Парфия патшасы I Ғодарз (б.з.д. 91-87/80 ж.) туралы мақала. Митридат II ұлы, Orodes I әкесі. Теңгелерде, бейнелерде және астрономиялық жазбаларда айтылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
I Готарз (Годарз) парфиялық империяның б.з.д. 91 жылдан б.з.д. 87 немесе 80 жылға дейін патшасы болды. Ол Митридат II-нің ұлы және мұрагері болды, ал оның орнын ұлы Ород I басты.
Gotarzes I ( Gōdarz) was king of the Parthian Empire from 91 BC to 87 or 80 BC. He was the son and successor of Mithridates II , and was succeeded by his son Orodes I.
Атауы
"Готарз" орта иран тіліндегі Gōdarz (𐭂𐭅𐭕𐭓𐭆) сөзінен, ал ол ескі иран тіліндегі *Gau tarza (әдеби мағынасы "Торғайды ұстаушы") сөзінен шыққан.
"Gotarzes" is from Middle Iranian Gōdarz (𐭂𐭅𐭕𐭓𐭆), itself from the Old Iranian *Gau tarza (literally "Ox crusher").
Билік
Монеталар, рельефтер және вавилондық астрономиялық күнделіктер Готарзесті Митридат II-нің ұлы және мұрагері деп көрсетеді. Бехистундағы ауыр зақымдалған рельефке сәйкес, Готарзес әкесінің кезінде «сатраптардың сатрапы» қызметін атқарған. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Готарз Вавилон патшасы болып жарияланды. Ол таққа отырғанда Митратуды Вавилонияның қолбасшысы етіп тағайындады. Готарз әкесінің саясатын жалғастырып, өздерінің вассалы, Армения патшасы Тигран Ұлынан Сирия мен Каппадокияға ықпалын кеңейтуде өкіл ретінде пайдаланды. 87/6 немесе 83 ж. б.з.д. Тигран Сирия мен Киликияны басып алды. Готарздың бірнеше әйелі болған, олардың бірі – Асиабатар (кейде Ашиабатар деп те жазылады), ол тақташалардан белгілі. Екіншісі, Тигранның қызы Ариязат, сондай-ақ Готарздың әйелі болған және, мүмкін, Готарздың ұлы Ород I-нің анасы болған. Готарздың екі әйел-сіңлісі болды: Сиаке мен Азат. Готарз «Ұлы патша» атағын қолданды. Парфян патшаларының қалғаны сияқты, ол монеталарында Арсак атауын пайдаланды, бұл бірінші парфян билеушісі Арсак I-нің есімі болды, ол парфян монархтарының арасында оның жетістіктеріне деген құрметінің нышаны ретінде патшалық атаққа айналды. Готарздың «Патшалардың патшасы» атағын қолданғанын көрсететін жеткілікті дәлелдер жоқ. Готарз I мен Ород I тұсында вавилондық ғалымдар Иранның Ахеменид империясы дәуірінде қолданылған әдіспен клинопись жазбаларын жазуды жалғастырды. Шайеганның сөзіне қарағанда, бұл парфтардың Ахеменидтермен байланысын көрсету үшін жасалды. Готарздың билігінің аяқталуына қатысты бірнеше гипотезалар ұсынылды: Голамреза Ф. Ассардың пікірінше, Готарз б.з.д. 87 жылы қайтыс болды және Ород I оны мұрагерлік етті, бірақ тағын Готарздың інісі Митридат III қысқа мерзімге басып алды. М. Рахим Шайган мен Альберто М. Симонеттаның мәлімдемесіне сәйкес, Готарз б.з.д. 80 жылы қайтыс болды және Ород I оны мұрагерлік етті. Симонетта Митридат III-тің Ород I билігі кезінде емес, Готарздың билігі кезінде таққа талас жасағанын, ал Готарз 87 ж. б.з.д. Митридат III-ті жеңіп алғанын болжайды. Шайеган Ассар мен Симонеттадан өзгеше, Митридат III-тің бар екенін қолдамайды және Готарздың, емес Митридат III-тің 87 ж. б.з.д. Селевкид патшасы Деметрий III Эвкаерді жеңіп, тұтқынға алғанын ұсынады.
Coins, reliefs and Babylonian astronomical diaries label Gotarzes as the son and heir of Mithridates II According to a heavily damaged relief at Behistun, Gotarzes had served as "satrap of satraps" under his father. After the death of his father, Gotarzes was proclaimed king at Babylon. At his accession, Gotarzes appointed Mitratu as the general of Babylonia. Gotarzes continued his father's policy by using their vassal, the Artaxiad king of Armenia, Tigranes the Great , as their representative in their efforts to extend their influence to Syria and Cappadocia. In 87/6 or 83 BC, Tigranes had seized Syria and Cilicia. Gotarzes' had several wives, one of them, Asi'abatar (also spelled Ashiabatar), is known from tablets. The other one, Ariazate, a daughter of Tigranes, was also Gotarzes' wife, and was probably the mother of Gotarzes' son Orodes I. Gotarzes had two sister wives, Siake and Azate. Gotarzes used the title of Great King. Furthermore, like the rest of the Parthian kings, he used the title of Arsaces on his coinage, which was the name of the first Parthian ruler Arsaces I , which had become a royal honorific among the Parthian monarchs out of admiration for his achievements. There is not enough evidence that indicate Gotarzes used the title of King of Kings. Under Gotarzes I and Orodes I, Babylonian scholars notably followed wrote cuneiform records in the same method that had been done in era of the Iranian Achaemenid Empire. According to Shayegan, this was done to emphasize the association of the Parthians with their Achaemenid predecessors. Several hypotheses have been proposed regarding the end of Gotarzes' rule: According to Gholamreza F. Assar, Gotarzes' died in 87 BC and was succeeded by Orodes I, whose throne was shortly usurped by a brother of Gotarzes, named Mithridates III. According to M. Rahim Shayegan and Alberto M. Simonetta, Gotarzes died in 80 BC and was succeeded by Orodes I. Simonetta suggests that Mithridates III was not a contender of the throne during the reign of Orodes I, but that of Gotarzes, who eventually defeated Mithridates III in 87 BC. Shayegan, to the contrary of Assar and Simonetta, does not support the existence of Mithridates III, and has suggested that it was Gotarzes, and not Mithridates III, who defeated and captured the Seleucid king Demetrius III Eucaerus in 87 BC.
Тау-кен рельефі
Батыстағы Бехистун тауында бесінші тұлғаға құрмет көрсетіп тұрған төрт тұлға бейнеленген тас рельефі бар. Рельеф, оның грек жазуымен бірге, көп зақымдалған, неміс археологы Эрнст Герцфельд (1948 ж.с.) тарапынан ішінара қалпына келтірілді және былай деп оқылады:
At Mount Behistun in western Iran, there is a rock relief which depicts four figures paying respect to a fifth figure. The relief, along with its Greek inscription, heavily damaged, was partly reconstructed by the German archaeologist Ernst Herzfeld (d. 1948), and reads the following:
Рахим М. Шайеган (2011) басқа ғалымдардың пікіріне қарсы, бұл тас рельефі Митридат II тұсында емес, оның ұлы және мұрагері Готарз тұсында салынғанын, мүмкін, оның билігінің заңдылығын көрсету үшін, Митридат II патшалық кезінде өзінің және оның офицерлерінің жоғары мәртебесін бейнелеу мақсатында салынғанын ұсынады. Ол бірінші тұлғаны парфян сатрапы Кофзадбен; екінші тұлғаны парфян қолбасшысы Митратумен, ол алғаш рет Готарздың басшылығымен жоғары лауазымға көтерілді; үшінші тұлғаны Готарздың ұлы және мұрагері Ородпен; ал төртіншісін – Готарздың өзімен, ол әкесі тұсында "сатраптардың сатрапы" қызметін атқарды деп санайды.
Rahim M. Shayegan (2011), has suggested, contrary to other scholars, that the rock relief was not constructed during the reign of Mithridates II, but during that of his son and successor Gotarzes, perhaps as an attempt to stress the legitimacy of his sovereignty by portraying the prestigious status of himself and his officers during Mithridates II's kingship. He identifies the first figure with the Parthian satrap Kofzad; the second figure with the Parthian commander Mitratu, who first rose to a distinguished position under Gotarzes; the third figure with Gotarzes' son and heir Orodes; and the fourth with Gotarzes himself, who served as "satrap of satraps" under his father.