Аристотельдің «Эвдемиялық Этикасы»: Жақсылық және жамандық туралы философиялық еңбек

Кіріспе

Аристотельдің дұрыс және бұрыс мінез-құлыққа қатысты философиядағы аз танымал еңбегі – Эудемиялық этика (Ἠθικὰ Εὐδήμεια; Ethica Eudemia немесе De moribus ad Eudemum) – Аристотельдің философиялық еңбегі. Оның басты назары этикаға шоғырланған, осылайша ол аристотельдік этиканы зерттеу үшін маңызды бастау көзіне айналады. Бұл еңбек Аристотельдің шәкірті, Родос атынан Еудемнің есімімен аталады, және ол соңғы жұмысты өңдеуге де қатысқан болуы мүмкін. Ол Никомах этикасынан бұрын жазылған деп саналады, бірақ бұл мәселе даулы.

Шолу

Эудемиялық этика Аристотельдің Никомах этикасынан гөрі аз танымал, және ғалымдар Аристотельдің этикасына ғана сілтеме жасағанда, көбінесе соңғысы түсініледі. Эудемиялық этика Никомах этикасынан қысқа, сегіз кітап, ал Никомах этикасы он кітаптан тұрады, сонымен қатар оның ең қызықты бөлімдері соңғысында кездеседі. Мысалы, Эудемиялық этиканың IV, V және VI кітаптары Никомах этикасының V, VI және VII кітаптарымен толықтай сәйкес келеді, сондықтан бұрынғысының кейбір сындық басылымдарында тек I–III және VII–VIII кітаптар ғана қамтылған (қалған кітаптар соңғысының баспагерлік сындық басылымына енгізілген). Лоэб басылымының аудармашысы Харрис Ракхэм осы басылымға жазған кіріспесінде: «кейбір жерлерде Эудемиялық этика Никомах этикасына қарағанда толыққандырақ немесе кеңірек сипатталған» дейді. Ракхэм Никомах этикасымен салыстырғанда, мысалы, мінез-құлықтың қасиеттері мен кейбір ұсақ артықшылықтарын талқылайтын III кітапта: «Ол сабырлылық пен жомарттықтың арасына шамалылық қасиетін қосады». Сабырлылық Никомах этикасының III кітабының соңында, ал жомарттық IV кітабының басында талқыланады. Ол «кейбір мінез-құлықтың ұсақ артықшылықтарына Немезис (басқа біреудің лайықсыз жақсы немесе жаман тағдырына деген дұрыс ашу), Достық және Инабаттылық қосады, ал жұмсақтық пен жағымдылықты қалдырады». Шындығында, Никомах этикасы II кітабында Немезис осы еңбекте талқыланатынын айтады, бірақ олай істемейді. VII кітап достыққа арналған, ол Никомах этикасында одан гөрі толық және егжей-тегжейлі талқыланады. VIII кітапта ізгіліктің эпистемологиялық аспектісі талқыланады, Ракхэмнің айтуынша, ол Никомах этикасының I кітабының 9-бөлімінде қарастырылған, сондай-ақ бақыт туралы да сөз қозғалды. Содан кейін калокагатияға қатысты бөлім бар, ол әдепті, жақсы адамның сұлулығы мен жақсылығы, яғни барлық моральдық қасиеттерді және бақытты білдіреді. Бұған Никомах этикасында теңдес жоқ. Соңында, ойшылдық даналық немесе «теория» туралы да әңгіме болады.

The Eudemian Ethics is less well known than Aristotle's Nicomachean Ethics, and, when scholars refer simply to the Ethics of Aristotle, the latter is generally intended. The Eudemian Ethics is shorter than the Nicomachean Ethics, eight books as opposed to ten, and some of its most interesting passages are mirrored in the latter. Books IV, V, and VI of the Eudemian Ethics, for example, are identical to Books V, VI, and VII of the Nicomachean Ethics, and as a result some critical editions of the former include only Books I–III and VII–VIII (the omitted books being included in the publisher's critical edition of the latter). The translator for the Loeb edition, Harris Rackham, states in the Introduction to that edition that "in some places The Eudemian Ethics is fuller in expression or more discursive than The Nicomachean Ethics." Compared to the Nicomachean Ethics, Rackham mentions, for example in Book III, which discusses the virtues and some minor graces of character:
It "inserts the virtue of Mildness between Temperance and Liberality". Temperance is discussed at the end of Book III of the Nicomachean Ethics, and Liberality immediately afterwards in the beginning of Book IV. It "adds to the minor Graces of Character Nemesis (righteous indignation at another's undeserved good or bad fortune), Friendliness and Dignity, while it omits Gentleness and Agreeableness". The Nicomachean Ethics actually states in Book II that Nemesis will be discussed within that work, but never does so. Book VII is concerning friendship, discussed in greater length and detail in the Nicomachean Ethics than it is here. Book VIII discusses the epistemological aspect of virtue, which as Rackham notes is treated in Book I section 9 of Nicomachean Ethics, and also discusses good luck. Then there is a section concerning kalokagathia, the beautiful and good nobility of a gentleman, a virtue which implies all the moral virtues as well as good fortune. This has no parallel in the Nicomachean Ethics. And then finally there is some discussion of speculative wisdom or "theoria".

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Энтони Кеннидің "Эудемиандық этикасы", Оксфорд, 2011. Аристотель: "Эудемиандық этика", Брэд Инвуд және Рафаэль Вулф редакциялаған, Кембридж университетінің баспасы, 2013.