыми қызметкер болды. 1938 жылы ол Лондон университетіндегі әріптесі, ирланд математигі Джек Тодтқа үйленді. Кейін ол Ұлыбританияның Ұлттық физикалық зертханасында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақтардың дірілдеуін талдау үшін матрицаларды қолдана бастады. Осы кезеңде ол Лондондағы Ұшақ өндірісі министрлігі жариялаған бірнеше мақала жазды. Кейін ол өзін матрицалық теорияның жақтасы деп сипаттады. 1945 жылы Тоддтар АҚШ-қа эмиграциялап, Ұлттық стандарттар бюросында жұмыс істеді. 1957 жылы ол күйеуімен бірге Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Калифорния технология институтының (Caltech) профессоры болып кірді. Ол сондай-ақ Caltech-те математикадан алғашқы әйел докторлық диссертациясын қорғаған Лорейн Фостерды, сондай-ақ Ханна Нойман, Филипп Дж. Хэнлон және Чарльз Ройал Джонсонға жетекшілік етті. Тауски 1977 жылы оқытушылық қызметтен зейнетке шықты, бірақ матрицалық теориядағы жұмысы туралы басқа математиктермен хат алмасуын жалғастырды.

Olga Taussky was born into a Jewish family in what is now Olomouc, Czech Republic, on August 30, 1906. Her father, Julius David Taussky, was an industrial chemist and her mother, Ida Pollach, was a housewife. She was the second of three children. At the age of three, her family moved to Vienna and lived there until the middle of World War I. Later Taussky's father accepted a position as director of a vinegar factory at Linz in Upper Austria. At a young age, Taussky displayed a keen interest in mathematics. After her father died during her last year at school, she worked through the summer at her father's vinegar factory and was pressured by her family to study chemistry in order to take over her father's work. Her elder sister, however, qualified in chemistry and took over her father's work. In "Red Vienna" of the day, the Social Democratic Party of Austria encouraged woman to pursue higher education, and Taussky enrolled at the University of Vienna in the fall of 1925 to study mathematics. During that time, she attended meetings of the so called Vienna Circle, the group of philosophers and logicians developing the philosophy of logical positivism. Taussky, like Olga Hahn Neurath and Rose Rand, was one of the first women to join the group, which included Otto Neurath, Rudolf Carnap, and Kurt Gödel and which was strongly influenced by Ludwig Wittgenstein. In 1935, she moved to England and became a Fellow at Girton College, Cambridge University, as well as at Bryn Mawr College. Soon after, in 1938, she married the Irish mathematician Jack Todd, a colleague at the University of London. Later, she started to use matrices to analyze vibrations of airplanes during World War II, at the National Physical Laboratory in the United Kingdom. During this time she wrote several articles that were published by the Ministry of Aircraft Production in London. She later described herself as a torchbearer for matrix theory. In 1945 the Todds emigrated to the United States and worked for the National Bureau of Standards. In 1957 she and her husband both joined the faculty of California Institute of Technology (Caltech) in Pasadena, California. She also supervised Caltech's first female Ph. D. in Math, Lorraine Foster, as well as Hanna Neumann, Philip J. Hanlon, and Charles Royal Johnson. Taussky retired from teaching in 1977, but continued her correspondence with other mathematicians regarding her work in matrix theory.

Марапаттар мен құрметтер

Тауски 1970 жылы American Mathematical Monthly журналында жарияланған квадраттардың қосындысы туралы мақаласы үшін Форд сыйлығын алды. Ол 1988 жылы Вена университетінен құрметті докторлық дәрежесін және Оңтүстік Калифорния университетінен құрметті ғылым докторы (DSc) дәрежесін алды. Ол AAAS мүшесі, Нотер лекторы және 1-ші дәрежелі ғылым мен өнерге арналған Австрияның Құрмет крустығымен марапатталды (1978). 1993 жылы Халықаралық сызықтық алгебра қоғамы (ILAS) Тауски Тодд пен оның күйеуінің сызықтық алгебра саласына қосқан үлесін құрметтеу үшін лекциялық цикл құрды. 2021 жылы Тауски-Тодд лекциялық циклы ILAS Тауски-Тодд сыйлығына айналдырылды.

Таңдалған жарияланымдар

Ольга Тауски, "Мен матрицалық теорияның тұсауын қалай көтеріп жүрдім", "American Mathematical Monthly". 95-том (1988)
Ольга Тауски, "Детерминанттар туралы қайталанатын теорема", "Amer. Math. Monthly". 56 (1949) 673–676.
Ольга Тауски, "Матрицалардың жалпыланған коммутаторлары және үш матрицаның көбейтіндісіндегі факторлардың орналасуы", Рихард фон Мизеске арналған "Математика және механика зерттеулері", Академиялық баспа, Нью-Йорк, 1954, 67-бет.
Ольга Тауски және Джон Тодд, "Матрицалардың шексіз дәрежелері", "J. London Math. Soc." 17 (1942) 147–151.
Ольга Тауски, "Cn → 0 болатын C матрицалары", "J. Algebra", 1 (1954) 5–10.
Ольга Тауски және Джон Тодд, "Шектелген кезеңді матрицалар", "Proc. Edinburgh Math. Soc." 6 (1939) 128–134.
Ольга Тауски, "Латимер мен Макдаффи теоремалары туралы", "Can. J. Math." 1 (1949) 300–302.
Ольга Тауски, "Квадраттардың қосындысы", "American Mathematical Monthly". 77-том, 1970 ж.