Кіріспе

Медициналық-құқықтық сот шешімі

Cruzan v. Director, Missouri Department of Health, 497 U. S. 261 (1990) – АҚШ Жоғарғы Сотының ересек, қабілетсіз адамға қатысты маңызды шешімі. Сотта алғаш рет қаралып, шешім қабылданған "өмірді өз еркімен тоқтату құқығы" ісі болған Cruzan 1989 жылғы 6 желтоқсанда талқыланып, 1990 жылғы 25 маусымда шешілді. 5-4 дауыспен қабылданған шешімде Сот Миссури Жоғарғы Сотының бұрынғы шешімін растап, Миссури штатының пайдасына шешім шығарды. Пациенттің өмірді сақтау аппаратын алып тастау туралы өтінішіне "нақты және сенімді дәлелдер" талап етудің қабылданғаны дұрыс деп танылды. Бұл істің маңызды нәтижесі – алдын ала медициналық директивалардың құрылуы болды.

Шешім

Крузан Жоғарғы Соттың ең алғашқы "өмірден кету құқығы" ісі болды және Сот үшін келіспеушілік тудырды. 27-бетте 5–4 дауыспен қабылданған шешімде, Сот Миссури Денсаулық сақтау департаментінің пайдасына шешім шығарды және Конституция Миссури штатын өмірді сақтаушы емді тоқтату алдында "нақты және толыққанды дәлелдерді" талап етуіне ешқандай кедергі келтірмейтінін мәлімдеді, соның нәтижесінде Миссури Жоғарғы Сотының шешімі күшінде қалды. "Өмір соңы" мәселесінің күрделілігін көрсете отырып, бесінші судья бұл іс бойынша жеке пікірлерін жазды.

Өлімге құқық пен өзін-өзі өлтіру

Карен Энн Куинлан және Элизабет Бувия сияқты сот істерінде соттар емден бас тартудан өлу мен өз-өзіне қол жұмсаудан өлу арасындағы айырмашылықты атап көрсетті. Алайда, Крузан ісіндегі келісетін пікірінде судья Скалия егер өлім "дәрі емес, аштық арқылы ізделсе" бұл айырмашылық "тек сөздік" болуы мүмкін екенін айтты. Судья Скалия емделуден бас тарту, егер ол науқастың өліміне әкеп соқса, өз-өзіне қол жұмсау құқығына тең екенін мәлімдеді. Ол өз-өзіне қол жұмсау құқығы Конституцияда қорғалмаған құқық екенін қосты. Заң ғалымы Сюзан Стефан былай деп жазады: "[Судья Скалия] штаттардың 'қажет болған жағдайда күш қолданып' адамдарды өз-өзіне қол жұмсаудан тоқтатуға құқығы бар екенін, оның ішінде емделуден бас тарту науқастың өліміне әкеп соғу жағдайында да тоқтатуға құқығы бар екенін айтты". Крузанның қоштасу рәсімінде оның әкесі журналистерге: "Мен қызымды қайтарып алып, осы жолды бастауға басқа біреуге мүмкіндік беруді қалаған болар едім" деді.

Маңыздылығы

Крузан ісі бірнеше маңызды прецеденттерді орнатты: б. 27–28.
Ол өлу құқығының Конституциямен кепілдендірілген құқық емес екенін белгіледі. Ол үшінші тараптың қабілетсіз адам атынан емдеуден бас тартуы үшін қажетті талаптарды анықтады. Сот шешіміне сәйкес, егер алдын ала өсиет болмаса немесе қабілетсіз адамның қалауы туралы нақты және сенімді дәлелдер болмаса, мемлекеттің өмірді сақтау мүддесі жеке тұлғаның емдеуден бас тарту құқығынан басым болады. Өлу құқығы стандарттарын біркелкі ұлттық стандарт орнатудың орнына штаттардың өздері анықтауына мүмкіндік берді. Бұл іс сонымен қатар алдын ала өсиеттерге және денсаулық сақтау туралы алдын ала нұсқауларға қызығушылықты арттырды. Мысалы, Жоғарғы Соттың Крузан ісі бойынша шешімінен бір ай өткен соң, "Өлу құқығы үшін қоғам" 300 000-ға жуық алдын ала нұсқау формасын алуға өтініш алды. "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақалаға сәйкес, Крузан ісі федералдық "Пациенттің өзін-өзі анықтау туралы" заңға қолдау көрсетуді де күшейтті, ол Нэнси Крузанның қайтысынан бір жылға жуық уақыттан кейін күшіне енді. Бұл заң федералдық қаржыландыру алатын ауруханалар мен қарттар үйлерінен науқастарға алдын ала нұсқаулар туралы ақпарат беруді және штаттарының заңнамасына сәйкес қол жетімді өлу құқығы опцияларын түсіндіруді талап етті.