Кіріспе

Балеар аралдарының асүйіндегі шикі, дәмделген шұжық – Италиядан келген кептірілген салями. Каталон тілінде собрассада, испан тілінде собрасада – Балеар аралдарында (Испания) дайындалатын ұнтақталған шошқа еті, паприка, тұз және басқа дәмдеуіштер қосылған шикі, дәмделген шұжық. Собрассада, ботифаррамен бірге, Балеар аралдарының дәстүрлі ет өнімдері болып табылады. Олар Майорка, Менорка және Ибицада күзгі және қысқы шошқа сою маусымын белгілейтін, матанса деп аталатын еңбекті, бірақ мерекелік рәсімдермен дайындалады. Собрассаданың жасалуындағы химиялық принцип – Балеар аралдарының күз соңына тән ауа райы жағдайында (жоғары ылғалдылық және қоңыр суық) еттің сусыздануы.

Тарих

Мұсылман дінінің Иберия түбегіндегі ғасырларлық билігінен кейін, орта ғасырларда аймаққа шошқа еті қайта келді. 15 ғасырда Америкадан әкелінген дәмдеуіштердің бірі – паприка қосылды. Собрассада 14 ғасырдан кейін Арагон тажының батыс Жерорта теңізіндегі (Сицилия, Балеар аралдары, Сардиния) билігінде туындап, асханалық концепция ретінде кеңіген деп саналады, себебі осы аймақта осыған ұқсас шұжықтар әлі де жасалады. 1950 жылға дейін Майоркадағыдай ет азырақ болатын дәстүрлі Жерорта теңізі диетасында собрассада мен оған ұқсас шошқа еті шұжықтары майоркалықтар үшін шошқа етінің басты және кейде жалғыз көзі болды. Шошқа немесе қозының толық пісірілген еттері, шошқа шашлығы немесе сиыр етінің кесіктері көбінесе мерекелік тағамдар болып табылды немесе тек жағдайы жақсы адамдарға ғана қолжетімді болды. Күні бүгінге дейін порчелла ростида сияқты, толық пісірілген шошқаның жас баласы тек арнайы жағдайларда ғана ұсынылады.

Құрамында бар заттар мен сорттары

Собрассада – ең жақсы шошқаның белдемесінен, шошқаның қабырғасынан (жергілікті жерде "ксюя" деп аталады) ұнтақтап, паприка, тұз және қара бұрышпен араластырып жасалады (ішектерді қорғау үшін). Кейбір өндірушілер қоспаға қалампыр қосып, оны "ыстық" деп сатады. Содан кейін қоспаны шошқа ішегіне салып, бірнеше аптаға тіреуге іліп, кептіреді. Ішекке байланған жіп арқылы ыстық және "дольча" (бұл жағдайда "бұрышсыз") сорттарын ажыратуға болады, ыстық сорттары қызыл немесе қызыл-ақ жіппен белгіленеді. Кішкентай, жұқа собрассадалар "ллогансисса" деп аталады және олар шошқаның жұқа ішегінен жасалады. Ірі және қалыңдары "куляр" немесе "пультрум" деп аталады, ал ең ірілері – үлкен шошқаның көк қуысы, оны "буфет" немесе "бисп" ("епископ") дейді. Қалың сорттары кептіруге көбірек уақыт алады, сондықтан оны жыл бойы тұтынуға болады (қыста жұқа, жазғы-күздік маусымда қалың).

Балеар аралдарынан тыс жерлерде

Балеар аралдарынан басқа, Жерорта теңізіндегі басқа да аймақтар собрассадамен тығыз байланыста. Каталонияда Балеар аралдарымен ортақ тарихы мен мәдениеті болғандықтан, собрассада мен басқа да жергілікті шошқа етінен жасалған өнімдерді кездестіруге болады. Шығыс Пиренейлерде собрассаданың таулық түрі белгілі. Аликанте провинциясындағы Тарбена ауылы морисктерді қуғаннан кейін Майоркадан келген жаңа қоныс салушылармен қайта қоныстанды, олар аралдан бірнеше дәстүрлерді, соның ішінде каталон тілінің өзгеше нұсқасын және собрассада сияқты тағамдарды әкелді, олар әлі де сол жерде жасалады. Алжир отаршылдық кезеңінде собрассада, субрессада деп аталатын, Пье-Нуар асханасының бір бөлігі болды және ел тәуелсіздікке қол жеткізгенге дейін, сондай-ақ қайта исламдануға дейін кең таралған; Ислам дінінде шошқа етіне тыйым салынған. Бүгінде субрессада Францияның материктік бөлігіндегі, Пье-Нуарлер басқаратын ет дүкендерінде ғана таба аласыз. Алжирліктер болса, шошқа етінен емес, сиыр етінен жасалған субрессаданың халал нұсқасын ұнатады. Сицилия аралы мен Калабрияда 15-ші ғасырдан бері немесе одан да ертерек соппрессата деген атпен осыған ұқсас шұжық жасалып келеді.