Кіріспе

Тынық мұхитындағы Императорлық Германия әскери-теңіз күштерінің бөлімшесі (1890-шы жылдар – 1914)

Германияның Шығыс Азия эскадрильясы (Kreuzergeschwader / Ostasiengeschwader) – 1890-шы жылдардың ортасынан 1914 жылға дейін Тынық мұхитында қызмет еткен, Фолкленд аралдары шайқасында талқандалған Императорлық Германия әскери-теңіз күштерінің крейсерлік эскадрильясы. Оның базасы Қытайдағы Германияның Цзяочжоу шығанағындағы жалға алынған территориясында орналасқан.

Өмірбаян

1861 жылдың қыркүйегінде Пруссия Корольдігі мен Қытай арасындағы Пекин шарты Пруссия әскери кемелеріне Қытай суларында жүзуге рұқсат берді. Шығыс Азияның экономикалық және саяси маңызы жаңадан біріккен Германия үшін артқандықтан, 1881 жылы аймаққа арналған жедел эскадрилья құрылды. Африкалық колониялардың құндылығы арта түскендіктен, 1885 жылы тұрақты мәртебемен Африка крейсерлік эскадрильясы құрылды, бірақ көп ұзамай Императорлық неміс әскери-теңіз күштері Шығыс Азиядағы үлкендігі екі шағын канонерлік қайыққа дейін азайтты. 1888 жылдан 1892 жылға дейін ол Германияның Шығыс Азия эскадрильясының флагманы болды, бастапқыда вице-адмирал Карл Август Дейнхардттың басқаруында, ол 14 шілдеде кеме Аденде болғанда тағайындалды, 2 тамызда Занзибарда кемеге және 31 тамызда Манда шығанағында (Кения) эскадрильяға басшылық етті. Оңтүстік теңізге жоспарланған сапар Шығыс Африкадағы қиындықтардың бірінші белгілерінен кейін тоқтатылды. Сондықтан ол Германияның Шығыс Африкасындағы Абушири көтерілісін басуға қатысты. 1889 жылдың 8 мамырында кемеден шыққан десант тобы Багамозо маңындағы Бушири лагеріне шабуыл жасады. Кемеден шыққан тағы бір десант 1889 жылдың 8 шілдесінде Панганиді басып алды. Көтеріліс аяқталғаннан кейін кеме жөндеу үшін Кейптаунға кірді (тамыз/қыркүйек). Қыркүйек айының басында Дейнхардт император Вильгельм II-ден Жерорта теңізінің шығысындағы кемесіне хабарласуды сұраған телеграмма алды. Кеме 28 қазан күні Жерорта теңізіне кірді және 1 қарашада Митилини аралынан тыс жердегі жаттығу эскадрильясына қосылды. Император 6 қарашада Константинопольден қайтып келе жатқан Дейнхардтпен кездесті және Шығыс Африка крейсерлік эскадрильясының мүшелерін арнайы кабинет бұйрығымен марапаттады. Барлық неміс кемелері Италияға бет алды және 12 қарашада Венецияға жағалады, Кейптаунда тоқтатылған жөндеу жұмыстарын жалғастырды. 15 желтоқсаннан кейін олар Мальта суларына бағытталды, содан кейін Порт-Саидке қарай жүзіп, онда Рождество мен Жаңа жылды тойлады. Эскадрильяның жаңа командирі, контр-адмирал Виктор Валуа 16 наурызда басқаруды қабылдады. Бұл әдеттегі кезең болды, Үндістандағы Кочин қаласына (20 наурыз) сапар, Қытай және Жапония порттарына сапар, онда Валуа Нагасакидегі флагманымен кездесті. Одан кейін олар Гонконгқа, Маниладан Сингапурға сапар жасады, онда олар кездесті. Олар Австралияға қосылды және Лейпцигте Суэц каналында болған зақымдарды жөндеуден кейін Самоа мен Жаңа Зеландияға (желегі айы) сапар жасады, ал 1891 жылдың басында Гонконгқа (14 ақпан) және наурыз айында қытай порттарына бірнеше сапар жасады. 1891 жылдың мамыр айында Йокогамада Валуаға Чилидегі азамат соғысына қарсы неміс мүдделерін қорғау тапсырылды. Жолда көмір бітіп, 97 сағат бойы сүйретіп әкелуге тура келді. Сан-Францискода қысқа тоқтағаннан кейін ол Вальпараисоға сапар шегіп, 9 шілдеде келді. Олар шілде және тамыз айларында Икике мен Кокимбоға сапар жасады. Соғыс күшейген кезде олар 20 тамызда Вальпараисоға оралды, ал Лейпциг пен британдық корвет Вальпараисодағы британдық және неміс аудандарын қорғау үшін бірлескен десант жасағын жіберді. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Лейпциг Оңтүстік Американың түрлі порттарына, содан кейін Кейптаунға барды. 1892 жылдың наурыз айында ол Делагоа шығанағына кірді, онда крейсерлік эскадрильяның жаңа командирі Фридрих фон Павельц Трансваал Бур Республикасының жаңа президенті Пол Крюгерге делегация алып барды. Африка крейсерлік эскадрильясы 1893 жылы деактивация үшін Германияға, Кильге оралды.

Құрылу

1894 жылы Бірінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда Германия Қытайға деген қызығушылығын қайта жақтандырды. Кайзер Вильгельм II-нің толық қолдауымен неміс адмиралтействосы контр-адмирал Пол Хоффман басқаруымен заманауи жеңіл крейсер және үш ескірген кіші кемеден тұратын Шығыс Азия крейсерлік дивизиясын (Остазиендегі крейсерлік дивизия) құрды. "Оның міндеті – Германияның мүддесін қорғау және Қытайда неміс базасының болуы мүмкін жерлерді қарастыру" болды. Хоффман кемелерінің жұмыстың орындалуына жеткіліксіз екенін сезіп, адмиралтействоға үш ескі кемені жаңалау туралы өтініш жасады. Оның өтініші қабылданды және бронефрегат, жеңіл крейсер және шағын крейсер жіберілді. Бірақ база болмағандықтан Хоффман кемелерін техникалық және логистикалық тұрғыдан қолдау үшін Гонконгтағы британдықтарға, Шанхайдағы қытайлықтарға және Нагасакидегі жапондықтарға тәуелді болды. Вильгельм II, оның канцлері, сыртқы істер министрі және теңіз министрінің бәрі Шығыс Азияда базаның қажеттігін түсінді; Қытайдағы неміс елшісі "біздің кемелеріміз мұнда үйсіз-жұртсыз саяқындай мәңгі жүзе алмайды" деп шағымданды. 1896 жылдың маусым айында контр-адмирал Альфред фон Тирпиц Хоффманның орнына тағайындалды және оған базаға лайықты жер табу және Қытай жағалауындағы төрт мүмкін болатын жерді бағалау бұйрығы берілді. Тирпиц Цзяочжоу шығанағын жақтағанмен, үкіметтегі басқалар басқа жерлерді қолдады, тіпті Тирпиц өзінің соңғы есебінде бастапқы ниетінен қайтты. Тирпиц Вильгельм II-нің шақыруымен Берлинге қайтып келгеннен кейін Шығыс Азияға деген қызығушылығын жоғалтты, себебі ол енді күшті әскери флот құрумен айналысып жатқан болатын. Контр-адмирал Отто фон Дидерикс Тирпицтің орнына крейсерлік дивизияның қолбасшысы болды. Теңіз күштері жоғары деңгейдегі шешілмеушілікке байланысты әлі нақты базаны таңдамаған болса да, Дидерикс "Кяучжоу ғана менің күш-жігерімнің мақсаты" деп мәлімдеді.

Цинтаоны басып алу

Неміс жерді сатып алу ұсыныстары қабылданбады, бірақ 1897 жылғы 1 қарашада екі неміс миссионерінің қазасы Диедерихке 1897 жылғы 14 қарашада әскерлерді түсіруге себеп болды. Императорлық флот қорғалған крейсер келгенге дейін Цзяочжоуды тиісінше ұстады, ал 1898 жылдың қаңтарында Сейбатальонның теңізшілері Цинтао (қазіргі Циньдао) гарнизонын құру үшін түсірілді. 1898 жылғы 6 наурызда Пекинде өткен келісімде неміс елшісі мен қытай вице-патшасы Цзяочжоу үшін 99 жылға жалға беру шартына қол қойды, содан кейін аумақты отарлау ісіне белсенді кірісті. Кедей балықшылар ауылы Цинтаода Императорлық теңіз флотының Шығыс Азия станциясын [Шығыс Азия станциясы] құру үшін, қолдау көрсететін жақын маңайдағы инфрақұрылыммен (оның ішінде Цинтао сыра зауытымен) әскери-теңіз базасы салынды. Диедерихс 1899 жылы Берлинге қайта шақырылып, Адмиралтейство штабының бастығы болды; ал Цинтаода оның орнын Пруссияның контр-адмиралы, ханзада Генрих басты. Шығыс Азия крейсерлік эскадрильясының басқа да командирлері болды: контр-адмиралдар Курт фон Притвиц, Феликс фон Бендеман, Альфред Брюзинг, Карл Кёрпер, Фридрих фон Ингеноль, Эрих Гюлер, Гюнтер фон Кроссигк және флоттың соңғы командирі Максимилиан фон Шпе. Осы жылдары Цинтаоға заманауи кемелерді тағайындауды көздейтін кең ауыстыру және жаңарту бағдарламасы жүзеге асырылды.

Боксерлер көтерілісі

1900 жылдың ақпанынан бастап 1902 жылға дейін адмирал Феликс фон Бендеман өзінің флагмандары SMS Irene және SMS Hertha арқылы Шығыс Азия эскадрильясына (Ostasiengeschwader) қолбасшылық етті. Бендеман Шығыс Азия эскадрильясына қолбасшылыққа келгенде, ол оның Боксер көтерілісінің күшейіп келе жатқан қиындықтарына дайын емес екенін анықтады. Сары теңізде әрекет ету үшін оған орыстардан карталар, ал британдықтардан кестелер алуға тура келді. Дегенмен, ол Таку форттарын басып алу идеясын ынтамен қолдады және оның қолбасшылығындағы кемелер Таку форттары шайқасында (1900) маңызды үлес қосты. 1900 жылдың 8 маусымында ол үлкен крейсерлер SMS Hertha және кіші крейсерлер SMS Irene-ді Таку фортына (басқа елдердің соғыс кемелерімен бірге) Тяньцзиндегі өз азаматтарын қорғау үшін теңізшілер десанттарын (Seebatallione) түсіру үшін жеткізді. SMS Gefion командирі лейтенант Отто Венигер кейіннен 500 теңізшіден тұратын десанттық корпустың командирі болды, ол маусым айының соңында Пекиндегі елшіліктерді құтқару мақсатымен өткен сәтсіз Сеймур көмекші экспедициясына қатысты.

1913 жыл

1913 жылдың қаңтар айында эскадрон Индонезияның Батавия (қазіргі Джакарта) қаласына сапар жасады.

Эмденнің шабуылдары

Эмден Үнді мұхитындағы сауданы бұзып, 29 кемені тоқтатып, Ұлыбритания мен оның одақтастарына тиесілі кемелерді батырды. Пенанг шайқасында ол ресейлік қорғалған крейсер «Жемчуг» және француздық эсминец «Муске»ті батырды, ресейлік кемені портта кездестіргенде күтпеген шабуыл жасады. Мадраста артиллериялық оқтармен мұнай сақтау базаларын жойды. Кеме 1914 жылдың 9 қарашасында Кокос шайқасында HMAS «Сиднеймен» ұзақ күрес салдарынан қирады.

Тынық мұхитпен жүзу

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Шығыс Азия станциясының шамамен барлық кемелері әдеттегі миссиялармен әртүрлі аралдық колонияларға таратылды; «Шарнхорст» және «Гнайзенау» бронекрейсерлері Каролин аралдарындағы Понапеде тікелей тұрды. Флота кейін Солтүстік Мариан аралдарындағы Паган аралында кездесті – командирлер Германияға ұзақ сапардың логистикасын жоспарлады, кемелер көмірмен жабдықталды. «Нюрнберг» жеңіл крейсері соғыс жаңалықтарын жинау үшін АҚШ-тың Гавайи территориясындағы Гонолулуға жіберілді, себебі британдықтар бақылап отырған аймақтар арқылы барлық неміс теңіз асты кабельдері үзілген еді. Шпи «Шарнхорст» пен «Гнайзенаумен» бірге Немец Самоасына, содан кейін шығысқа қарай бағыт алып, Француз Полинезиясындағы Папете қаласын бомбалады. Шығыс Азия эскадрильясы Тынық мұхитында тұрақты түрде орналасқан көмір тасушы кемелерден Пасха аралында көмірмен жабдықты. Паган аралында кездесуге келмеген қорғалмаған крейсер «Гейер» 1914 жылдың 17 қазанында механикалық бұзылуларға байланысты Гавайиде бейтараптыққа мәжбүр болғанға дейін Шпи эскадрильясына қосылуға тырысты. Тынық мұхитындағы одақтастардың белсенділігі оның күшінен әлдеқайда артығын және күтпеген шабуыл мүмкіндігінен айырылғанын түсінген Шпи флотын Хорн мүйісінен Атлантикаға бұрып, Германияға жету үшін солтүстікке қарай күшпен өтуді шешті. Чили жағалауында эскадрилья Атлантикада сауда кемелеріне шабуыл жасап жүрген және сәттілік мүмкіндігін арттыру үшін Хорн мүйісін айналған жеңіл крейсермен кездесті. Осы кезде «Дрезден» Шпинің штаб-квартирасына қосылып, Шығыс Азия эскадрильясының қалған бөлігімен бірге жолға шықты. Эскадрильяның негізгі күші 1914 жылдың 1 қарашасында Коронел шайқасында британдық Вест-Индия эскадрильясына қарсы шайқасып, екі британдық крейсерді баттырды. Атлантика арқылы үйіне қайтуға тырысқанда эскадрильяның көп бөлігі 1914 жылдың 8 желтоқсанында Фолкленд аралдары шайқасында басым британдық күштермен – бронекрейсерлермен және крейсерлермен жойылды. «SMS Дрезден» және бірнеше көмекші кемелер жойылудан құтылып, Тынық мұхитына қашып кетті, онда көмекші кемелер Чили порттарында тұтқындалды, ал «Дрезден» Más a Tierra шайқасында батып кетті. Шығыс Азия эскадрильясының Цинтаода қалған төрт шағын канонерлік қайығы, , , және торпедалық қайықтары «SMS Таку» экипаждары Цинтао қоршауы кезінде 1914 жылдың қарашасында базаны жапондықтар басып алу алдында батты. Төрт шағын өзендік канонерлік қайық және екі ондаған сауда кемелері мен шағын кемелер 1917 жылға дейін Қытайдың ішкі суларында одақтастардың тұтқындауынан қашып, Қытай олардың көпшілігін, екі өзендік канонерлік қайықты қоспағанда, олардың экипаждары жойды.