Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
11 ғасырдағы Юсуф Баласагунидің еңбегі
11th century work written by Yūsuf Balasaguni
Құтадғу білігі немесе Құтадғу білігі (/k//uː/'/t//ɑː//d//ɡ//uː// /'/b//ɪ//l//ɪ//k/; Орта түрік:) – Юсуф Баласагунидің Қашғар әмірі үшін 11 ғасырда жазған еңбегі. Мәтін автор мен оның қоғамының көптеген мәселелер бойынша сенімдерін, сезімдерін және практикаларын көрсетеді, сондай-ақ Қарахандық мемлекетінің өмірінің әртүрлі жақтарын қызықты бейнелейді.
The Kutadgu Bilig or Qutadğu Bilig (/k//uː/'/t//ɑː//d//ɡ//uː// /'/b//ɪ//l//ɪ//k/; Middle Turkic: ) is an 11th century work written by Yūsuf Balasaguni for the prince of Kashgar. The text reflects the author's and his society's beliefs, feelings and practices with regard to quite a few topics and depicts interesting facets of various aspects of life in the Kara Khanid Khanate.
Автор
Құтадгу білігінің бірнеше жерінде автор өзі туралы қысқаша айтады; осы арқылы оның жайлы біраз мәлімет білеміз. Құтадгу білігінің авторы Юсуф есімді, ол сол кезде Қарахандық мемлекетінің қысқы астанасы болған Баласағұнда дүниеге келген, қазіргі Қырғызстанның Тоқмоқ қаласының жанында орналасқан. Ол Құтадгу білігін аяқтағанда шамамен 50 жаста болды және аяқталған туындыны Кашғар билеушісіне ұсынғаннан кейін, оған Khāṣṣ Ḥājib (خاص حاجب) атағы берілді, бұл шамамен "Құпия кеңесші" немесе "Жеке кеңесші" деп аударылады. Ол көбінесе Юсуф Хас Хаджиб деп аталады. Кейбір ғалымдар Құтадгу білігінің кіріспе бөлігін, әсіресе мәтіннің қалған бөліктерінен гөрі ислами сипаты айқынрақ болатын алғашқы кіріспесін, басқа автор жазған деп санайды, себебі ол бөлім мәтіннің қалған бөлігінен өзгеше проза түрінде жазылған.
At several points throughout the Kutadgu Bilig, the author talks some about himself; from this we know a certain amount about him. The author of the Kutadgu Bilig was named Yūsuf and was born in Balasagun, which at the time was the winter capital of the Karakhanid empire and was located near present day Tokmok in Kyrgyzstan. He was about 50 years old when he completed the Kutadgu Bilig and upon presenting the completed work to the prince of Kashgar, was awarded the title Khāṣṣ Ḥājib (خاص حاجب), translating as something like "Privy Chamberlain" or "Privy Councilor". He is often referred to as Yūsuf Khāṣṣ Ḥājib. Some scholars suspect that the prologue to the Kutadgu Bilig, which is much more overtly Islamic than the rest of the text, was written by a different author—particularly the first prologue, which is in prose, unlike the rest of the text.
Тарих
Құтадғу білігі 1069-1070 жылдары жазылып, Қашғар ханзадасы Тәуғаш Буғра ханға сыйға тартылған. Бұл мәтін Тимур әулеті дәуірінде кеңінен танымал болған (Данков, 3), бірақ қазіргі білімімізге негіз болған тек үш қолжазба ғана сақталды – олар табылған қалалардың атымен аталады:
Вена қолжазбасы 8 ғасырда жазылған. ТҮРК ДІЛ КҮРҮМУ, И. Н. Дилман, Құтадғу білігінің тізбесі, Вена нұсқасы, Алаэддин Кирал баспасы, Стамбул, 1942 ж. ТҮРК ДІЛ КҮРҮМУ, Құтадғу білігінің тізбесі, Ферғана нұсқасы, Стамбул, Алаэддин Кирал баспасы, 1943 жыл. ТҮРК ДІЛ КҮРҮМУ, Құтадғу білігінің тізбесі, Мысыр нұсқасы, Стамбул, Алаэддин Кирал баспасы, 1943 жыл.
The Kutadgu Bilig was written in 1069 1070 and presented to Tavghach Bughra Khan, the prince of Kashgar. It was well known through the Timurid era (Dankoff, 3), but only three manuscripts—referred to by the name of the city they were discovered in—survived to give us our modern knowledge of the text:
The Vienna manuscript is written in the 8th century. TURK DIL KURUMU，(I. N. Dilman)，Kutadgu Bilig Tipkibasim，Viyana Nushasi，Alaeddin Kiral Basimevi，Istanbul，1942. TURK DIL KURUMU, Kutadgu Bilig Tipkibasim, Fergana Nushasi, Istanbul, Alaeddin Kiral Basimevi, 1943. TURK DIL KURUMU, Kutadgu Bilig Tipkibasim, Misir Nushasi, Istanbul, Alaeddin Kiral Basimevi, 1943.